IOHANNIS BURIDANI SUMMULAE DE DIALECTICA

1: DE PROPOSITIONIBUS
   PROEMIUM
   1.1: DE QUIBUSDAM PRAEMITTENDIS
     1.1.1 De dialectica
     1.1.2 De uoce et soni
     1.1.3 De definitionibus uocorum et sonorum
     1.1.4 De uocibus significatiuis et non-significatiuis
     1.1.5 De uocibus significatiuis ad placitum et naturaliter
     1.1.6 De uocibus significatiuis ad placitum complexis et non-complexis
   1.2: DE NOMINE, VERBO, ET ORATIONE
     1.2.1 De nomine
     1.2.2 De uerbo
     1.2.3 De oratione
   1.3: DE PROPOSITIONE
     1.3.1 De deffinitione propositionis
     1.3.2 De categoricis et hypotheticis propositionibus
     1.3.3 De subiecto et praedicato
     1.3.4 De propositionibus de inesse et modalibus
     1.3.5 De quantitate propositionum
     1.3.6 De qualitate propositionum
     1.3.7 De diuisione propositionum
   1.4: DE OPPOSITIONIBUS PROPOSITIONUM CATEGORICARUM
     1.4.1 De conuersionibus
     1.4.2 De contradictoriis, contrariis, subcontrariis
     1.4.3 De materia propositionum
     1.4.4 De legibus oppositorum
  1.5: DE AEQUIPOLLENTIIS PROPOSITIONUM CATEGORICARUM DE INESSE
     1.5.1 
     1.5.2 
     1.5.3 
     1.5.4 
     1.5.5 
  1.6: DE CONVERSIONIBUS PROPOSITIONUM
     1.6.1 
     1.6.2 
     1.6.3 
     1.6.4 
     1.6.5
  1.7: DE PROPOSITIONIBUS HYPOTHETICIS
     1.7.1 
     1.7.2 
     1.7.3 
     1.7.4 
     1.7.5 
     1.7.6 
     1.7.7 
     1.7.8 
  1.8: DE PROPOSITIONIBUS MODALIBUS
     1.8.1 
     1.8.2 
     1.8.3 
     1.8.4 
     1.8.5
     1.8.6 
     1.8.7 
     1.8.8 
     1.8.9: DE MODALIBUS COMPOSITIS
      1.8.9-1 
      1.8.9-2 
      1.8.9-3 
      1.8.9-4 


2: DE PRAEDICABILIBUS
  2.1: DE PRAEDICABILIBUS IN COMMUNI
     2.1.1 De distinctione huius nominis 'praedicabile'
     2.1.2 De assignatione convenientiae et differentia inter
     2.1.3 De divisione praedicabilium
  2.2: DE GENERE
     2.2.1 De definitione generis
     2.2.2 De 'differentibus specie'
     2.2.3 De 'in eo quod quid'
     2.2.4 De alia definitione generis
     2.2.5 De divisione generis
     2.3.2 De divisione speciei et declaratione membrorum
     2.3.3 Corollarium
     2.3.4 Explicatio dictorum
     2.3.5 De descriptione individui
  2.4: DE DIFFERENTIA
     2.4.1 De hoc nomine 'differentia'
     2.4.2 De definitione differentiae
  2.5: DE PROPRIO
     2.5.1 De diversis acceptionibus 'proprii'
     2.5.2 De definitione proprii
  2.6: DE ACCIDENTE
     2.6.1 De definitione accidentis
     2.6.2 De alia definitione accidentis
     2.6.3 De tertia definitione accidentis
     2.6.4 De divisione accidentis
  2.7: DE COMMUNITATIBUS ET PROPRIETATIBUS PRAEDICABILIUM
     2.7.1 De comparatione omnium praedicabilium ad invicem
     2.7.2 De comparatione generis, speciei et differentiae simul ad
     2.7.3 De comparatione generis et speciei simul ad speciem
     2.7.4 De comparatione generis et speciei simul ad differentiam
     2.7.5 De comparatione proprii et accidentis ad invicem
     2.7.6 De comparatione accidentis ad omnia alia praedicabilia simul


3: DE CATEGORIIS
  3.1: DE QUIBUSDAM PRAEMITTENDIS
     3.1.1
     3.1.2
     3.1.3
     3.1.4
     3.1.5
     3.1.6
     3.1.7
     3.1.8
     3.1.9
  3.2: DE SUBSTANTIA
     3.2.1
     3.2.2
     3.2.3
     3.2.4
     3.2.5
     3.2.6
     3.2.7
     3.2.8
     3.2.9
  3.3: DE QUANTITATE
     3.3.1
     3.3.2
     3.3.3
     3.3.4
     3.3.5
     3.3.6
     3.3.7
  3.4: DE AD ALIQUID
     3.4.1
     3.4.2
     3.4.3
     3.4.4
     3.4.5
     3.4.6
  3.5: DE QUALITATE
     3.5.1
     3.5.2
     3.5.3
     3.5.4
     3.5.5
     3.5.6
     3.5.7
     3.5.8
     3.5.9
     3.5.10
  3.6: DE ACTIONE ET PASSIONE
     3.6.1
     3.6.2
     3.6.3
  3.7: DE QUANDO
     3.7.1
     3.7.2
     3.7.3
     3.7.4
  3.8: DE GENERIBUS OPPOSITIONUM
     3.8.1
     3.8.2
     3.8.3
     3.8.4
     3.8.5
  3.9: DE MOTU
     3.9.1
     3.9.2
 3.10: DE PRIORI SIMUL ET HABERE
     3.10.1
     3.10.2
     3.10.3


4: TRACTATUS DE SUPPOSITIONE
  4.1: DE DIFFERENTIA SIGNIFICATIONIS ET SUPPOSITIONIS
     4.1.1
     4.1.2
     4.1.3
     4.1.4
  4.2: DE DIVISIONIBUS VOCUM SIGNIFICATIVARUM AD PLACITUM
     4.2.1
     4.2.2
     4.2.3
     4.2.4
     4.2.5
     4.2.6
  4.3: DE COMMUNIBUS MODIS ET DIVISIONIBUS SUPPOSITIONUM
     4.3.1
     4.3.2
     4.3.3
     4.3.4
     4.3.5
     4.3.6
     4.3.7:
      4.3.7-1
      4.3.7-2
      4.3.7-3
      4.3.7-4
      4.3.7-5
     4.3.8:
      4.3.8-1
      4.3.8-2
      4.3.8-3
      4.3.8-4
  4.4: DE SUPPOSITIONIBUS ET ACCEPTIONIBUS TERMINORUM RELATIVORUM
     4.4.1
     4.4.2
     4.4.3
     4.4.4
     4.4.5
     4.4.6
     4.4.7
     4.4.8
     4.4.9
  4.5: DE APPELLATIONIBUS
     4.5.1
     4.5.2
     4.5.3
     4.5.4
  4.6: DE AMPLIATIONIBUS ET RESTRICTIONIBUS
     4.6.1
     4.6.2
     4.6.3
     4.6.4
     4.6.5
     4.6.6


5: DE SYLLOGISMIS
  5.1: DE QUIBUSDAM COMMUNIBUS
     5.1.1
     5.1.2
     5.1.3
     5.1.4
     5.1.5
     5.1.6
     5.1.7
     5.1.8
  5.2: DE MODIS TRIUM FIGURARUM
     5.2.1
     5.2.2
     5.2.3
     5.2.4
  5.3: DE PRIMA FIGURA
     5.3.1
     5.3.2
     5.3.3
     5.3.4
  5.4: DE SECUNDA FIGURA
     5.4.1
     5.4.2
     5.4.3
  5.5: DE TERTIA FIGURA
     5.5.1
     5.5.2
     5.5.3
  5.6: DE SYLLOGISMIS EX MODALIBUS NON MIXTIS
     5.6.1
     5.6.2
     5.6.3
     5.6.4
     5.6.5
     5.6.6
     5.6.7
     5.6.8
  5.7: DE SYLLOGISMIS EX MODALIBUS MIXTIS
     5.7.1
     5.7.2
     5.7.3
     5.7.4
     5.7.5
     5.7.6
     5.7.7
  5.8: DE SYLLOGISMIS EX TERMINIS OBLIQUIS
     5.8.1
     5.8.2
     5.8.3
     5.8.4
     5.8.5
  5.9: DE SYLLOGISMIS EX TERMINIS INFINITIS
     5.9.1
     5.9.2
     5.9.3
 5.10: DE POSTESTATIBUS SYLLOGISMORUM
     5.10.1
     5.10.2
     5.10.3
     5.10.4
     5.10.5
     5.10.6
     5.10.7


6: DE LOCIS DIALECTICIS
  6.1: DE QUIBUSDAM COMMUNIBUS PRAEMITTENDIS
     6.1.1
     6.1.2
     6.1.3
     6.1.4
     6.1.5
  6.2: DE DESCRIPTIONE LOCI ET DE QUIBUSDAM
     6.2.1
     6.2.2
     6.2.3
     6.2.4
  6.3: DE LOCIS A SUBSTANTIA
     6.3.1
     6.3.2
     6.3.3
     6.3.4
     6.3.5
  6.4: DE LOCIS A CONCOMITANTIBUS SUBSTANTIAM
     6.4.1
     6.4.2
     6.4.3
     6.4.4
     6.4.5
     6.4.6
     6.4.7
     6.4.8
     6.4.9
     6.4.10
     6.4.11
     6.4.12
     6.4.13
     6.4.14
     6.4.15
     6.4.16
     6.4.17
     6.4.18
  6.5: DE LOCIS EXTRINSECIS
     6.5.1
     6.5.2
     6.5.3
     6.5.4
     6.5.5
     6.5.6
     6.5.7
     6.5.8
     6.5.9
     6.5.10
     6.5.11
  6.6: DE LOCIS MEDIIS
     6.6.1
     6.6.2
     6.6.3
     6.6.4


7: DE FALACIIS
  7.1: DE QUIBUSDAM COMMUNIBUS
     7.1.1
     7.1.2
     7.1.3
     7.1.4
     7.1.5
     7.1.6
     7.1.7
  7.2: DE DIVISIONE FALLACIARUM
     7.2.1
     7.2.2
     7.2.3
     7.2.4
     7.2.5
  7.3: DE FALLACIIS IN DICTIONE
     7.3.1
     7.3.2
     7.3.3
     7.3.4
     7.3.5
     7.3.6
     7.3.7
     7.3.8
     7.3.9
     7.3.10
  7.4: DE FALLACIIS EXTRA DICTIONEM
     7.4.1
     7.4.2
     7.4.3
     7.4.4
     7.4.5
     7.4.6
     7.4.7
     7.4.8
  7.5: DE FALLACIIS PROUT INNATAE SUNT DUCERE AD METAS
     7.5.1
     7.5.2
     7.5.3
     7.5.4
     7.5.5
     7.5.6
  7.6: DE SOLUTIONIBUS PARALOGISMORUM
     7.6.1
     7.6.2
     7.6.3
     7.6.4
     7.6.5
     7.6.6
     7.6.7
     7.6.8
     7.6.9
     7.6.10
     7.6.11


8: DE DIVISIONIBUS, DEFINITIONIBUS, ET DEMONSTRATIONIBUS
  8.1: DE DIVISIONIBUS
     8.1.1
     8.1.2
     8.1.3
     8.1.4
     8.1.5
     8.1.6
     8.1.7
     8.1.8
  8.2: DE DEFINITIONIBUS
     8.2.1
     8.2.2
     8.2.3
     8.2.4
     8.2.5
     8.2.6
     8.2.7
  8.3: DE QUAESTIONIBUS SCIBILIBUS ET DE PRAECOGNITIONIBUS
     8.3.1
     8.3.2
     8.3.3
     8.3.4
     8.3.5
     8.3.6
     8.3.7
  8.4: DE CONVENIENTIA ET DIFFERENTIA DEMONSTRATIONUM AD
     8.4.1
     8.4.2
     8.4.3
     8.4.4
  8.5: DE PRlNCIPIIS DEMONSTRATIONUM PRlMIS ET INDEMONSTRABILIBUS
     8.5.1
     8.5.2
     8.5.3
     8.5.4
  8.6: DE DICI DE OMNI, DE PER SE ET DE SECUNDUM QUOD IPSUM
     8.6.1
     8.6.2
     8.6.3
     8.6.4
  8.7: DE DIVISIONIBUS DEMONSTRATIONUM
     8.7.1
     8.7.2
     8.7.3
     8.7.4
     8.7.5
     8.7.6
     8.7.7
     8.7.8
     8.7.9
     8.7.10
  8.8: DE DEMONSTRATIONE PROPTER QUID
     8.8.1
     8.8.2
     8.8.3
     8.8.4
     8.8.5
     8.8.6

======================================================================


			 IOHANNIS BURIDANUS:
			SUMMULAE DE DIALECTICA

		      SDD 1: DE PROPOSITIONIBUS

			      PROOEMIUM

"Sicut dux est saluator exercitus, sic ratiocinatio cum eruditione est
dux uitae": hanc propositionem scribit Aristoteles in quadam eius
epistola ad Alexandrum, quae sic incipit "Aristoteles Alexandro bene
agere". Dux exercitum saluat dupliciter: uno modo per inimicorum
repulsionem, alio modo per ipsius ad optatum finem directionem.
Propter quod dicitur, septimo Politicorum, quod legislatores, qui sunt
duces et principes, leges ferunt et ad bellum, quantum ad primum, et
ad pacem, quantum ad secundum.

In his autem duobus logica, quae ratiocinatio cum eruditione uocanda
est, eo quod in omni modo ratiocinandi circa omnem scientiam ad
ignotorum notitiam inquirendam erudit nos, duci assimilatur. Habet
enim unam partem, sophisticam, quae est exstirpatiua falsarum
argumentationum et aliam inquisitiuam, puta dialecticam et
demonstratiuam, quae est directiua uerarum rationum. Falsitatis autem
exstirpatio ad inquisitionem ueritatis se habet sicut inimicorum
repulsio ad procurationem pacis ciuium et tranquillitatis ciuitatis,
propter quod logica duci rationabiliter comparatur.

Dicit iterum Aristoteles, septimo Politicorum, quod honoratissimi ad
uirtutem omnes, et moderni et priores, duas asseruerunt uitas
eligibilissimas, scilicet contemplatiuam et ciuilem, seu actiuam.
Constat autem quod logica uiam habet ad utramque: primo enim Topicorum
dicit Aristoteles problema dialecticum speculationem esse contendentem
ad electionem uel fugam quantum ad actiuam uitam et ad ueritatem uel
scientiam quantum ad speculatiuam; idcirco bene dictum est "sicut dux
est saluator exercitus, sic ratiocinatio cum eruditione est dux uitae,
scilicet humanae, tam contemplatiuae, id est speculatiuae quam
actiuae.

Propter quod de logica tota uolens sine nimis exquisita perscrutatione
discere quaedam communia, elegi specialiter descendere ad illum
logicae tractatum breuem quem uenerandus doctor magister Petrus
Hispanus dudum composuit exponendum et supplendum, immo etiam et
aliter aliquando quam ipse dixerit et scripserit dicendum et
scribendum, prout mihi uidebitur oportunum.

		 SDD 1.1: DE QUIBUSDAM PRAEMITTENDIS

SDD 1.1.1 DE DIALECTICA

     (1) Dialectica est ars artium, ad omnium methodorum principia
     uiam habens. (2) Et ideo in acquisitione scientiarum dialectica
     debet esse prior. (3) Dicitur autem dialectica a 'dia', quod est
     'duo', et 'logos', quod est 'sermo', uel 'lexis', quod est
     'ratio', quasi duorum sermo uel ratio, scilicet opponentis et
     respondentis in disputatione.

Istum librum diuidemus in nouem tractatus, quorum primus erit de
propositionibus et earum partibus et passionibus, secundus erit de
praedicabilibus, tertius de praedicamentis, quartus de
suppositionibus, quintus de syllogismis, sextus de locis dialecticis,
septimus de fallaciis, octauus apponetur de diuisionibus,
definitionibus et demonstrationibus, de quibus auctor noster in hoc
suo libro non tractauit, nonus erit de practica sophismatum, sed in
hac lectura istum ultimum tractatum ego non exsequar cum lectura
aliorum octo tractatuum.

Tractatum primum ego diuidam in octo capitula. Primum est de quibusdam
praemittendis antequam directe agatur de propositionibus et earum
partibus et passionibus, secundum de partibus integralibus et de
genere propositionum, scilicet de nomine, uerbo et oratione, tertium
de propositione et diuisione propositionum, quartum de oppositionibus
propositionum categoricarum, quintum de earum aequipollentiis, sextum
de earum conuersionibus, septimum erit in speciali de propositionibus
hypotheticis, ultimum erit in speciali de propositionibus modalibus.

Primum capitulum potest diuidi in sex partes. In prima praemittitur
quid est dialectica et unde dicitur, in secunda ostenditur quod a sono
sit incipienda consideratio, tertio agitur de sono et eius diuisione
in uocem et non uocem, quarto agitur de uoce et eius diuisione in
significatiuam et non significatiuam, quinto de diuisione uocis
significatiuae in significatiuam ad placitum et significatiuam
naturaliter, sexto de diuisione uocis significatiuae ad placitum in
complexam et incomplexam. Secunda incipit ibi "sed quia disputatio",
tertia ibi "sonus est", quarta ibi "uocum alia", quinta ibi "uocum
significatiuarum alia", sexta ibi "uocum significatiuarum ad
placitum".

In prima parte sunt tres clausulae, scilicet descriptio dialecticae,
et unum correlarium, et unde dicitur dialectica.

Circa primam clausulam, notandum est quod aliqua littera habet
"dialectica est ars artium, scientia scientiarum ..." et caetera, sed
melius est solum dicere quod est ars artium. Quia ista nomina 'ars' et
'scientia' quandoque capiuntur large et quandoque stricte, siue
proprie. Si capiantur large, tunc utimur eis permiscue, tamquam
nominibus synonymis; ideo sic sufficeret in hac descriptione ponere
unum illorum nominum. Immo nec logica deberet dici scientia
scientiarum, quia hoc notaret quandam excellentiam logicae super alias
scientias, quam non potest habere logica super metaphysicam; immo
metaphysica uerius quam logica debet dici scientia scientiarum ad
omnium methodorum principia uiam habens. Quando autem haec nomina
'ars' et 'scientia' sumuntur stricte, tunc, sexto Ethicorum,
distinguuntur contra inuicem quinque habitus, seu uirtutes,
intellectuales, scilicet intellectus, sapientia, prudentia, scientia
et ars. Ideo sic nullus habitus est simul ars et scientia, immo sic
logica est ars et non scientia.

Secundo notandum est quod merito dialectica (id est logica) dicitur
ars artium, secundum quandam excellentiam eius ad omnes alias artes,
secundum utilitatem et communitatem in eius applicatione ad omnes
alias artes et scientias, propter quam communitatem ipsa, sicut et
metaphysica, uiam habet ad disputandum non solum circa conclusiones,
sed etiam circa principia omnium scientiarum, quamuis ipsa et
metaphysica modo potestatis differant, sicut dicitur quarto
Metaphysicae, quod illic plenius est declarandum.

Quantum ad correlarium quod in secunda clausula infertur, notandum est
quod ante logicam grammatica positiua bene primo addiscenda est, qua
magister cum discipulo possit conferre, siue sit in lingua latina siue
in gallica, graeca uel hebraea, aut quacumque alia. Sed nec grammatica
regularis nec alia ars uel scientia ex notioribus nota faciens quae
prius erant dubia uel ignota potest sine logica praeuia sufficienter
acquiri, cum indigeat uti syllogismis uel aliis argumentationibus,
quorum logica tradit doctrinam.

Tertia clausula satis patet, nisi quod mihi uidetur quod licet
dialectica proprio nomine distinguatur contra partem logicae quae
dicitur 'demonstratiua', tamen largo nomine potest extendi ad totam
logicam. Non enim solum est disputatio dialectica uel sophistica, sed
etiam doctrinalis, siue demonstratiua, ut patet primo Elenchorum. Et
sic possumus dicere quod hic capitur 'dialectica' communiter, pro
'logica'.

SDD 1.1.2 DE VOCORUM ET SONORUM

     Sed quia disputatio non potest haberi nisi mediante sermone, nec
     sermo nisi mediante uoce, omnis autem uox est sonus, ideo a sono
     tamquam a priori incohandum est.

Haec secunda pars ostendit incipiendum esse a sono. Nam quia ut
plurimum opus logicae exercetur per disputationem, quae quidem
disputatio non potest esse sine sermone, nec sermo sine uoce, ideo
aliquid expedit dicere de uoce. Et quia omnis uox est sonus et non e
conuerso, ita quod hoc nomen 'sonus' est communius hoc nomine 'uox',
ideo incipiendum est aliquid dicere de sono, non quia sonus est
dignior uoce, sicut aliquis textus habet, sed propter dictam
communitatem.  Magis enim uniuersalia sunt nobis notiora, et a
notioribus est incipiendum, propter quod concluditur, primo
Physicorum, quod ex uniuersalibus oportet in singularia procedere, id
est a magis uniuersalibus ad minus uniuersalia.

SDD 1.1.3 DE DEFINITIONIBUS VOCORUM ET SONORUM

     (1) Sonus est qualitas sensibilis auditu per se et proprie. (2)
     Sonorum alius uox, alius non uox. (3) Vox est sonus ab ore
     animalis prolatus naturalibus instrumentis formatus. (4) Sonus
     autem non uox est omnis sonus qui non est uox.

Haec tertia pars continet quattuor clausulas. Prima est descriptio
soni, quam sic pono: sonus est qualitas sensibilis auditu per se et
proprie, sicut sapor est qualitas sensibilis gustu per se et proprie,
et odor olfactu, et color uisu (extendendo nomen 'coloris' ad lucem),
et B tactu, si ponamus quod hoc nomen 'B' sit genus propinquum ad haec
nomina 'caliditas', 'frigiditas', 'humiditas' et 'siccitas'.

Sed tamen notandum est bene quod dubium est magnum an sensus percipiat
colorem uel sonum distincte a subiecto colorato uel sonoro, aut solum
confuse cognoscat simul accidens et subiectum secundum illos conceptus
a quibus sumuntur 'coloratum', 'calidum', 'dulce' et caetera. Sed hoc
est considerandum in libro de Anima; haec enim quae hic praemittuntur
non sunt de logica, sed de altiori philosophia, et secundum ea quae
illic tenebuntur debent corrigi ea quae hic dicuntur.

Secunda clausula diuidit sonum quod alius est uox, alius non uox. Et
est diuisio generis in species, uel propinqua huius modi diuisioni.
Non enim est modo discutiendum an hoc nomen 'uox' sit uere species
huius nominis 'sonus'; sed si ponatur tamquam species 'soni', tunc,
quia speciei oppositae non est impositum nomen, nos pro eo utimur hoc
nomine infinito 'non uox' addito huic nomini 'sonus'.

Tertia clausula describit uocem, secundum istum auctorem, quod uox est
sonus ab ore animalis prolatus naturalibus instrumentis formatus, quam
descriptionem, quia non spectat proprie ad logicam, non intendo hic
uerificare nec falsificare. Sed Aristoteles, secundo de Anima, aliam
ponit descriptionem uocis, scilicet quod uox est sonus a‰ris respirati
percussi ad uocalem arteriam cum imaginatione significandi; sed haec
omnia debent tractari secundo de Anima.

Notandum est etiam quod auctor ponit in duobus uersibus instrumenta
quibus uox formatur, dicens "instrumenta nouem sunt: guttur, lingua,
palatum, quattuor et dentes, et duo labra simul"; uel aliquis addidit
istos uersus in libro meo. Sed hos dimitto, quia formari posset uox
sine dentibus et lingua, sed bene requiritur pulmo et arteria per quam
fit a pulmone a‰ris inspiratio et exspiratio et in gutture fistula
huius modi arteriae; sed haec alibi uideantur.

In quarta autem clausula dicamus hanc esse ueram 'omnis sonus qui non
est uox est sonus non uox', sed non dicamus quod haec sit aliqua
definitio.

SDD 1.1.4 DE VOCIBUS SIGNIFICATIVIS ET NON-SIGNIFICATIVIS

     (1) Vocum alia significatiua, alia non significatiua. (2) Vox
     significatiua est illa quae aliquid auditui repraesentat, ut
     'homo' hominem, uel gemitus infirmorum dolorem aut latratus canum
     iram uel gaudium. (3) Vox non significatiua est illa quae auditui
     nihil repraesentat, ut 'bu', 'ba'.

Haec quarta pars habet tres clausulas. Prima est diuisio uocis in
significatiuam et non significatiuam. Quod statim uidetur esse contra
Aristotelem, secundo de Anima, ubi determinat quod omnis uox sit sonus
significatiuus, dicens "non omnis animalis sonus est uox, sed oportet
animatum esse uerberans et cum imaginatione aliqua significandi
aliqua; significatiuus quidem sonus est uox". Et ad hoc breuiter est
dicendum quod cum non possit proferri uox sine aliquo conceptu, omnis
uox est significatiua quod animal uociferans aliquid concipiat. Sed
auctor per 'uocem significatiuam' intendit in proposito quae homini
uel animali audienti notificat quam rem uel quas res et quo modo
uociferans concipiat (dico "notificat" aut per naturam aut per
institutionem uoluntariam); uoces autem 'non significatiuas' uocat
quae, licet bene designent quod uociferantes aliquid concipiant, tamen
audientibus non est notum per naturam aut institutionem uoluntariam
quid uel quae concipiant.

In secunda autem clausula et in tertia describit membra suae
diuisionis, quod totum debet exponi secundum praedicta.

SDD 1.1.5 DE VOCIBUS SIGNIFICATIVIS NATURALITER ET AD PLACITUM

     (1) Vocum significatiuarum alia significatiua naturaliter, alia
     ad placitum.  (2) Naturaliter significat illa uox quae apud omnes
     idem repraesentat, ut gemitus infirmorum, latratus canum. (3) Vox
     significatiua ad placitum est illa quae ad uoluntatem
     instituentis aliquid repraesentat, ut 'homo' hominem.

Haec quinta pars in tribus clausulis diuiditur, quae quasi nulla
indigent expositione, nisi quod uox significatiua ad placitum
aliquando est eiusdem significationis in uno toto magno idiomate, ut
'homo' uel 'asinus' apud omnes latinos, aliquando autem pro aliquo
pauco tempore imponitur ad aliquam determinatam significationem, ex
conuentu et concordia disputantium, ut cum dicimus quod A sit homo, B
lapis, C animal et huius modi, sicut saepe faciunt doctores et
disputantes.

SDD 1.1.6 DE VOCIBUS SIGIFICATIVIS AD PLACITUM COMPLEXIS ET NON-COMPLEXIS

     Vocum significatiuarum ad placitum alia complexa, alia
     incomplexa; complexa ut oratio, incomplexa ut nomen uel uerbum.

Ad euidentiam dictorum et dicendorum, quia uoces significatiuae
incomplexae sunt termini orationum, dicenda sunt aliqua de terminis
significatiuis et orationibus, modicum disgrediendo.

Sciendum est igitur quod triplex potest distingui oratio et triplex
terminus, uel dictio, prout tangitur in principio libri Peri
Hermeneias, scilicet mentalis, uocalis et scripta. 'Mentalis oratio'
uocatur simplicium conceptuum complexio, componendo uel diuidendo per
secundam operationem intellectus, cuius orationis termini sunt
conceptus simplices quos intellectus componit uel diuidit. Sicut autem
conceptus simplices designantur nobis per uoces incomplexas, quas
uocamus 'dictiones', ita complexionem conceptuum designamus per
complexionem dictionum, propter quod oratio uocalis est uox complexa
ex pluribus dictionibus significans nobis complexionem conceptuum in
mente. Nec aliqua oratio uocalis debet dici 'oratio' nisi in quantum
designat complexionem conceptuum in mente. Si enim haec tota uox 'homo
currit' esset imposita ad significandum simpliciter lapidem, sicut
haec uox 'lapis', tunc 'homo currit' non esset oratio uocalis, sed
simplex dictio, sicut 'lapis'. Et ideo non dicitur oratio uel
propositio uocalis nisi quia designat orationem uel propositionem
mentalem, nec dicitur propositio uocalis uera uel falsa nisi quia
designat mentalem ueram uel falsam, sicut nec urina dicitur sana uel
aegra nisi quia designat animal esse sanum uel aegrum. Sic etiam et
omnis uox ex institutione designans appropriate conceptum simplicem
dicitur incomplexa quia ad designandum conceptum simplicem
subordinatur.

Sed tamen bene notandum est quod quia uoces ad placitum nostrum
instituuntur ad significandum conceptus nostros, ideo saepe contingit
quod unam uocem totam simul imponimus ad significandum aliquam magnam
orationem mentalem, ita quod licet illa uox significet illam orationem
mentalem, tamen nulla pars illius uocis seorsum significat aliquem
simplicium conceptuum illius orationis mentalis. Et tunc talis uox
apud grammaticum dicitur incomplexa et uocatur 'dictio', quia non
diuiditur in partes quarum quaelibet aliquid significaret seorsum. Sed
non esset inconueniens quod apud logicum uocaretur 'oratio
significatiua', ut si hoc nomen 'Ilias' imponeretur ad significandum
aequiualenter toti Historiae Troianae, et sicut hoc nomen 'uacuum'
impositum est ad significandum aequiualenter huic orationi 'locus non
repletus corpore', et sicut nos possumus conuenire in disputatione
quod per 'A' intelligemus idem quod per 'montem aureum' et per 'B'
idem quod per 'equum risibile' et per 'C' idem quod per 'homo currit',
et sic de aliis. Tunc ergo 'C' esset propositio uocalis secundum
attributiuam locutionem, quia designaret propositionem mentalem; sed
non diceretur apud grammaticum propositio, sed simplex dictio, quia
non esset diuisibilis in uoces quarum quaelibet significaret seorsum
aliquem conceptum.

Notandum est etiam quod sicut se habent uoces significatiuae ad
placitum ad significandum conceptus mentales, sic se habent scripturae
ad significandum uoces. Unde uoces non significant res extra animam
nisi mediantibus conceptibus quibus subordinantur, nec etiam
scripturae significant conceptus nisi quia significant uoces illos
conceptus designantes. Propter quod tu uidens litteras hebraeas nescis
legere, quia ignoras quas uoces designant. Et iterum scientes quas
uoces nostrae litterae designant, ignorantes significationes uocum
latinarum, bene legunt in psalterio, sed nihil ultra de significatione
illarum litterarum apprehendunt, quia ignorant significationes uocum
latinarum; litterae enim huius dictionis scriptae 'homo' non
significant hominem nisi ex eo quod significant uocem significantem
hominem.

Notandum est ergo quod scriptura non dicitur 'oratio' nisi quia
significat orationem uocalem, nec uocalis dicitur 'oratio' nisi quia
significat orationem mentalem. Sed oratio mentalis non amplius dicitur
'oratio' quia significat ultra in re aliam orationem, sed quia est
complexio plurium conceptuum in mente, quos non oportet significare
diuersas res. Eadem enim res simplicissima, ut deus, potest concipi
ualde multis et diuersis conceptibus, quos anima potest in se ipsa
componere uel diuidere et ex eis formare orationem mentalem.
Similiter scriptura non uocatur 'dictio', uel 'terminus', nisi quia
significat dictionem uocalem. Dictio autem uocalis apud logicum
dicitur proprie 'dictio' si significatiue subordinatur conceptui
simplici, uocatur tamen apud grammaticum 'dictio', licet non
subordinetur conceptui simplici sed uni orationi, si ipsa sit imposita
secundum se totam simul ad significandum illam orationem mentalem, ita
quod nulla pars eius seorsum significet aliquam partem illius
orationis mentalis, sicut si haec uox 'Ilias' ponatur significare
tantum quantum significat tota scriptura Historiae Troianae, tamen
dicitur una dictio quia nulla eius pars seorsum, scilicet nec 'I' nec
'li' nec 'as', significat aliquid de illa historia.

Sed statim tu quaeres "si in re significata uel in rebus significatis
non sit aliqua complexio, quid ergo significat oratio mentalis qua
intellectus dicit deum esse deum uel deum non esse deum?". Respondeo
quod nihil plus uel aliud significat ad extra una dictarum orationum
quam alia. Neutra enim significat ad extra nisi deum; sed alio modo
significat affirmatiua et alio modo negatiua, et illi modi sunt in
anima illi conceptus complexiui quos secunda operatio intellectus
addit supra simplices conceptus, qui designantur per istas copulas
uocales 'est' et 'non est'.

Et secundum haec dicta patet expositio huius sextae partis. Vox enim
significatiua ad placitum debet dici incomplexa et una dictio si sit
secundum se totam simul indiuise subordinata ad significandum
conceptum simplicem.  Dicitur autem incomplexa et una dictio apud
grammaticum, licet designet orationem longam mentalem, si indiuise
tota simul sit imposita ad significandum illam orationem, ut haec uox
'Ilias'. Vox autem complexa, quae dicitur 'oratio', est composita ex
pluribus dictionibus constructionem simul habentibus.

		SDD 1.2: DE NOMINE, VERBO, ET ORATIONE

SDD 1.2.1 DE NOMINE

     (1) Nomen est uox significatiua ad placitum, sine tempore, cuius
     nulla pars est significatiua separata, finita et recta. (2) 'Vox'
     ponitur in definitione nominis pro genere; 'significatiua'
     ponitur ad differentiam uocis non significatiuae; ad placitum
     ponitur ad differentiam uocis naturaliter significantis; 'sine
     tempore' ponitur ad differentiam uerbi, quod significat cum
     tempore; 'cuius nulla pars est significatiua separata' ponitur ad
     differentiam orationis, cuius partes significant separatae;
     'finita' ponitur ad differentiam nominis infiniti, ut 'non homo',
     quod non est nomen secundum dialecticum, sed nomen infinitum;
     'recta' ponitur ad differentiam nominum obliquorum, 'Catonis',
     'Catoni', quae non sunt nomina secundum dialecticum, sed casus
     nominum; unde solus nominatiuus, siue rectus, dicitur nomen.

Hoc secundum capitulum est de partibus integralibus et de genere
propositionis, scilicet de nomine, uerbo et oratione. Quod continet
tres partes principales: primam de nomine, secundam de uerbo, tertiam
de oratione; secunda incipit ibi "uerbum est uox", tertia ibi "oratio
est uox". Prima pars habet duas clausulas, scilicet definitionem
'nominis' et definitionis expositionem.

Et prima clausula est satis manifesta per secundam. Notandum est tamen
quod hic definitur nomen uocale, non scriptum nec mentale; nomen enim
mentale non est uox, sed conceptus in anima, nec significat ad
placitum, sed naturaliter.  Et ita etiam consequenter determinabitur
de uerbo et oratione et propositionibus uocalibus.

Sed, quantum ad secundam clausulam, notandum est quod forte non omnia
quae hic dicuntur sunt uera de proprietate sermonis, sed indigent
expositione, sicut indigebat definitio uocis. Si enim 'uox' ponitur in
hac definitione per modum generis, tamen non est uere genus nominis,
immo istae dictiones 'nomen' et 'uerbum' se habent ad istam dictionem
'uox' sicut passiones ad subiectum; supponunt enim pro eisdem pro
quibus supponit haec dictio 'uox' et addunt super significationem
huius dictionis 'uox' extraneam significationem, seu connotationem,
scilicet quod sunt impositae uoluntarie ad significandum certas res,
ad quam significationem illae uoces non sunt determinatae ex ratione
generali 'uocis' nec ex rationibus specialibus specierum 'uocis', puta
'uocis grauis' et 'uocis acutae'; sed hoc non obstat quin 'uox' debeat
poni in definitione 'nominis', quia passio bene definitur per suum
subiectum. Debemus ergo dicere quod ibi non intendit auctor definire
nomen mentale uel scriptum, sed solum nomen uocale; ideo dicit "nomen
est uox", ad differentiam nominum mentalium et scriptorum, et aliorum
quae non sunt uoces.

Deinde de hoc quod dicit "sine tempore" est dubitatio: quia haec
nomina 'mensis' et 'dies' significant tempus, et tempus non est sine
tempore; ergo non significant sine tempore.

Respondetur quod per 'significare cum tempore' uel 'sine tempore' non
intendimus significare tempus uel non significare tempus de principali
significato, sed connotare uel non connotare tempus quantum ad modos
significandi grammaticales, ut quod 'lego' uel 'legi' significat non
tempus sed lectionem per modum praesentis uel praeteriti temporis;
'dies' autem uel 'mensis' significat tempus, sed non per modum
praesentis, praeteriti uel futuri temporis.

Deinde de ista clausula "cuius nulla pars est significatiua separata"
dubitatur. Quia 'dominus' est nomen, et tamen 'do' et 'minus'
separatim sunt uoces significatiuae, et est 'do' uerbum et 'minus'
aduerbium. Deinde etiam aliqua nomina sunt composita aliquando ex
duobus integris, ut 'paterfamilias', et sunt partes eorum seorsum per
se significatiuae, ut 'pater' per se et 'familias' per se.

Solutio. Dicendum est ad primam instantiam quod illae uoces, 'do' et
'minus', nullo modo sunt partes huius nominis 'dominus' ea ratione qua
sunt seorsum significatiuae, sed ac si nihil seorsum significarent.

Ad secundam, uidetur mihi esse dicendum quod dictio composita ex
pluribus dictionibus reseruans praecise significationes quas illae
dictiones haberent seorsum, potest conuenienter apud logicum dici
oratio, quia designat orationem mentalem, sed apud grammaticum dicitur
una dictio, quia post impositiones partium suarum, ipsa secundum se
totam simul est imposita uoluntarie ad significandum simul ea quae
significabant partes seorsum. Possem etiam alio modo dicere, sicut
scripsi super librum Peri Hermeneias, sed dimitto.

Sed ultra dubitatur quare nomen infinitum non dicitur nomen. Ad quod
faciliter respondetur quod nomen debet esse una dictio, sed nomen
infinitum ut haec uox 'non homo' nec est una dictio apud grammaticum,
nec etiam apud logicum, sed apud grammaticum est duae partes
orationis, scilicet nomen et aduerbium, et apud logicum est unum
syncategorema et una dictio categorematica.

Sed maior dubitatio est quare nomen obliquum non dicitur nomen, ut
'hominis' uel 'Catonis'. Et Aristoteles super hoc assignat causam quia
ex omni nomine cum hoc uerbo 'est', uel 'fuit' uel 'erit', redditur
enuntiatio uera uel falsa, quod non est ita de nomine obliquo. Sed
tunc, si ista esset uera causa, sequeretur quod nomen adiectiuum
adiectiue tentum, et non substantiuatum in neutro genere, non esset
nomen, cum secundum grammaticum non possit reddere suppositum uerbo
(haec enim est incongrua 'albus est', uel 'alba est', et ideo nec uera
nec falsa).

Deinde, ultimo, uidetur omnino quod haec descriptio nominis non
ualeat, quia conuenit multis dictionibus syncategorematicis quae non
sunt nomina, ut istis dictionibus 'et', 'uel', et quia conuenit etiam
pronominibus, quae non sunt nomina.

Sed de pronominibus dicitur breuiter quod Aristoteles reputabat nomen
et pronomen tamquam unam partem orationis apud logicum, quia utrumque
potest subiici uerbo et cum uerbo constituere orationem ueram uel
falsam.

De syncategorematibus autem uidetur mihi quod oportet ad differentiam
eorum supplere in definitione nominis unam particulam, dicendo 'nomen
est uox significatiua ad placitum, sine tempore, categorematica, cuius
nulla pars est significatiua separata'. Et omnino uidetur mihi quod
definitio cum hoc supplemento erit sufficiens de nomine apud logicum,
sine istis clausulis 'finita' et 'recta', ideo Aristoteles non posuit
eas in definitione nominis.  Sed postea dixit nomen infinitum non esse
nomen ad remouendum dubium, quia aliquis posset oppositum credere quia
potest esse subiectum in propositione categorica. Per hoc autem quod
Aristoteles dixit de nomine obliquo non uoluit negare quin esset
nomen, sed solum uoluit dicere quod non erat nomen secundum potissimam
'nominis' acceptionem, cum non sufficeret cum uerbo ad constituendum
enuntiationem ueram uel falsam.

SDD 1.2.2 DE VERBO

     (1) Verbum est uox significatiua ad placitum cum tempore. cuius
     nulla pars est significatiua separata, finita et recta. (2) 'Cum
     tempore' ponitur ad differentiam nominis; reliquae particulae
     propter easdem rationes ponuntur propter quas ponebantur in
     definitione nominis. (3) Et est sciendum quod dialecticus ponit
     tantum duas partes orationis, scilicet nomen et uerbum; omnes
     uero alias partes orationis appellat 'syncategorematicas', id est
     consignificatiuas.

Haec est secunda pars et habet tres clausulas, scilicet descriptionem
et definitionis expositionem, et unum notabile.

De prima clausula apparet mihi quod Aristoteles non posuit talem
definitionem, quia non apposuit istas clausulas 'finita' et 'recta',
sed apposuit istam clausulam "et est semper eorum quae de altero
praedicantur nota". Verum est tamen quod post hanc definitionem
Aristoteles dicit "'non currit' autem et 'non laborat' non uerbum
dico", quod debet exponi sicut de nomine infinito. Dicit etiam
'curret' et 'currebat' non esse uerba quia non sunt in potissimis
acceptionibus uerborum, licet communiter debeant dici uerba, sicut
dicebatur de nominibus obliquis.

Secunda clausula est manifesta. Sed dubitatur quare Aristoteles
apposuit istam clausulam "et est semper eorum quae de altero
praedicantur nota". Ad quod dicendum est quod hoc ipse non apposuit
tamquam partem definitionis uerbi, sed tamquam quandam proprietatem
uerbi, quia semper uerbum, significatiue et uerbaliter sumptum, apud
logicum est praedicatum uel implicans in se praedicatum, uel saltem
est copula praedicati ad subiectum.

Tertia clausula, sicut hic ponitur, est satis suspecta, quia auctor in
his uerbis suis uidetur uelle quod uerbum non sit dictio
syncategorematica. Quod est falsum de hoc uerbo 'est' quod praecise
est copula in propositione categorica; illud enim uerbum uere est
consignificatiuum, et non per se significatiuum, secundum Aristotelem,
primo Peri Hermeneias, dicentem "neque si hoc ipsum 'est' purum
dixeris; ipsum quidem nihil est, consignificat autem quandam
compositionem quam sine compositis non est intelligere".

Deinde non est credendum quod omnia aduerbia sint pura
syncategoremata. Quia 'alicubi' ualet idem quod 'in aliquo loco' et
'aliquando' idem quod 'in aliquo tempore'; modo non est dubium quin
ita bene istae uoces 'in aliquo loco' et 'in aliquo tempore' possint
praedicari et subiici, uel esse partes subiectorum et praedicatorum,
sicut possunt nomina obliqua; ideo 'aliquando' et 'alicubi' non debent
reputari pura syncategoremata nisi omnia nomina obliqua etiam
reputentur syncategoremata. Et si dicatur quod includunt
syncategoremata, dicam quod ita est etiam de multis nominibus, sicut
'nullus', 'nihil', 'nemo', immo et 'omnis', 'quilibet', 'totum', et
sic de multis aliis. Nec etiam credendum est quod logicus a sua
consideratione debeat excludere syncategoremata, immo ex eis sunt in
logica quasi omnes difficultates. Sed uidetur mihi quod Aristoteles in
libro Peri Hermeneias solum curauit describere nomen et uerbum tamquam
principaliores partes enuntiationis, isto modo quia ex uno simplici
nomine et uno simplici uerbo potest constitui enuntiatio et numquam
sine nomine et uerbo.  Sed Aristoteles non negauit quin in multis
enuntiationibus essent multae aliae partes orationis considerandae a
logico et ei multam difficultatem facientes.

Sed oritur dubitatio contra Aristotelem, quia sine nomine fiunt multae
enuntiationes, ut 'ego curro', et 'legens sedet', et 'secare est
agere'. Ad hoc autem uidetur mihi esse dicendum quod logicus reputat
omnes dictiones habere modum nominum quae per se possunt subiici in
propositione categorica et omnes reputat habere modum uerborum quae
sunt copulae praedicati ad subiectum uel implicantes copulam in
propositione categorica. Et ita in praedictis enuntiationibus
pronomen, participium et uerbum infinitiui modi, etiam significatiue
accepta, debent reputari apud logicum tamquam nomina.

Sed contra hoc est maior dubitatio quam prius: quia participiis et
uerbis infinitiui modi non conuenit definitio nominis sed eis
manifeste conuenit definitio uerbi; ergo logicus magis debet ea
reducere ad uerbum quam ad nomen.  Ad hoc respondeo quod est una
notabilis differentia in proposito inter participium et uerbum
infinitiui modi ex una parte et uerbum quod est copula praedicati ad
subiectum ex altera parte, quia copula semper consignificat certum
tempus simpliciter determinatum ad praesens, praeteritum uel futurum,
participium autem uel uerbum infinitiui modi, licet consignificet
tempus, tamen hoc non est simpliciter determinate ad praesens,
praeteritum uel futurum, sed respectiue ad copulam. Verbi gratia,
'Aristoteles fuit legens et tunc uolebat disputare': istae dictiones
'legens' et 'disputare' non consignificant hoc tempus simpliciter
praesens, sed quod erat praesens tunc, scilicet in tempore designato
per haec uerba 'fuit' et 'uolebat', quod quidem tempus ualde longe
distat a tempore praesenti. Immo haec est uera 'Aristoteles fuit
generandus', et haec dictio 'generandus' est futuri temporis non
simpliciter in hac oratione, sed respectu huius uerbi 'fuit'; unde et
illud tempus quod tunc erat futurum est dudum praeteritum. Sic ergo
dicemus quod apud logicum definitio nominis, et non definitio uerbi,
conuenit participiis et uerbis infinitiui modi si detur talis
expositio quod nomen significat sine tempore, supple 'simpliciter
determinato ad praesens, praeteritum et futurum', et uerbum cum
tempore, supple 'simpliciter determinato ad praesens, praeteritum uel
futurum'.

SDD 1.2.3 DE ORATIONE

     (1) Oratio est uox significatiua ad placitum cuius partes
     separatae aliquid significant. 'Cuius partes separatae aliquid
     significant': hoc totum ponitur ad differentiam nominis et uerbi,
     et aliae particulae ponuntur eadem ratione sicut in definitione
     nominis et uerbi ponuntur.  (2) Orationum alia perfecta, alia
     imperfecta; perfecta est illa quae perfectum sensum generat in
     animum auditoris, ut 'homo currit', imperfecta est illa quae
     imperfectum sensum generat in animo auditoris, ut 'homo
     albus'. Orationum perfectarum alia indicatiua, ut 'homo currit',
     alia imperatiua, ut 'fac ignem', alia optatiua, ut 'utinam essem
     bonus clericus', alia coniunctiua, ut 'si ueneris ad me, dabo
     tibi equum'. (3) Harum autem omnium sola indicatiua oratio
     dicitur propositio.

Haec tertia pars continet tres clausulas. Una est definitio orationis
et eius expositio, quod est totum manifestum ex praedictis. Secunda
clausula est diuisio orationis in perfectam et imperfectam, et etiam
diuisio eius penes modos significandi uerborum communiter distinctos
apud grammaticum qui nomine proprio uocantur 'modi', et ita possent
diuidi secundum alios modos significandi uerborum, scilicet temporis,
personae et numeri. Sed hanc considerationem quo ad praesens remitto
ad grammaticos.

Sed tertia clausula dicit quod illarum orationum perfectarum sola
indicatiua est propositio. Et hoc non credo esse uerum capiendo
'propositionem' pro 'enuntiatione', immo etiam capiendo stricte, prout
secundum rationem distinguitur contra 'conclusionem' uel
'quaestionem', de quibus differentiis dicetur postea. Quod ergo non
sola indicatiua oratio sit propositio et enuntiatio apparet: quia
omnis oratio uera uel falsa est enuntiatio, ut apparet primo Peri
Hermeneias, et si fit praemissa ad conclusionem inferendam, ipsa
dicitur proprio nomine 'propositio', tamquam pro alio inferendo
positio. Sed certum est quod aliquae propositiones coniunctiui modi
sunt manifeste uerae uel falsae et in syllogismo concludente gratia
formae possunt fieri praemissae uel conclusiones; uerbi gratia, 'si
omnis homo moueretur, nullus homo quiesceret, et si omnis homo
curreret, omnis homo moueretur; ergo si omnis homo curreret, nullus
homo quiesceret.

		       SDD 1.3: DE PROPOSITIONE

SDD 1.3.1 DE DEFINITIONE PROPOSITIONIS

     Propositio est oratio uerum uel falsum significans.

Hoc tertium capitulum est de propositione et eius diuisione secundum
substantiam, quantitatem et qualitatem, et continet septem partes
principales.  Prima est descriptio propositionis, secunda est diuisio
propositionis in categoricam et hypotheticam, tertia est definitio
subiecti et praedicati, quae sunt partes propositionis categoricae,
quarta est diuisio propositionis categoricae secundum eius
substantiam, quinta est diuisio propositionis categoricae secundum
eius quantitatem, sexta est diuisio ipsius secundum eius qualitatem,
septima est de quaesitiuis correspondentibus dictis diuisionibus;
secunda incipit ibi "propositionum alia categorica", tertia ibi
"subiectum est", quarta ibi "propositionum categoricarum alia de
inesse", quinta ibi "propositionum categoricarum alia uniuersalis",
sexta ibi "item propositionum categoricarum", septima ibi "diuisa
propositione".

Prima pars describit propositionem, dicens quod propositio est oratio
uerum uel falsum significans. Et auctor apposuit istam clausulam
"indicando", quae non debet apponi, sicut in fine praecedentis
capituli dictum fuit; ideo etiam Aristoteles eam non apposuit.

Notandum est etiam quod ibi definitur propositio uocalis, quia ibi
ponitur 'oratio' tamquam genus, quae prius definita est quod ipsa est
uox significatiua ... et caetera. Ideo bene dicit auctor quod est
significans uerum uel falsum, quia significat propositionem mentalem,
quae est uera uel falsa.  Sed propositio mentalis non sic oportet quod
significet uerum uel falsum: propositio enim mentalis significans quod
deus non est non significat falsum, sed est falsa; nihil enim praeter
operationem animae nostrae significat ista oratio 'deus non est' plus
uel minus uel aliud quam ista oratio 'deus est'. Sed istae orationes
uocales bene significant apud animam illos conceptus complexiuos quos
addit secunda operatio intellectus supra simplices et categoricos
conceptus.

Notandum est tertio quod ibi describitur 'propositio' prout synonyme
dicitur cum 'enuntiatione', et non prout distinguitur contra
'conclusionem' et 'quaestionem'.

1.3.2 DE CATEGORICIS ET HYPOTHETICIS PROPOSITIONIBUS

     (1) Propositionum alia categorica, alia hypothetica. (2)
     Categorica est illa quae habet subiectum et praedicatum
     principales partes sui, (3) ut 'homo currit'; in hac enim
     propositione hoc nomen 'homo' est subiectum, 'currit' uero
     praedicatum et quod coniungit unum cum altero est copula. Quod
     patet resoluendo sic: 'homo currit', id est 'homo est currens';
     hic enim 'homo' subiicitur, 'currens' uero praedicatur et hoc
     uerbum 'est' copulat unum cum altero. (4) Et dicitur 'categorica'
     a 'categorizo, -zas', quod idem est quod 'praedico, -cas', unde
     'categorica', id est 'praedicatiua'.

Haec secunda pars habet quattuor clausulas principales. Prima est
diuisio propositionis in categoricam et hypotheticam, quae erit
manifesta si prius uisum fuerit quid sit categorica et quid
hypothetica.

Secunda clausula describit propositionem categoricam quod ipsa est
cuius partes principales sunt subiectum et praedicatum. Et per hoc
apparet bene distinctio eius ab hypothetica, quia principales et
maiores partes hypotheticae non sunt subiectum et praedicatum, sed
plures propositiones, quarum quaelibet est composita ex subiecto et
praedicato modo illo qui postea magis uidebitur.

Tertia clausula exponit dictam descriptionem propositionis
categoricae, exemplificando de ista propositione 'homo currit', in qua
hoc nomen 'homo' est subiectum et hoc uerbum 'currit' est praedicatum.
Circa quod notandum est, sicut statim innuit auctor, quod uerbum non
est praedicatum proprie loquendo, sed est copula praedicati cum
subiecto uel implicans in se simul copulam et praedicatum. Nam hoc
uerbum 'est' tertium adiacens est copula et quod sequitur est
praedicatum. Sed hoc uerbum 'est' secundum adiacens, ut cum dico 'homo
est', uel etiam quodlibet aliud uerbum, implicat in se copulam cum
praedicato uel cum parte principaliori praedicati; ideo ad explicandum
subiectum, praedicatum et copulam, tale uerbum debet resolui in hoc
uerbum 'est' tertium adiacens, si propositio sit de inesse et de
praesenti, et in participium illius uerbi, ut 'homo currit' id est
'homo est currens', similiter 'homo est' id est 'homo est ens'.

Sed tunc occurrunt dubitationes. Prima est quid significet talis
copula.  Secunda dubitatio est utrum illa copula sit pars principalis
propositionis categoricae. Tertia dubitatio est de ista propositione
'legens et disputans est magister uel baccalarius' utrum sit
categorica uel hypothetica; et uidetur quod sit hypothetica, quia ibi
sunt duo subiecta et duo praedicata. Quarta dubitatio est similiter de
ista propositione 'homo qui est albus est coloratus'; uidetur enim
esse hypothetica quia ibi sunt duo subiecta et duo praedicata et duae
copulae, et quia uidetur aequiualere isti 'homo est coloratus qui est
albus', quae tamen est hypothetica ut uidetur.

Ad primam dubitationem dicendum est quod propositio uocalis debet
significare propositionem mentalem, sicut ante dictum est. Propositio
autem mentalis consistit in complexione conceptuum, et ideo
praesupponit in mente conceptus simplices et superaddit conceptum
complexiuum quo intellectus affirmat uel negat unum illorum conceptuum
de reliquo. Illi ergo conceptus praesuppositi sunt subiectum et
praedicatum in propositione mentali, et uocantur 'materia'
propositionis mentalis, quia praesupponuntur formae communi
propositionis sicut materia in generatione substantiali praesupponitur
formae. Ille autem conceptus complexiuus dicitur 'copula', et est
tamquam formale in propositione categorica mentali. Et tunc apparet
quod subiectum et praedicatum propositionis uocalis significant in
mente subiectum et praedicatum propositionis mentalis. Haec autem
copula 'est' significat conceptum complexiuum affirmatiuum, et haec
copula 'non est' significat conceptum complexiuum negatiuum; et
intellectus non potest formare illum conceptum complexiuum nisi
formatis illis qui sunt subiectum et praedicatum, quia non est
possibilis complexio praedicati ad subiectum sine praedicato et
subiecto. Et hoc significabat Aristoteles dicens quod 'est' significat
compositionem quandam quam sine compositis non est intelligere.

Ad secundam dubitationem dicendum est quod illa copula uere est pars
principalis propositionis categoricae, quia sine illa non potest esse
propositio categorica, et habet se per modum formae ad subiectum et
praedicatum, et forma est principalis pars compositi. Ideo bene
suppleuerunt secundam clausulam dicentes quod propositio categorica
est illa quae habet subiectum et praedicatum et copulam principales
partes sui.

Ad tertiam dubitationem dicendum est quod illa propositio est
categorica; non enim continet duas categoricas, cum ibi non sit nisi
una copula, nec sunt ibi plura subiecta nec plura praedicata, quoniam
hoc totum 'legens et disputans' est unicum subiectum, licet
hypotheticum, scilicet copulatum, et hoc totum 'magister uel
baccalarius' est unicum praedicatum consimiliter, licet disiunctum.

Ad quartam dubitationem dicendum est quod illa est una categorica,
quia est ibi unum praedicatum, scilicet 'coloratus', quod mediante una
copula dicitur de toto residuo tamquam de subiecto, scilicet de hoc
toto 'homo qui est albus'; nam hoc totum 'qui est albus' est tamquam
determinatio huius subiecti 'homo'.  Nec est simile de ista 'homo est
coloratus qui est albus', quia ibi sunt seorsum duo praedicata, quae
dicuntur, etiam seorsum, de suis duobus subiectis, et non est ibi
aliquod praedicatum quod mediante una copula dicatur de toto residuo.
Et licet aequiualeant in ueritate, tamen non aequiualent apposito
signo uniuersali: quoniam posito casu quod omnes homines albi currant
et quod multi sint alii qui non currant, haec est uera 'omnis homo qui
est albus currit', et ualet istam 'omnis homo albus currit'; sed haec
est falsa 'omnis homo currit qui est albus', quia ualet istam 'omnis
homo currit et ipse est albus'.

Quarta clausula exponit quod propositio dicitur 'categorica' id est
'praedicatiua'. Dicitur autem 'praedicatiua' ex eo quod praedicatum
est de eius partibus principalibus et maioribus, in quas propositio
categorica immediate diuiditur, quod non est ita de hypothetica.

SDD 1.3.3 DE SUBIECTO ET PRAEDICATO PROPOSITIONUM

     Subiectum est de quo aliquid dicitur; praedicatum est quod
     dicitur de alio, scilicet de subiecto.

Haec tertia pars est definitio subiecti et praedicati, quae ad inuicem
dicuntur correlatiue: idcirco per inuicem definiuntur, sicut dicit
Porphyrius oportere fieri de genere et specie, quod quo modo debeat
intelligi debet manifestari in libro Praedicamentorum uel in nono
Metaphysicae.

Sed notandum est quod circa subiecta et praedicata propositionum
multae incidunt dubitationes. Primo enim est magna dubitatio de
propositionibus in quibus ante uerbum ponitur terminus copulatus aut
disiunctus quid ibi debeat poni subiectum, ut 'omnis homo uel asinus
currit', secundo de illis in quibus ponitur duplex 'est' et hoc
pronomen 'qui', ut 'omnis homo qui ambulat mouetur', tertio de illis
in quibus ante uerbum ponitur terminus obliquus, ut 'cuiuslibet
hominis asinus currit' uel 'omnem equum homo est uidens', quarto an
negationes et signa posita ante uerbum uel post sint de integritate
subiectorum uel praedicatorum.

De prima dubitatione uidetur mihi esse dicendum quod hoc totum 'homo
uel asinus' est subiectum in ista propositione 'omnis homo uel asinus
currit', et hoc totum 'homo et asinus' in ista propositione 'omnis
homo et asinus currit', quia de illo toto dicitur hoc praedicatum
'currens' mediante hac copula 'est', ideo huic toti conuenit definitio
subiecti.

Sed tunc dubitant aliqui quanta sit talis propositio et quid ibi
distribuatur. Ad quod ego respondeo quod talis propositio est
distinguenda secundum compositionem et diuisionem. Nam si inter istum
terminum 'homo' et istum terminum 'asinus' ponatur signum diuisionis,
ut punctum uel pausa, ut 'omnis homo . uel asinus currit', tunc est
propositio diuisa, et est sensus ille quem omnes aliquando concedunt,
scilicet 'omnis homo est qui uel asinus currit', uel potest sensus
dari per unam hypotheticam, scilicet 'omnis homo currit uel asinus
currit'. Unde notandum est quod saepe categorica potest exponi per
hypotheticam, ut 'tantum homo est animal', 'Socrates desinit currere',
'Socratem contingit currere', et sic de multis aliis. Si autem non sit
signum diuisionis, tunc hoc totum simul 'homo uel asinus'
distribuitur, sub hoc sensu 'omne quod est homo uel asinus currit'. Et
ita, de copulato subiecto, haec propositio sine signo diuisionis
'omnis homo et asinus currit' ualet istam 'omne quod est homo et
asinus currit'; sed si signum diuisionis ponatur, tunc est incongrua,
sicut ista 'Socrates et Plato currit'; oportet enim dicere 'omnis homo
et asinus currunt'.

Sed quanta est talis propositio 'omnis homo uel asinus currit'? Ego
dico quod si sit composita, ipsa est simpliciter uniuersalis, quia
totum subiectum simul distribuitur. In sensu autem diuiso ipsa est
partialiter uniuersalis et partialiter indefinita, quia non totale
subiectum est distributum, sed una pars est distributa et alia pars
remanet indefinita. Et hoc non est inconueniens de propositionibus
quarum subiecta sunt composita ex pluribus substantiuis, siue rectis
siue obliquis, ut 'cuiuslibet hominis asinus currit' uel etiam
'hominis quilibet asinus currit'; prima enim est uniuersalis quantum
ad obliquum et indefinita quantum ad rectum, et secunda e conuerso.
Haec autem est simpliciter uniuersalis 'quilibet hominis asinus
currit', quia totale subiectum simul distribuitur, et similiter ista
'quilibet asinus hominis currit', quia aequiualent et quantum ad
congruitatem, ex grammatica, et quantum ad ueritatem uel falsitatem,
ex logica.

De secunda dubitatione credo quod in ista 'omnis homo qui est albus
currit' hoc totum 'homo qui est albus' est subiectum et 'currens'
praedicatum, et hoc uerbum 'est' implicitum in hoc uerbo 'currit' est
copula. Sed in ista propositione 'omnis homo currit qui est albus'
credo quod sunt duo subiecta et duo praedicata, et quod propositio est
hypothetica, sicut post dicetur.

Tertiam dubitationem ego tractaui expresse et diffuse primo Peri
Hermeneias, in sexta quaestione, ad quam recurrat qui uoluerit. Credo
enim quod in ista 'hominis asinus currit' hoc totum 'hominis asinus'
est subiectum, quia de hoc toto dicitur manifeste hoc praedicatum
'currens' mediante hoc uerbo 'est' implicito in hoc uerbo 'currit'.
Sed de ista propositione 'omnem equum homo est uidens' ego credo quod
'homo' est subiectum, et hoc uerbum 'est' est copula, et 'equum' est
pars praedicati, sed hoc totum 'equum uidens' est praedicatum; 'equum'
enim habet conexionem et constructionem cum 'uidens', et non cum
'homo', ad faciendum unum extremum propositionis. Nec obstat si
'equum' ponatur ante uerbum, quia aliquando totum praedicatum ponitur
ante uerbum, et non solum pars eius, ut 'omnis homo animal est' uel
etiam 'omnis homo animal non est'.

De quarta dubitatione dicitur communiter quod negationes negantes non
sunt de integritate subiecti uel praedicati, sed tenent se ex parte
copulae; sed negationes non cadentes super copulam sed solum
infinitantes aliquos terminos ex parte subiectorum uel praedicatorum
sunt bene de integritate subiectorum uel praedicatorum propositionum.

De signis uniuersalibus et particularibus solet dici quod ipsa posita
ex parte subiectorum non sunt de integritate illorum subiectorum, ut
in hac propositione 'omnis homo currit', iste terminus 'homo' est
subiectum, et non hoc totum 'omnis homo'; et similiter si ponantur a
parte praedicati positi ante copulam, ipsa non sunt de integritate
praedicati, ut 'homo omne animal est'.  Quia aliter propositiones
contradictoriae non essent de eodem subiecto et eodem praedicato, quod
esset contra proprietatem contradictionis; nam istae sunt
contradictoriae 'omnis homo currit' et 'aliquis homo non currit',
'omnis homo animal non est' et 'aliquis homo omne animal est'. Sed si
signum ponatur a parte praedicati post copulam, ipsum est de
integritate praedicati, quia ut contradictoriae sint de eodem
praedicato, oportet in sumendo contradictoriam totum quod est a parte
praedicati remanere idem; uerbi gratia, istae contradicunt 'omnis homo
est omnis homo' et 'quidam homo non est omnis homo', et similiter
istae 'nullus homo est nullus homo' et 'quidam homo est nullus homo'.

SDD 1.3.4 DE PROPOSITIONIBUS DE INESSE ET MODALIBUS

     (1) Propositionum categoricarum alia de inesse, alia de modo,
     siue modalis.  (2) Categorica de inesse est illa quae est de
     simplici inhaerentia subiecti cum praedicato, ut 'homo est
     animal', 'hominem currere est possibile'. (3) Categorica de modo,
     siue modalis, est illa quae est de inhaerentia modificata
     subiecti cum praedicato, ut 'hominem necesse est esse animal' uel
     'antichristus potest esse homo'.  (4) Propositionum de inesse,
     quaedam sunt de praesenti, ut 'homo est currens', quaedam de
     praeterito, ut 'homo fuit currens', quaedam de futuro, ut 'homo
     erit currens'.

Ista quarta pars continet quattuor clausulas. Prima est diuisio
propositionis categoricae penes eius substantiam, id est penes eius
formaliorem partem, scilicet copulam, quae manifesta erit ex
sequentibus clausulis.

Secunda clausula describit propositionem categoricam de inesse. Et
capitur hic 'propositio de inesse' large, prout extendit se ad
propositiones de futuro et de praeterito; nam sic propositio de inesse
distinguitur contra illas de modo. Et est propositio de inesse illa in
qua praedicatum simpliciter, sine modificatione, enuntiatur de
subiecto, ut 'homo est currens'.

Tertia clausula describit propositionem modalem, dicens quod
propositio modalis est illa in qua praedicatum denotatur inesse
subiecto non simpliciter, sed cum modificatione et determinatione, ut
possibiliter, contingenter uel necessario inesse. Et de his latius, in
octauo capitulo, dicetur.

Quarta clausula adhuc subdiuidit propositionem de inesse penes eius
copulam.  Nam alia habet copulam praesentis temporis, et illa dicitur
'de praesenti', ut 'homo est currens', 'homo est mortuus', alia habet
copulam praeteriti temporis, et illa dicitur 'de praeterito', ut 'homo
fuit albus', 'homo cucurrit', id est 'homo fuit currens', alia habet
copulam futuri temporis, et illa dicitur 'de futuro', ut 'homo erit
mortuus', 'homo curret', id est 'homo erit currens'.

Circa istam quartam clausulam notandum est quod aliquando copulae in
propositionibus categoricis sunt compositae, copulatiue uel
disiunctiue, ex diuersis copulis, et tunc tales propositiones non sunt
simpliciter de praesenti, de praeterito uel de futuro, uel de modo,
sed hypothetice. Verbi gratia, aliquae habent copulam hypotheticam
propositionum de inesse, ut 'B est uel fuit A', 'B est uel erit A', et
talis est de praesenti et praeterito disiunctim uel de praesenti et
futuro disiunctim; aliquae habent copulam hypotheticam propositionum
de modo, ut propositiones de contingenti; aliae habent copulam
propositionum de inesse et de modo simul, ut 'B est uel potest esse
A', et talis non est simpliciter de modo uel de inesse, sed de
praesenti et possibili disiunctiue. Et tales sunt categoricae, propter
unitatem subiecti et unitatem praedicati, nec tales sunt de extremo
hypothetico sed de utroque extremo simpliciter categorico, sed sunt de
copula hypothetica.

SDD 1.3.5 DE QUANTITATE PROPOSITIONUM

     (1) Propositionum categoricarum alia uniuersalis, alia
     particularis, alia indefinita, alia singularis. (2) Propositio
     uniuersalis est illa in qua subiicitur terminus communis signo
     uniuersali determinatus, ut 'omnis homo currit'. (3) Terminus
     communis est qui aptus natus est praedicari de pluribus, ut
     'homo' de Socrate et Platone. (4) Signa uniuersalia sunt haec
     'omnis', 'nullus', 'nihil', 'quilibet', 'uterque', 'neuter', et
     consimilia. (5) Propositio particularis est illa in qua
     subiicitur terminus communis signo particulari determinatus, ut
     'quidam homo currit'. (6) Signa particularia sunt haec 'aliquis',
     'quidam', 'alter', 'reliquus' et similia. (7) Propositio
     indefinita est illa in qua subiicitur terminus communis sine
     signo, ut 'homo currit'. (8) Propositio singularis est illa in
     qua subiicitur terminus discretus, siue singularis, uel terminus
     communis cum pronomine demonstratiuo, ut 'Socrates currit' uel
     'iste homo currit'. (9) Terminus singularis est qui aptus natus
     est de uno solo praedicari, ut 'Socrates' uel 'Plato'.

Ista quinta pars continet nouem paruas clausulas. Prima est diuisio
propositionum categoricarum penes earum quantitatem, et erit manifesta
per sequentes clausulas.

Secunda clausula est definitio propositionis uniuersalis. Circa quam
dubitatur: quia ista est sine signo uniuersali 'non homo currit', et
ista etiam 'nemo currit', et tamen sunt uniuersales; istae autem sunt
cum signis uniuersalibus 'non omnis homo currit' et 'non nullus homo
currit', et tamen non sunt uniuersales, sed particulares.

Respondetur quod haec dictio 'non', uel sibi aequiualens, si sit
negans, cadens super copulam, praeposita termino communi non aliunde
distributo distribuit ipsum; ideo aequiualet signo uniuersali
negatiuo. Ideo haec est uniuersalis 'non homo currit' si negatio sit
negans, scilicet cadens super copulam; et similiter haec propositio
'nemo currit' est uniuersalis, quia negatio implicita in 'nemo' est
negans secundum communem usum istius dictionis 'nemo'. Sed haec oratio
'non homo currit' esset indefinita si haec dictio 'non' esset solum
infinitans hanc dictionem 'homo'. Similiter etiam dicendum est quod
negatio cadens super copulam praeposita signo distributiuo aufert eius
distributionem et reddit eam propositionem particularem; ideo istae
sunt particulares 'non omnis homo currit' et 'non nullus homo currit',
quia signa effecta sunt tamquam particularia. Et ideo euidentior esset
haec descriptio propositionis uniuersalis 'propositio uniuersalis est
illa in qua subiicitur terminus communis distributus'.

Tertia clausula describit terminum communem, sed hoc pertinet ad
tractatum de praedicabilibus.

Quarta clausula exemplificat de signis uniuersalibus, inter quae
enumerat hoc nomen 'nihil', quod secundum ueritatem non est signum
distributiuum, sed implicat in se terminum categorematicum cum
negatione negante; idem enim ualet 'nihil currit' sicut 'nullum ens
currit' uel 'nulla res currit'.

Quinta clausula est descriptio propositionis particularis, quae est
manifesta si signum uniuersale cum negatione praeposita uocemus
'signum particulare'; sic enim istae sunt particulares, ut dictum est,
'non omnis homo currit' et 'non nullus homo currit'.

Sexta clausula exemplificat de signis particularibus. Et est notandum
quod ista nomina 'aliquid', 'quoddam', 'omne' et 'quidquid', et alia
huius modi, substantiuata in neutro genere non sunt signa tantum, sed
implicant in se cum signis terminos categorematicos; resoluuntur enim
'aliquid' id est 'aliqua res', 'nihil' id est 'nulla res', 'quidquid'
id est 'quaecumque res', 'quodlibet' id est 'quaelibet res'.

Septima clausula est definitio propositionis indefinitae, quae est
manifesta nisi quia ante dictum est quod aliquando propositio de
subiecto complexo est partialiter uniuersalis et partialiter
indefinita uel particularis, ut haec propositio 'cuiuslibet hominis
asinus currit' est uniuersalis quantum ad obliquum et indefinita
quantum ad rectum, et ista e conuerso 'hominis quilibet asinus
currit'. Et si quaeras an magis debeat dici uniuersalis quam
indefinita uel e conuerso, ego respondeo quod potius debet denominari
a recto, prout totum solemus denominare a parte principaliori; ideo
prima dicetur indefinita de obliquo distributo et secunda dicetur
uniuersalis de obliquo indefinito; neutra tamen est simpliciter
uniuersalis uel simpliciter indefinita.

Octaua clausula est descriptio propositionis singularis, quae forte
sufficeret dicendo quod propositio singularis est illa in qua
subiicitur terminus singularis, sine ulteriore additione. Quia
secundum Porphyrium congregatum ex termino communi et pronomine
demonstratiuo est terminus singularis, ut 'hoc album' et 'hoc
ueniens'.

Nona et ultima clausula est descriptio termini singularis, quae debet
manifestari in tractatu de praedicabilibus.

SDD 1.3.6 DE QUALITATE PROPOSITIONUM

     Item, propositionum alia affirmatiua, alia negatiua; affirmatiua
     est illa in qua praedicatum affirmatur de subiecto, ut 'homo
     currit', negatiua est illa in qua praedicatum negatur de
     subiecto, ut 'homo non currit'.

Ista sexta pars diuidit propositionem categoricam secundum eius
qualitatem, et satis est manifesta hoc notato quod haec dictio 'non',
uel expressa uel in aliquo termino implicita, solet uocari 'negatio'.
Unde hoc nomen 'negatio' est aequiuocum: aliquando enim accipitur pro
totali propositione negatiua, et aliquando pro praedicta dictione
'non'. Cum ergo formale propositionis sit copula uerbalis, si negatio,
scilicet haec dictio 'non', cadat super copulam, propositio dicitur
'negatiua', et si non, tunc dicitur 'affirmatiua'.

Et tunc circa hoc notandum est quod negatio nihil operatur super
praecedentia eam. Ideo non potest esse propositio negatiua nisi
negatio praecedat uerbum quod est copula uel quod implicat copulam. Et
si immediate praecedat copulam, tunc semper reddit propositionem
negatiuam, ut 'homo non currit', et si praecedat totam propositionem,
ut 'non homo currit', tunc uel intelligitur cadere solum super
subiectum, et ipsum infinitare, et tunc est propositio affirmatiua de
subiecto infinito, et ualet istam 'aliquid quod non est homo currit',
uel intelligitur cadere super totam propositionem, et per consequens
super copulam, et tunc reddit propositionem negatiuam et distribuit
subiectum et praedicatum, et ideo ualet istam 'nullus homo currit', et
etiam istam 'omnis homo non currit'.

Sed tu quaereres "quem sensum de praedictis sensibus debet habere ista
'non homo currit' de uirtute sermonis, an debeat dici affirmatiua uel
negatiua?".  Respondeo quod proprius sensus est quod negatio cadat
super omne quod inuenit post se si sit sermo continuus, ideo secundum
proprium sensum est negatiua. Sed secundum uoluntatem loquentis uel
pactum inter disputantes, uel per signum diuisionis aut pausam inter
'non homo' et 'currit', propositio concedenda est affirmatiua de
subiecto infinito.

1.3.7 DE DIVISIONE PROPOSITIONUM

     Diuisa propositione tripliciter, sciendum est quod triplex est
     quaesitiuum per quod quaerimus de ipsa propositione, scilicet
     'quae', 'qualis', 'quanta'.  'Quae' quaerit de substantia
     propositionis, ideo respondetur 'categorica' uel 'hypothetica',
     'qualis' quaerit de qualitate, ideo respondetur 'affirmatiua' uel
     'negatiua', et 'quanta' quaerit de quantitate, ideo respondetur
     'uniuersalis', 'particularis', 'indefinita' uel
     'singularis'. Unde uersus "quae ca uel hyp, qualis ne uel aff, u
     quanta par in sin".

Haec ultima pars est tota clara si suppleatur uersus sic: ad 'quae'
respondetur 'ca', id est 'categorica', uel 'hyp', id est
'hypothetica', ad 'qualis' respondetur 'ne', id est 'negatiua', uel
'aff', id est 'affirmatiua', ad 'quanta' respondetur 'u', id est
'uniuersalis', uel 'par', id est 'particularis', uel 'in' id est
'indefinita', uel 'sin', id est 'singularis'.

	SDD 1.4: DE OPPOSITIONIBUS PROPOSITIONUM CATEGORICARUM

SDD 1.4.1 DE CONVERSIONIBUS

     (1) Item propositionum categoricarum aliae participant utroque
     termino, ut 'homo est animal' 'homo non est animal', aliae uero
     altero tantum, ut 'homo currit' 'homo disputat', aliae uero
     nullo, ut 'homo currit' 'animal mouetur'.  (2) Item propositionum
     utroque termino communicantium quaedam participant secundum
     eundem ordinem, ut 'homo currit' 'homo non currit', quaedam uero
     ordine conuerso, ut 'homo est animal' 'animal est homo'.

Hoc quartum capitulum solet uocari 'de oppositionibus propositionum
categoricarum', uel possumus dicere quod hoc capitulum est de
habitudinibus propositionum ad inuicem eorundem praedicatorum et
eorundem subiectorum. Et continet quattuor partes principales: in
prima praemittuntur duae diuisiones ad remouendum propositiones de
quibus hic non intenditur, secunda diuidit propositiones de quibus hic
intenditur in contrarias, subcontrarias, contradictorias et
subalternas, tertia distinguit triplicem materiam propositionum,
quarta dat legem contrariarum, subcontrariarum, contradictoriarum et
subalternarum; secunda ibi "item propositionum participantium", tertia
ibi "propositionum triplex", quarta ibi "lex et natura contrariarum".

Prima pars continet duas diuisiones, quarum prima est manifesta,
intelligendo per 'terminos' propositionum subiecta et praedicata
earum, et per 'participare' duas propositiones 'utroque termino' quod
una habeat eosdem terminos, siue consimiles, sicut alia, et per 'nullo
termino participare' quod neutra habeat aliquem terminum similem sicut
alia, et per 'participare altero tantum' quod habeant unum similem et
non alium. Et intendit auctor hic solum de participantibus utroque
termino.

Secunda etiam diuisio est plana, intelligendo per 'eundem ordinem'
quod idem sit subiectum in utraque propositione et idem etiam
praedicatum in utraque, et per 'ordinem conuersum' intelligendo quod
illud quod est subiectum in una sit praedicatum in alia et e conuerso.
Et intendit auctor in isto capitulo agere solum de participantibus
utroque termino eodem ordine, sed post agetur de participantibus
ordine conuerso.

SDD 1.4.2 DE CONTRADICTORIIS, CONTRARIIS, SUBCONTRARIIS

     (1) Item propositionum participantium utroque termino secundum
     eundem ordinem aliae sunt contrariae, aliae subcontrariae, aliae
     contradictoriae, aliae subalternae. (2) Contrariae sunt
     uniuersalis affirmatiua et uniuersalis negatiua eiusdem subiecti
     et eiusdem praedicati, ut 'omnis homo currit' 'nullus homo
     currit'. (3) Subcontrariae sunt particularis affirmatiua et
     particularis negatiua, ut 'quidam homo currit' 'quidam homo non
     currit'. (4) Contradictoriae sunt uniuersalis affirmatiua et
     particularis negatiua, ut 'omnis homo currit' 'quidam homo non
     currit', uel uniuersalis negatiua et particularis affirmatiua, ut
     'nullus homo currit' 'quidam homo currit'. (5) Subalternae sunt
     uniuersalis affirmatiua et particularis affirmatiua, ut 'omnis
     homo currit' 'quidam homo currit', uel uniuersalis negatiua et
     particularis negatiua, ut 'nullus homo currit' 'quidam homo non
     currit'. Quae omnia patent in figura sequenti:

            omnis homo currit      nullus homo currit

           quidam homo currit      quidam homo non currit

In hac secunda parte apparent esse sex clausulae: prima est diuisio
quattuor membrorum, aliae quattuor sunt descriptiones illorum quattuor
membrorum et sexta est formatio figurae.

Quantum ad primam clausulam, notandum est quod haec diuisio est
sufficiens diuisio propositionum utroque termino participantium
secundum eundem ordinem et non aequipollentium. Quia omnes duae
propositiones si sint eorundem subiectorum et eorundem praedicatorum,
id est similium, oportet quod sint uel de subiectis singularibus uel
de subiectis uniuersalibus. Si sint de subiectis singularibus, tunc
sunt ambae singulares et sunt contradictoriae si sint diuersae
qualitatis; ideo in descriptione contradictoriarum debet suppleri quod
contradictoriae sunt uniuersalis affirmatiua et particularis negatiua,
uel uniuersalis negatiua et particularis affirmatiua uel singularis
affirmatiua et singularis negatiua. Si uero illae propositiones sint
de subiectis communibus, tunc quamlibet oportet esse uniuersalem uel
particularem uel indefinitam; modo idem est iudicium de indefinitis et
particularibus quantum ad ueritatem et falsitatem et quantum ad
oppositiones et consequentias; ideo sufficiebat loqui de
particularibus, reputando indefinitas tamquam particulares. Si ergo
propositiones sint de subiectis communibus, tunc uel ambae sunt
uniuersales uel ambae sunt particulares uel una uniuersalis et alia
particularis. Si sint ambae uniuersales et eiusdem qualitatis, tunc
aequipollent, et si sint diuersae qualitatis, scilicet una affirmatiua
et alia negatiua, tunc sunt contrariae.  Similiter si sint ambae
particulares et eiusdem qualitatis, aequipollent, et si sint diuersae
qualitatis, sunt subcontrariae. Si uero una sit uniuersalis et alia
particularis, tunc uel sunt eiusdem qualitatis, et tunc sunt
subalternae, uel sunt diuersae qualitatis, et tunc sunt
contradictoriae.

Sed dubitatur quae sit contradictoria istius 'cuiuslibet hominis
asinus currit'. Et prima facie uidetur quod ista sit eius
contradictoria 'alicuius hominis asinus non currit'. Sed contra: quia
ambae possunt simul esse uerae, scilicet ponendo talem casum quod
quilibet homo habeat duos asinos, unum currentem et alium non
currentem.

Solutio: dico quod non contradicunt, sicut bene arguebatur: quia una
est particularis simpliciter, scilicet de recto et de obliquo, et alia
non est simpliciter uniuersalis, sed est uniuersalis solum de obliquo.
Est ergo danda regula ad contradicendum quod omnis terminus, siue
rectus siue obliquus, qui sumitur in una uniuersaliter, id est
distributiue, sumatur in alia particulariter, uel indefinite, id est
determinate, et e conuerso. Ideo istae contradicunt 'cuiuslibet
hominis asinus currit' 'alicuius hominis nullus asinus currit', et
similiter istae duae 'cuiuslibet hominis quilibet asinus currit' et
'hominis asinus non currit'; et ita etiam huius propositionis
'cuiuslibet contradictionis altera pars est uera' contradictoria est
haec 'alicuius contradictionis neutra pars est uera', et similiter
huius 'omnis homo animal non est' contradictoria est haec 'aliquis
homo omne animal est'.

Similiter dubitatur an istae duae sint contrariae 'cuiuslibet hominis
asinus currit' et 'nullius hominis asinus currit'. Et ego respondeo
quod bene habent modum contrariarum quantum ad legem, ideo large
dicuntur contrariae'; possunt enim simul esse falsae, sed non possunt
simul esse uerae. Tamen propriissime loquendo non sunt contrariae:
quia contraria proprie dicta debent maxime distare, ut patet decimo
Metaphysicae; debent ergo distare quantum ad omnia supposita, scilicet
quod una de omnibus affirmet et alia de omnibus neget, uniuersaliter
(quod non facit contradictio; ideo contradictio non est secundum
maximam distantiam, immo sine distantia, quia nihil est medium
contradictionis). Modo, in proposito, licet dictae propositiones sint
secundum maximam distantiam quantum ad supposita 'hominis', tamen non
sunt secundum maximam distantiam quantum ad supposita 'asini'. Sed
istae essent simpliciter maxime distantes et propriissime contrariae
'cuiuslibet hominis omnis asinus currit' et 'nullius hominis asinus
currit'.

SDD 1.4.3 DE MATERIA PROPOSITIONUM

     (1) Propositionum triplex est materia, scilicet naturalis,
     contingens et remota. (2) Naturalis materia est in qua
     praedicatum est de esse subiecti uel proprium eius, ut 'homo est
     animal' uel 'homo est risibilis'. (3) Contingens est in qua
     praedicatum potest adesse uel abesse subiecto, ut 'homo est
     albus'.  (4) Remota est in qua praedicatum non potest conuenire
     cum subiecto, ut 'homo est asinus'.

Haec tertia pars continet quattuor clausulas, scilicet diuisionem
trium membrorum et cuiuslibet illorum membrorum declarationem.

Quantum ad primam clausulam, notandum est, sicut ante dictum fuit,
quod per 'materiam' propositionis categoricae nos debemus intelligere
subiectum et praedicatum, formale autem dicebatur esse copula.

Secunda ergo clausula debet exponi quod propositio est in materia
naturali quae est per se uera, siue in primo modo dicendi 'per se'
siue in secundo modo.  Unde primum modum dicendi 'per se' intendit cum
dicit "in qua praedicatum est de esse subiecti", id est de definitione
ipsius; secundum uero modum intendit cum dicit "uel proprium eius".

Tertia uero clausula exponitur quod propositio dicitur in contingenti
materia si propositio sit contingens et non per se uera, etiam
supposita constantia terminorum; et hoc intendit per "posse adesse uel
abesse". Videre autem an propositio sit per se uel per accidens uera
spectat ad librum Posteriorum; et cum ibi concessum sit quod omnis
propositio necessaria est per se et omnis contingens per accidens,
sequitur quod omnis propositio necessaria est in materia naturali et
omnis possibilis non necessaria est in contingenti materia, et tunc,
ex quarta clausula, apparet quod omnis impossibilis est in materia
remota.

Dico haec omnia de affirmatiuis. Quia affirmatiuae et negatiuae eis
oppositae sunt ex eisdem terminis et, per consequens, in eadem
materia; ideo manifestum est quod negatiuae impossibiles sunt in
materia naturali, et negatiuae necessariae sunt in materia remota et
negatiuae contingentes sunt in materia contingenti. Et sunt haec omnia
intelligenda de propositionibus categoricis et de inesse; haec enim
est necessaria 'homo potest currere' licet sit in materia contingenti,
etiam supposita constantia terminorum.

SDD 1.4.4 DE LEGIBUS OPPOSITORUM

     (1) Lex et natura contrariarum talis est quod si una est uera,
     reliqua est falsa, sed non e conuerso; possunt enim ambae simul
     esse falsae in contingenti materia, ut 'omnis homo est albus'
     'nullus homo est albus'. (2) Lex subcontrariarum talis est quod
     si una est falsa, reliqua est uera, sed non e conuerso; possunt
     enim ambae simul esse uerae in contingenti materia, ut 'quidam
     homo currit' 'quidam homo non currit'. (3) Lex contradictoriarum
     talis est quod si una est uera, reliqua est falsa, et e conuerso;
     in nulla enim materia possunt simul esse uerae uel falsae. (4)
     Lex subalternarum talis est quod si uniuersalis est uera,
     particularis est uera, sed non e conuerso; potest enim
     particularis esse uera uniuersali exsistente falsa; et si
     particularis est falsa, uniuersalis est falsa, sed non e
     conuerso.

Ista quarta pars habet manifeste quattuor clausulas, scilicet legem
contrariarum, legem subcontrariarum, legem contradictoriarum et legem
subalternarum.

Quantum ad primam clausulam, notandum est quod in multis libris post
istam clausulam apponitur quod necesse est in materia naturali et
remota si una est uera alteram esse falsam, et e conuerso. Et hoc est
bene uerum de materia remota, quia semper oportet affirmatiuam esse
falsam et negatiuam esse ueram.  Et similiter hoc est uerum in materia
naturali si praedicatum sit conuertibile cum subiecto uel communius,
quia oportet affirmatiuam esse ueram et negatiuam esse falsam; sed in
materia naturali si subiectum sit communius praedicato, necesse est
utramque esse falsam, ut 'omne animal est homo' 'nullum animal est
homo'.

Similiter, quantum ad secundam clausulam, dicendum est quod
subcontrariae non possunt simul esse uerae in materia remota, nec in
materia naturali si praedicatum sit conuertibile cum subiecto uel
communius. Sed si subiectum sit communius, necesse est eas simul esse
ueras, ut 'animal est homo' 'animal non est homo'.

Ex tertia clausula inferendum est quod cum quasi infinitis instantiis
appareant aliquae esse contradictoriae quae tamen in aliquibus casibus
inuenirentur simul uerae uel simul falsae, quod earum non est bene
accepta contradictio, sed quaerendae sunt aliae eis contradicentes. Et
illae apparentiae falsae debent solui per artem sophisticam.

Ex quarta clausula infertur ista regula quod ab uniuersali ad
particularem in subalternis semper est bona consequentia et formalis,
sed numquam e conuerso.  Potest tamen gratia materiae esse bona
consequentia a particulari ad uniuersalem, scilicet in materia remota,
uel in materia naturali ubi praedicatum est conuertibile cum subiecto
uel superius.

  SDD 1.5: DE AEQUIPOLLENTIIS PROPOSITIONUM CATEGORICARUM DE INESSE

SDD 1.5.1

     Sequitur de aequipollentiis. Unde aequipollentia solet sic
     describi quod est aequiualentia duarum propositionum in ueritate
     uel falsitate.

Hoc quintum capitulum est de aequipollentiis propositionum. Et
continet quinque partes: prima est descriptio aequipollentiae, aliae
quattuor sunt quattuor regulae aequipollentiarum; secunda ibi "unde de
aequipollentiis", tertia ibi "secunda regula", quarta ibi "tertia
regula", quinta ibi "ex istis regulis".

Circa primam partem notandum est quod aliquando propositiones
aequipollent gratia materiae quae non aequipollent gratia formae, et
non dicuntur proprie aequipollentes, ut subalternae in materia remota,
uel in naturali ubi subiectum non fuerit communius praedicato. Sed
auctor intendit solum de aequipollentia formali, et tunc debet sic
intelligi descriptio quod aequipollentia est aequiualentia duarum
propositionum in ueritate uel falsitate sic quod utraque sequatur ad
reliquam formali consequentia, ita quod necesse sit ipsis simul
formatis si una est uera, alteram esse ueram, et si una est falsa,
alteram esse falsam.

Notandum est etiam quod nullae duae propositiones sunt sic
aequipollentes nisi participent utroque termino. Sed possunt esse
aequipollentes tam participando utroque termino secundum eundem
ordinem quam secundum ordinem conuersum. Sed auctor in hoc capitulo
non tractat nisi de participantibus secundum eundem ordinem. De
participantibus autem ordine conuerso possumus breuiter dicere quod
illae aequipollent quarum utraque potest bene conuerti in reliquam, et
aliter non.

Notandum est etiam circa illas regulas aequipollentiarum quod quando
ante copulam alicuius propositionis categoricae ponuntur duo termini
distribuibiles non eadem distributione, sicut in propositionibus de
obliquo ubi obliquus cum recto ponitur ante copulam, ut in talibus
'hominis asinus currit', uel ubi praedicatum ponitur ante copulam, ut
in talibus 'homo animal est', et similiter in propositionibus
modalibus ex istis modis 'possibile', 'impossibile', 'necesse'
resultantibus, tunc combinando simul aequipollentiam talium duorum
terminorum sunt duplices aequipollentiae attendendae. Nam penes
appositionem et depositionem negationum et syncategorematum ad tales
terminos resultat affirmatio et negatio propositionis, ex quo ponuntur
ante copulam.

Et tunc ex talibus potest fieri una magna figura octo conorum, et in
quolibet cono sunt nouem propositiones, omnino sicut in figura
modalium. Et tunc, consequenter, ex octo conis resultant uiginti octo
combinationes, quarum oppositionum sunt omnino consimiles regulae
sicut ponuntur de propositionibus modalibus. Nam suo modo consimilis
est figura hic et ibi, proportionando ad idem suo modo obliquum in
propositionibus de obliquo positum ante rectum, et subiectum in
propositionibus de modo loquendi inconsueto, et subiectum in
propositionibus modalibus, et similiter proportionando ad idem suo
modo rectum in propositionibus de obliquo, et praedicatum in
propositionibus de modo loquendi inconsueto, et modum in
propositionibus modalibus. In qua quidem figura, immediate sequenti
diligens scrutator de quibuslibet propositionibus de obliquo per se
distribuibili sine recto uel de modo loquendi inconsueto (scilicet ubi
praedicatum ponitur ante copulam) participantibus utroque termino
eodem ordine perfecte speculabitur quo modo se habeant quantum ad
legem alicuius oppositionis.

                                  /FIGURA/

SDD 1.5.2

     Unde de aequipollentiis tales dantur regulae. Prima est haec: si
     alicui signo, tam uniuersali quam particulari, praeponatur
     negatio, aequipollet suo contradictorio; ideo istae aequipollent
     'non omnis homo currit' 'quidam homo non currit', et similiter
     istae 'non nullus homo currit' 'quidam homo currit'.

Notandum est quod regula non est uera de proprietate sermonis; nulla
enim propositio aequipollet suo contradictorio. Sed ponitur ad sensum
uerum, scilicet quod si aliqua propositio est alteri contradictoria,
tunc congregatum ex ea et negatione praeposita aequipollet illi alteri
quae erat contradictoria primae, cui praeposita est negatio. Et ista
regula sic correcta est uniuersaliter uera, siue in propositionibus
categoricis siue in hypotheticis, siue in propositione sit aliquod
signum siue non, quia non potest melius et firmius sumi contradictio
ad aliquam propositionem quam sibi praeponendo negationem quae
intelligatur cadere super totam propositionem. Immo si ista negatio
'non' non esset a principio propositionis, regula prior non haberet
ueritatem; uerbi gratia, istae non contradicunt 'hominis quilibet
asinus currit' et 'hominis non quilibet asinus currit', sed istae
contradicunt 'hominis quilibet asinus currit' et 'non hominis quilibet
asinus currit', dum tamen ista negatio 'non' intelligatur cadere super
totam propositionem, quia si intelligatur cadere solum super istum
terminum 'hominis', infinitando ipsum, ipsa esset affirmatiua et non
contradiceret isti 'hominis quilibet asinus currit'.

Notandum est ergo quod cum eiusdem propositionis non possint esse
plures contradictoriae nisi aequipolleant, sequitur regula praedicta,
scilicet quod quacumque propositione data propositio congregata ex
illa et negatione praecedente eam aequipollebit omni contradictoriae
propositionis datae.

Notandum est etiam quod negatio habet talem potestatem quod omne
sequens eam, si sine ea non esset distributum, ipsa distribuit illud,
et si esset distributum, ipsa remouet distributionem, et quod esset
affirmatum negat, et quod esset negatum affirmat. Et sic mutat
qualitatem propositionis, si praecedat copulam, et mutat etiam
quantitatem omnium terminorum communium quos praecedit. Ideo, cum
contradictoriae debeant differre secundum qualitatem et secundum
omnium terminorum communium quantitatem, manifestum est quod negatio
praecedens uere operatur contradictionem.

SDD 1.5.3

     Secunda regula talis est: si signo uniuersali postponatur
     negatio, aequipollet suo contrario; ideo istae aequipollent
     'omnis homo non currit' 'nullus homo currit', et similiter istae
     'nullus homo non currit' et 'omnis homo currit'.

Causa huius regulae est quia negatio, cum non praecedat signum, non
remouet eius uniuersalitatem, sed, quia praecedit copulam, mutat
qualitatem propositionis; ideo illae remanent ambae uniuersales, una
affirmatiua et alia negatiua, et tales sunt contrariae.

SDD 1.5.4

     Tertia regula talis est: si alicui signo, uniuersali uel
     particulari, praeponatur et postponatur negatio, aequipollet suo
     subalterno, ut 'non omnis homo non currit' 'quidam homo currit',
     uel 'non nullus homo non currit' 'quidam homo non currit', uel
     etiam 'non quidam homo non currit' 'omnis homo currit'.

Et causa huius regulae est quia illae duae negationes praecedentes
copulam destruunt se in ordine ad copulam, ideo dimittunt qualitatem
propositionis eandem. Istae enim ambae sunt affirmatiuae 'omnis homo
currit' et 'non omnis homo non currit', et istae ambae negatiuae
'nullus homo currit' et 'non nullus homo non currit'. Sed quia sola
negatio praecedit signum, ideo mutat quantitatem propositionis. Modo
tales sunt subalternae, scilicet eiusdem qualitatis et diuersae
quantitatis, una uniuersalis et alia particularis.

SDD 1.5.5

     Ex istis regulis sequitur alia regula talis: si duo signa
     uniuersalia negatiua ponantur in eadem propositione, unum a parte
     subiecti et alterum a parte praedicati, primum aequipollet suo
     contrario et secundum suo contradictorio. Unde ista 'nihil est
     nihil' aequipollet huic 'quodlibet est aliquid', quia, per
     secundam regulam, 'nihil ...  non' ualet 'quodlibet', sicut
     'nullus ... non' ualet 'omnis', et, per primam regulam, 'non
     nihil' et 'aliquid' aequipollent. Unde uersus "prae contradic,
     post contra, prae postque subalter".

Notandum est bene quod si subiectum et praedicatum praecedant copulam,
regula habet ueritatem, ut 'nihil nihil est', 'nullum ens nullum ens
est', 'nulla chimaera nulla chimaera est'. Et causa dictae regulae est
quia cum ambae negationes cadant super copulam, interimunt se inuicem
quantum ad qualitatem propositionis; ideo propositio remanet
affirmatiua; deinde, quia secunda negatio non cadit super primum
signum, quod est a parti subiecti, illud subiectum remanet
distributum, sed quia secunda negatio cadit super secundum signum, eo
quod praecedit ipsum, ideo tollit eius distributionem. Propter quod
apparet quod illa signa negatiua possunt mutari in affirmatiua, et
debet primum manere uniuersale et secundum particulare, ut 'nihil
nihil est; ergo quodlibet aliquid est', et, e conuerso, etiam
'quodlibet aliquid est; ergo nihil nihil est'. Et quia idem est
iudicium de particulari et indefinita, ideo sequitur 'omnis homo
animal est; ergo nullus homo nullum animal est', et e conuerso.

Sed si secunda negatio non praecedat copulam, tunc regula non ualet
gratia formae. Quoniam una est negatiua de praedicato infinito, ut
ista 'nihil est nihil' uel ista 'nulla chimaera est nulla chimaera',
et secunda est affirmatiua de praedicato finito, ut 'quodlibet est
aliquid' uel 'omnis chimaera est aliqua chimaera', et tales non
conuertuntur ad inuicem nisi supposita constantia terminorum. Haec
enim est uera 'nulla chimaera est nullus homo', quia sua
contradictoria est falsa, scilicet 'quaedam chimaera est nullus homo',
cum sit affirmatiua cuius subiectum pro nullo supponit, et haec est
falsa 'omnis chimaera est aliquis homo'; ergo non sequitur 'nulla
chimaera est nullus homo; ergo omnis chimaera est aliquis homo', quia
non sequitur ex uero falsum; consequentia tamen ualeret supposita
constantia terminorum, scilicet quod quilibet terminus pro aliquo
supponeret.

	       SDD 1.6: DE CONVERSIONIBUS PROPOSITIONUM

SDD 1.6.1

     Item, propositionum participantium utroque termino ordine
     conuerso triplex est conuersio, scilicet simplex, per accidens et
     per contrapositionem.

Hoc sextum capitulum est de conuersionibus propositionum. Et continet
quinque partes: prima est enumeratio triplicis conuersionis, secunda
est de conuersione simplici, tertia est de conuersione per accidens,
quarta est de conuersione per contrapositionem, quinta est de
quibusdam regulis. Secunda ibi "conuersio simplex", tertia ibi
"conuersio per accidens", quarta ibi "conuersio per contrapositionem",
quinta ibi "sciendum est".

Circa totum capitulum, notandum est quod dupliciter ponitur ab
Aristotele conuersio propositionum. Uno modo secundum mutationem
qualitatis, manente eadem quantitate propositionis et eodem situ
terminorum, et illa conuersio conuenit propositionibus de contingenti
ad utrumlibet, de qua postea dicetur. Alio modo fit conuersio manente
eadem qualitate sed mutato situ terminorum, scilicet quod de subiecto
unius fiat praedicatum alterius et e conuerso, ut 'quidam homo est
animal; ergo quoddam animal est homo'; et de hac conuersione
intenditur hic.

Et haec conuersio ab aliquibus describitur sic "conuersio est mutatio
subiecti in praedicatum et praedicati in subiectum manente eadem
ueritate et falsitate". Quod non est omnino bene dictum, quia ista est
bona conuersio 'omne animal est homo; ergo quidam homo est animal', et
tamen prima est falsa et secunda uera. Et ideo melius describitur
conuersio formalis, de qua hic intenditur, sic: conuersio formalis est
duarum propositionum utroque termino participantium ordine conuerso
unius ad alteram formalis consequentia. Et si uolumus extendere
'conuersionem' ad illam quae fit aliquando gratia materiae, ut in
remota materia particularis negatiua conuertitur simpliciter, et etiam
in terminis conuertibilibus uniuersalis affirmatiua, tunc a
definitione praedicta auferatur ista dictio 'formalis'.

Ponitur ergo in hac descriptione 'consequentia' ad modum generis et ad
differentiam habitudinis duarum propositionum quarum secunda non
sequitur ad primam. Ponitur 'formalis' ad differentiam consequentiae
quae solum tenet gratia terminorum. Ponitur "duarum propositionum
unius ad alteram" ad differentiam consequentiae syllogisticae. Ponitur
"utroque termino participantium ordine conuerso", id est quod de
subiecto primae fiat praedicatum secundae et de praedicato subiectum,
ad differentiam consequentiarum quae fiunt per aequipollentias retento
eodem situ terminorum.

Et quia nunc locutum est de consequentia formali et materiali,
uidendum est quo modo conueniant et differant. Conueniunt enim in hoc
quod impossibile est antecedens esse uerum consequente exsistente
falso. Sed differunt quia consequentia 'formalis' uocatur quae si ex
quibuscumque terminis formarentur, propositiones similis formae
ualeret similiter consequentia. Verbi gratia, sicut sequitur 'quod est
homo est animal; ergo quod est animal est homo', ita sequitur 'quod
est B est A; ergo quod est A est B', et sic de omnibus aliis terminis.
Sed consequentia uocatur 'materialis', siue 'gratia materiae', quae
ualet in aliquibus terminis et non in aliis, cum tamen propositiones
remaneant similis formae. Verbi gratia, sequitur gratia materiae 'homo
currit; ergo animal mouetur', quia mutatis terminis, retenta simili
forma propositionum, non ualet semper consequentia, ut 'asinus
comedit; ergo lapis uidetur'. Voco autem 'terminos' subiectum et
praedicatum, quae se habent sicut materia propositionis, et uoco
'similem formam propositionum manere' si maneat eadem qualitas et
quantitas, et eadem syncategoremata, et similiter ordinata, et etiam
idem numerus et similis situs terminorum categorematicorum.

SDD 1.6.2

     Conuersio simplex est facere de subiecto praedicatum et de
     praedicato subiectum, manente eadem qualitate et quantitate
     propositionum. Et sic conuertitur uniuersalis negatiua et
     particularis affirmatiua, ut 'nullus homo est lapis; ergo nullus
     lapis est homo' et 'aliquis homo est animal; ergo aliquod animal
     est homo'.

Notandum est primo quod in conuersione simplici utraque propositio
sequitur ad reliquam, quod non oportet esse ita in conuersione per
accidens; licet enim ad uniuersalem sequatur particularis, tamen non
sequitur e conuerso.

Secundo uidendum est quare uniuersalis negatiua et particularis
affirmatiua conuertuntur simpliciter et non uniuersalis affirmatiua
neque particularis negatiua. Causa est quia in conuersione uniuersalis
negatiuae et particularis affirmatiuae termini remanent in conuertente
et conuersa eodem modo supponentes, scilicet ambo distributiue in
uniuersalibus negatiuis et ambo determinate in particularibus
affirmatiuis. Immo in uniuersali negatiua designatur quod pro nullo
eodem supponunt subiectum et praedicatum, propter quod, si est ita,
utrumque potest a reliquo uniuersaliter remoueri uniuersaliter, et
particularis affirmatiua designat quod pro aliquo eodem uterque
terminus supponit, licet non pro quocumque supponat unus et alter;
ideo, si ita est, uterque alteri attribuitur particulariter et uere.

Sed causa quare uniuersalis affirmatiua non sic conuertitur
simpliciter est quia praedicatum non est distributum, ut cum dico
'omnis homo est animal', et si in conuertente fieret subiectum in
propositione uniuersali, distribueretur, ut dicendo 'omne animal est
homo', et ex non distributo non sequitur distributum, ut 'aliquis homo
...; ergo omnis homo ...'. Et propter similem causam etiam
particularis negatiua non conuertitur simpliciter, quia subiectum non
est distributum, cum negatio sequatur, ut 'homo non est albus', et si
fieret praedicatum in conuertente, distribueretur, quia negatio
praecederet, ut dicendo 'album non est homo'.

SDD 1.6.3

     Conuersio per accidens est facere de subiecto praedicatum et de
     praedicato subiectum manente eadem qualitate sed mutata
     quantitate. Et hoc modo conuertitur uniuersalis affirmatiua in
     particularem affirmatiuam, ut 'omnis homo est animal; ergo
     quoddam animal est homo'.

Notandum est quod ista conuersione bene etiam conuertitur uniuersalis
negatiua in particularem negatiuam, ut 'nullum B est A; ergo quoddam A
non est B'. Quia sequitur, per conuersionem simplicem, 'nullum B est
A; ergo nullum A est B', et ultra sequitur 'nullum A est B; ergo
quoddam A non est B', quia ad uniuersalem sequitur particularis sibi
subalternata; ergo sequebatur 'nullum B est A; ergo quoddam A non est
B', quia quidquid sequitur ad consequens sequitur ad antecedens.

Notandum est etiam quod particulares non possunt conuerti per
accidens, scilicet in uniuersales (quia ad terminum non distributum
non sequitur ipse distributus, ut dictum est prius), nisi quod
particularis negatiua bene conuertitur per accidens, scilicet in
uniuersalem negatiuam, si in conuertente tam subiectum quam
praedicatum ponantur ante negationem. Verbi gratia, sequitur 'quoddam
animal non est homo; ergo omnis homo animal non est', quia nihil
distribuitur quod non fuit ante distributum; deinde etiam si sequitur
uniuersalis, oportet quod sequatur particularis sibi subalternata, ut
'quoddam animal non est homo; ergo quidam homo animal non est'; et sic
particularis negatiua conuertitur simpliciter.

Sed tunc solet dubitari, circa istam partem et praecedentem, quo modo
ista conuertitur 'quidam lapis est in muro. Et apparet quod non
simpliciter, quia falsum est quod quidam murus sit in lapide. Solutio:
dico quod obliquus non potest per se subiici uel praedicari, scilicet
solitarie, sed oportet rectum esse, expressum uel subintellectum, ad
quem ille obliquus se habeat sicut determinatio ad determinabile; ideo
oportet resoluere istam propositionem 'lapis est in muro' in istam
'lapis est ens in muro', et tunc conuertitur sic 'ergo ens in muro est
lapis'.

Secundo dubitatur quo modo ista conuertitur 'aliquis homo amatur'.
Videtur enim quod non potest conuerti, quia oporteret resoluere istud
uerbum 'amatur' in copulam et participium de tempore uerbi, et hoc est
impossibile, quia nullum est participium praesentis temporis uerbi
passiui. Et si resoluas in participium praeteriti temporis (uerbi
gratia 'homo amatur, ergo amatum est homo'), non ualet consequentia:
quia si ponatur primum instans in quo amatur, et quod ante non
amabatur, tunc uerum est dicere quod homo amatur, et tamen non est
uerum dicere quod amatum est homo; ideo sic non sequitur 'homo amatur;
ergo amatum est homo'. Ad hoc dicendum est quod in tali casu ex
defectu nominum, oportet fieri resolutionem per hoc nomen 'quod':
uerbi gratia, 'homo amatur', id est 'homo est quod amatur', et tunc
conuertitur sic 'ergo quod amatur est homo'.

Tertio dubitatur de ista 'asinus est mortuus'. Non enim sequitur
'asinus est mortuus; ergo mortuum est asinus', uel etiam 'asinus est
corruptus; ergo corruptum est asinus', uel etiam 'asinus est
generandus; ergo generandum est asinus'. Ad omnia talia respondendum
est per regulas de ampliationibus suppositionum. Praedicatum enim, si
sit praeteriti uel futuri temporis, ampliat subiectum ad supponendum
pro praeteritis uel futuris, licet copula sit praesentis temporis, sed
subiectum non potest sic ampliare suppositionem praedicati. Et ideo
tales habent duplicem causam ueritatis, scilicet 'asinus qui est est
mortuus uel asinus qui fuit est mortuus'; et quia non est bona
consequentia de pluribus causis ueritatis sub disiunctione se
habentibus ad unam illarum determinate, ideo oportet in conuertente
ponere disiunctionem in praedicato, ut 'homo est mortuus; ergo mortuum
est uel fuit homo', similiter 'homo est generandus; ergo generandum
est uel erit homo'.

Et ita etiam est, suo modo, de 'possibili', quia ampliat ad
possibilia, etiam ad illa quae numquam fuerunt nec etiam forte erunt;
ideo oportet dicere 'antichristus est possibilis currere; ergo
possibile currere est uel potest esse antichristus', similiter
'antichristus est in potentia; ergo ens in potentia est uel potest
esse antichristus'. Et quia etiam talia nomina 'amabile',
'generabile', 'calefactibile', 'uisibile', 'risibile' et huius modi,
et similiter 'amatiuum', 'generatiuum', 'calefactiuum', 'uisiuum', et
caetera significant per modos potentiarum (quia idem ualet 'amabile' et
'possibile amari', et similiter 'amatiuum' et 'potens amare', et
caetera), ideo etiam in talibus praedicatis oportet conuersionem fieri
per disiunctionem inter 'esse' et 'posse esse', ut 'femina est
amabilis; ergo amabile est uel potest esse femina', 'ignis est
combustiuus; ergo combustiuum est uel potest esse ignis',
'antichristus est risibilis; ergo risibile est uel potest esse
antichristus', et sic de aliis.

Eodem modo est de propositionibus de futuro et de praeterito, ut
'asinus curret; ergo quod curret est uel erit asinus', similiter
'asinus cucurrit; ergo quod cucurrit est uel fuit asinus'.

Sed tunc etiam dubitatur de negatiua, scilicet quo modo ista
conuertatur 'nullum mortuum est homo'; non enim sequitur 'ergo nullus
homo est mortuus'.  Dicendum est proportionaliter sicut de
praecedentibus. Sicut enim non est bonum argumentum affirmatiuum ex
ampliori ad minus amplum, ut 'A est animal; ergo A est homo', uel
etiam 'A est homo uel asinus; ergo A est asinus', ita etiam non est
bona consequentia de minus amplo ad magis amplum negatiue, ita quod
negatio cadat super illud magis amplum minus amplum distribuendo. Quia
non sequitur ex inferiori distributo superius distributum, ut 'omnis
homo ...; ergo omne animal ...', uel etiam 'nullus homo ...; ergo
nullum animal ...'. Modo ita est quod dicendo 'nullum mortuum est
homo' iste terminus 'homo' restrictus est ad praesentia et est
distributus, sed dicendo 'nullus homo est mortuus' iste terminus
'homo' est ampliatus ad praeterita et est etiam distributus, ideo non
ualet consequentia. Sed in conuertendo oportet reseruare quod in
conuertente maneat restrictus ad praesentia, sicut in conuersa, et hoc
fiet apponendo in subiecto conuertentis istam additionem 'quod est',
prohibentem ampliationem; uerbi gratia, 'nullum mortuum est homo; ergo
nullum quod est homo est mortuum', et sic de aliis.

Item, etiam dubitatur de ista 'lapis fit albus', uel de ista 'albedo
fit'. Et est dicendum quod propositio de hoc uerbo 'fit' indiget
exponi per unam hypotheticam cuius una categorica est negatiua, quia
dicit Aristoteles 'quod fit non est'; talis autem categorica non
oportet quod conuertatur in categoricam, sed sicut suae exponentes
conuerterentur. Quae autem sint exponentes huius 'A fit' debet uideri
in scientia naturali; aliter enim exponeretur de 'fieri instantanee'
et de 'fieri continue', et aliter de 'fieri subiectiue' et aliter de
'fieri terminatiue'. Et si de hoc debeat aliquid dici in logica, hoc
dicetur in Sophismatibus.

Sed de ista 'tantum homo currit' dicitur quod conuertitur in
uniuersalem affirmatiuam. scilicet in istam 'omne currens est homo'.
Et causa huius est quia primo conuerteretur secundum suas exponentes,
ad quam conuersionem sequitur aequiualenter ista 'omne currens est
homo'; uerbi gratia, exponentes sunt quod homo currit et nihil aliud
ab homine currit, quae conuertuntur quod currens est homo et nullum
currens est aliud ab homine, ad quam sequitur quod omne currens est
homo. Dico ergo pro uniuersali regula quod propositio indigens exponi
per plures categoricas debet conuerti in illas in quas suae exponentes
conuerterentur.

De conuersione autem singularis propositionis, de qua non loquitur
auctor dicendum est quod ipsa conuertitur, siue sit affirmatiua siue
negatiua; et conuertitur in singularem si praedicatum sit terminus
singularis, et in indefinitam uel particularem si praedicatum fuerit
terminus communis non distributus, et in uniuersalem si praedicatum
fuerit terminus communis distributus, ut 'hoc est Socrates; ergo
Socrates est hoc', uel 'hoc non est Socrates; ergo Socrates non est
hoc', uel 'Socrates est homo; ergo homo est Socrates', uel 'Socrates
non currit; ergo nullum currens est Socrates'.

Item, notandum est quod omnis particularis negatiua potest conuerti in
particularem negatiuam in qua tam subiectum quam praedicatum
praecedunt negationem. Verbi gratia, sequitur 'quoddam animal non est
homo; ergo quidam homo animal non est', quia non mutatur suppositio
istius termini 'animal', et iste terminus 'homo' prius erat
distributus et post non distributus; modo ad terminum distributum
sequitur bene ipse non distributus. Et sic patet quod omnis propositio
categorica et de inesse potest conuerti conuersione formali.

Ultimo dubitatur de propositionibus uerborum praeteriti uel futuri
temporis quo modo conuertuntur, ut 'album erit nigrum' uel 'album fuit
nigrum', similiter 'puer erit senex' uel 'senex fuit puer'. Ad hoc
breuiter respondetur quod uerbum praeteriti temporis ampliat subiectum
ad supponendum non solum pro his quae sunt sed etiam pro his quae
fuerunt, et similiter uerbum futuri temporis ampliat ad futura. Ideo
ista propositio 'B fuit A' ualet istam 'quod est uel fuit B fuit A';
ideo conuertitur sic 'quod fuit A est uel fuit B', et sic etiam ista
'B erit A' ualet istam 'quod est uel erit B erit A', et ideo
conuertitur sic 'quod erit A est uel erit B'. Etiam sic praedictae
propositiones conuertuntur 'album erit nigrum; ergo quod erit nigrum
est uel erit album', similiter 'puer erit senex; ergo quod erit senex
est uel erit puer'; similiter 'senex fuit puer; ergo quod fuit puer
est uel fuit senex', et sic de 'albo' et 'nigro'.

SDD 1.6.4

     Conuersio per contrapositionem est facere de subiecto praedicatum
     et de praedicato subiectum manente eadem qualitate et quantitate,
     sed mutatis terminis finitis in terminos infinitos. Et sic
     conuertuntur uniuersalis affirmatiua et particularis negatiua, ut
     'omnis homo est animal; ergo omne non animal est non homo',
     'quidam homo non est lapis; ergo quidam non lapis non est non
     homo'.

Notandum est quod ista conuersio non est formalis; tenet enim bene
supposita constantia terminorum, sed in terminis pro nullo
supponentibus non oportet quod ualeat. Verbi gratia, non sequitur
'omnis homo est ens; ergo omne non ens est non homo', quia prima est
uera, et secunda falsa, propter hoc quod ipsa est affirmatiua et
subiectum eius pro nullo supponit, scilicet iste terminus infinitus
'non ens'. Similiter etiam non sequitur 'quaedam chimaera non est
homo; ergo quidam non homo non est non chimaera', quia prima est uera,
et secunda falsa: nam contradictoria secundae est uera, scilicet
'omnis non homo est non chimaera', quia omnis non homo est ens et omne
ens est non chimaera.

SDD 1.6.5

     (1) Sciendum est quod signum quod est in subiecto propositionis
     quae debet conuerti debet poni ad praedicatum et reduci totum ad
     subiectum, ut 'quidam homo est animal; ergo quoddam animal est
     homo', (2) Praeterea eadem est conuersio indefinitae et
     particularis.

Haec ultima pars habet duas clausulas, scilicet duo notabilia.

De primo notabili sciendum est quod non semper debet manere idem
signum, immo in conuersione per accidens oportet mutare signum
uniuersale in signum particulare, ut 'omnis homo est animal; ergo
quoddam animal est homo'.

Sed dubitatur, quia secundum istam regulam oporteret eidem termino
aliquando apponere duo signa simul, ut 'quidam quidam homo' uel nullus
nullus homo', quod uidetur absurdum, quia nugatio est dicere 'quidam
quidam homo currit'. Et consequentia probatur: quia dictum fuit prius,
et communiter tenetur, quod totum quod ponitur a parte praedicati est
de integritate praedicati (uerbi gratia, si dico 'quidam homo est
quoddam animal', hoc totum 'quoddam animal' est praedicatum, et
similiter si dico 'nullus homo est nullum animal', hoc totum 'nullum
animal' est praedicatum); ergo addendo signum subiecti ad praedicatum,
oportet conuertendo dicere 'quoddam quoddam animal est homo' et nullum
nullum animal est homo'.

Solutio: dico quod si ista appareat inconueniens locutio, tunc in tali
casu poterit fieri conuersio per hoc nomen 'quod'. Verbi gratia,
'quidam homo est quoddam animal; ergo quoddam quod est quoddam animal
est homo', similiter 'nullus homo est nullum animal; ergo nullum quod
est nullum animal est homo'.

De secundo notabili sciendum est quod eadem est conuersio particularis
et indefinitae, quia easdem habent causas ueritatis et falsitatis,
quia termini eodem modo supponunt. Sed aliqui libri habent istam
litteram quod eadem est conuersio particularis, indefinitae et
singularis, quod non oportet esse uerum de singulari; nam singularis
negatiua bene etiam conuertitur in uniuersalem negatiuam, ut 'Socrates
non currit; ergo nullum currens est Socrates'.

	       SDD 1.7: DE PROPOSITIONIBUS HYPOTHETICIS

SDD 1.7.1

     (1) Sequitur de propositionibus hypotheticis. Propositio
     hypothetica est illa quae habet duas propositiones categoricas
     coniunctas per aliquam coniunctionem uel per aliquod
     aduerbium. (2) Et dicitur 'hypothetica' ab 'hypo', quod est
     'sub', et 'thesis', quod est 'positio', quasi 'suppositiua
     locutio'.

Istud septimum capitulum est de propositionibus hypotheticis, quod
continet octo principales partes: prima est descriptio propositionis
hypotheticae et unde dicatur, secunda est enumeratio specierum
propositionum hypotheticarum, tertia agit specialiter de hypothetica
condicionali, quarta de copulatiua, quinta de disiunctiua, sexta de
causali, septima de temporali, octaua de locali. Secunda incipit ibi
"sex sunt species", tertia ibi "condicionalis", quarta ibi
"copulatiua", quinta ibi "disiunctiua", sexta ibi "causalis", septima
ibi "temporalis", octaua ibi "localis".

Prima pars continet duas clausulas, scilicet descriptionem
propositionis hypotheticae et unde dicatur hypothetica.

Quantum ad primam clausulam, notandum est, sicut mihi uidetur, quod,
loquendo proprie, in propositione hypothetica non continentur plures
propositiones.  Verbi gratia, in ista propositione 'deus non est uel
homo est animal', quae est uera, ista uox 'deus non est' non debet
reputari una propositio. Hoc probo sic: quia si esset una propositio,
sequeretur quod omnis dicens illam hypotheticam diceret falsum;
consequens est falsum, ergo et antecedens.

Falsitas consequentis apparet per communem usum loquendi: quia nullus,
siue clericus siue laicus, argueret hominem tamquam falsum dicentem si
diceret illam propositionem disiunctiuam; uel etiam si aliquis diceret
'ego ibo uel ego non ibo', statim alter diceret 'hoc ego bene scio'.

Item, haec conceditur esse uera 'si asinus uolat, asinus habet
pennas', et tamen absurdum esset quod propositio uera haberet suas
principales partes falsas.

Item, dicens falsum scienter et ex intentione mentitur; ergo ex
intentione et assertiue dicens quod deus est uel homo est asinus
mentiretur, quod est falsum.

Item, in Biblia et in demonstratiuis scientiis multae tales
hypotheticae ponuntur, et sic essent falsae et haereticae, quod est
absurdum dicere.

Videtur ergo mihi quod quando dicitur "propositio hypothetica est quae
habet duas propositiones categoricas", hoc, proprie loquendo, non est
uerum, sed ad istum sensum quod propositio hypothetica continet duo
praedicata et duo subiecta et duas copulas, et quod utrumque illorum
praedicatorum mediante una illarum copularum dicitur de uno illorum
subiectorum; sed congregatum ex uno praedicato et uno subiecto et sua
copula non est una propositio, sed est pars unius propositionis, licet
talis uox, si esset separatim sumpta, esset bene una categorica.

Secundo notandum est quod aliqua propositio bene est hypothetica in
qua nulla ponitur dictio quae secundum grammaticum dicatur coniunctio
uel aduerbium. Quia sicut ista est hypothetica 'Socrates est ubi Plato
est', ita non minus haec est hypothetica 'Socrates est in loco in quo
Plato est', in qua tamen non est coniunctio nec aduerbium. Et adhuc
ista non minus est hypothetica 'Socrates est talis qualis est Plato'
quam ista 'Socrates est sicut Plato est', in qua tamen nihil ponitur
nisi nomen uel uerbum. Et sic apparet mihi quod in illa descriptione
propositionis hypotheticae non debet apponi ista clausula 'coniunctas
per aliquam coniunctionem uel per aliquod aduerbium".

Sed tunc dubitatur utrum saltem debeat apponi "coniunctas". Et uidetur
aliquibus quod sic: quia si fiat oratio congregata ex duabus
categoricis sine coniunctione, ut hoc totum 'homo currit, asinus
ambulat', haec non est hypothetica, quia non posset dici in qua specie
esset propositionum hypotheticarum, et apparet quod non differt ab
hypothetica nisi propter inconiunctionem; ergo bene debet dici quod
propositio hypothetica est quae continet duas categoricas coniunctas.

Respondeo quod hoc non oportet apponere. Quia duae tales inconiunctae
non sunt propositio, sed propositiones: non enim sunt una propositio,
ut patet primo Peri Hermeneias, et si non sunt una propositio, non
sunt propositio, quia conuertuntur 'ens' et 'unum', ut patet quarto
Metaphysicae, et est eadem definitio propositionis et unius
propositionis, hominis et unius hominis, ut habetur primo Elenchorum.
Ergo si dicamus 'propositio hypothetica est propositio quae continet
plures categoricas', bene excludimur propositiones plures per hoc quod
dicitur 'propositio', sine ulteriori additione.

Deinde dubitatur, quia uidetur quod ista sit hypothetica 'homo qui est
albus est coloratus', et similiter istas 'omnis asinus si uolat habet
alas'. Et uidetur mihi quod sunt categoricae: quia hoc praedicatum
'coloratus' dicitur de hoc toto 'homo qui est albus' tamquam de
subiecto, et etiam istud praedicatum 'habens alas' dicitur de hoc toto
'asinus si uolat' mediante hac copula 'est', implicita in hoc uerbo
'habet'.

Sed tu diceres "in ista 'homo qui est albus est coloratus' sunt duo
subiecta et duo praedicata et duae copulae; quare ergo non est
propositio hypothetica?".  Ad hoc dico quod pro tanto est categorica
quia totum continetur in uno praedicato et uno subiecto, licet
complexo, et una copula, quod non est sic de ista 'homo est albus qui
est coloratus'. Ideo finaliter uidetur mihi quod tutior esset
definitio propositionis hypotheticae dicens 'propositio hypothetica
est propositio habens plura subiecta et plura praedicata et plures
copulas cuius nullum est praedicatum mediante una copula de toto
residuo.

SDD 1.7.2

     Sex sunt species propositionis hypotheticae, scilicet
     condicionalis, copulatiua, disiunctiua, causalis, temporalis et
     localis.

Circa istam secundam partem, notandum est quod aliqui textus non
ponunt istas species, scilicet 'temporalis' et 'localis', propter hoc
quod possunt reduci ad copulatiuam, quia idem ualet dicere 'Socrates
est ubi Plato est' sicut dicere 'Socrates est alicubi et ibi Plato
est', et idem etiam ualet dicere 'Socrates legebat quando Plato
disputabat' sicut dicere 'Socrates legebat aliquando et tunc Plato
disputabat'.

Et ultra est sciendum etiam quod si illae, scilicet temporalis et
localis, debeant poni species distinctae hypotheticarum, tunc etiam
debet ita fieri de aliis praedicamentis, ut, de quantitate, 'Socrates
est tantus quantus Plato est', quae ualet istam 'Socrates est
aliquantus et tantus Plato est'; similiter, de qualitate, ut 'Socrates
est talis qualis Plato est', quae ualet istam 'Socrates est aliqualis
et talis Plato est'; similiter, in substantia, ut 'Socrates est quod
est album', quae ualet istam 'Socrates est aliquid et illud est
album'; similiter, de ad aliquid, ut 'Socrates se habet ad Platonem
sicut Petrus se habet ad Iohannem', quae ualet istam 'Socrates
aliqualiter se habet ad Platonem et taliter Petrus se habet ad
Iohannem'.

Et ita etiam est de aliis praedicamentis, sed non est ita manifestum
quia non habemus in eis quaesitiua imposita ita proprie sicut in
praedictis. Posset enim dici, de situ, quod Socrates ponitur, uel
situatur, sicut Plato ponitur, ut si uterque consimiliter sedeat, et,
de habitu, 'Socrates est habituatus qualiter Plato est habituatus', et
de actione similiter, ut 'Socrates agit quale', uel 'qualiter', 'Plato
agit', et sic de passione.

SDD 1.7.3

     (1) Condicionalis est illa in qua coniunguntur duae propositiones
     categoricae per hanc coniunctionem 'si', ut 'si homo est animal
     est'.  (2) Ad ueritatem condicionalis exigitur quod antecedens
     non possit esse uerum sine consequente; unde omnis condicionalis
     uera est una necessaria consequentia. (3) Ad falsitatem eius
     requiritur quod antecedens possit esse uerum sine consequente, ut
     'si homo est, homo est albus'.

In hac tertia parte sunt tres clausulae, scilicet descriptio
propositionis condicionalis, et quid requiritur ad eius ueritatem, et
quid ad eius falsitatem.

Quantum ad primam clausulam notandum est quod haec est una
condicionalis uera et necessaria 'si homo est asinus, homo est animal
brutum'. Et constat quod si illa hypothetica continet duas
propositiones tamquam principales partes sui, illae ambae sunt falsae
et impossibiles, et est bene mirabile quod aliqua propositio est uera
cuius duae partes principales sunt falsae et quae nullam habet partem
ueram, et quod dicens eam non potest argui de falsitate neque de
mendacio. Ideo, sicut dixi prius, non uidetur mihi quod illae duae
partes hypotheticae sint duae propositiones, licet tales duae uoces
non coniunctae essent bene duae propositiones. Sed tamen, cum
auctoribus, ad breuius loquendum, quia sermones significant ad
placitum, ego uolo accipere illum modum loquendi et eo uti, ad sensum
tamen prius dictum, scilicet quod per "duas categoricas" intelligamus
duo praedicata dicta de duobus subiectis mediantibus duabus copulis et
quod nullum illorum praedicatorum dicatur mediante una copula de
totali residuo; et sic semper de caetero uolo uti ista locutione.

Quantum ad secundam clausulam, notandum est quod in condicionali
propositione uocamus illam categoricam 'antecedentem' cui apponitur
ista dictio 'si' et aliam uocamus 'consequentem', quaecumque illarum
praecedat uel sequatur. Verbi gratia, siue dicamus 'si homo currit,
animal currit' siue dicamus, e conuerso, 'animal currit si homo
currit', utrobique haec uocatur 'antecedens' 'homo currit' et haec
'consequens' 'animal currit'.

Item, notandum est quod licet ista sit uera 'si homo currit, animal
currit', tamen ista 'homo currit' potest bene esse uera sine ista
'animal currit', quia non minus esset uera si illa alia non esset.
Ideo debet glossari quod antecedens non potest esse uerum consequente
non exsistente uero posito quod ambae sint simul, uel, adhuc melius,
quod non potest esse ita sicut per antecedens significatur quin sit
ita sicut per consequens significatur, ad sensum datum in secundo
capitulo Sophismatum.

Et tertia clausula etiam debet exponi secundum exigentiam
praedictorum.

Tamen notandum est quod illae regulae non habent locum in
consequentiis ut nunc, quia illae non sunt simpliciter bonae
consequentiae, sed solum ex suppositione alicuius contingentis quod
sit uera, ut 'Gerardus est cum Buridano; ergo ipse est in uico
Straminum'. Et haec non habent ueritatem in consequentiis promissiuis
de contingenti futuro, ut 'si ueneris ad me, dabo tibi equum'; potest
enim antecedens esse uerum consequente exsistente falso, et tamen cum
apparuerit quod illi uenienti dedit bonum equum, nullus arguet eum
quod dixerit falsum, sed recommendabitur tamquam uerus homo et
ueridicus.

SDD 1.7.4

     (1) Copulatiua est illa in qua coniunguntur duae categoricae
     propositiones per hanc coniunctionem 'et', ut 'Socrates currit et
     Plato disputat'. (2) Ad ueritatem copulatiuae requiritur utramque
     categoricam esse ueram, et ad falsitatem eius sufficit alteram
     esse falsam.

In hac quarta parte continetur primo descriptio propositionis
copulatiuae.  Sed cum dicitur "per hanc coniunctionem 'et'", debet
suppleri 'uel per aequiualentem', ut 'que' pro 'et', uel 'atque', uel
huius modi.

Et etiam cum dicitur "duae categoricae" debet suppleri 'uel plures'.
Potest enim copulatiua continere decem categoricas, et tunc
requireretur ad ueritatem eius quod omnes essent uerae, et sufficeret
ad falsitatem quod unica esset falsa. Verbi gratia, haec est falsa
'deus est et homo est animal et caelum mouetur et asinus est capra'.

SDD 1.7.5

     (1) Disiunctiua est illa in qua coniunguntur duae categoricae per
     istam coniunctionem 'uel', ut 'Socrates currit uel Plato
     disputat'.  (2) Ad ueritatem eius requiritur et sufficit quod una
     pars sit uera, et ad falsitatem eius requiritur quod utraque pars
     sit falsa.

In hac quinta parte debent fieri supplementa sicut in praecedente,
uidelicet 'per hanc coniunctionem 'uel' uel aequiualentem', et etiam
'duae categoricae uel plures'. Et si disiunctiua contineret decem
categoricas, ipsa esset uera si unica earum esset uera, et non esset
falsa nisi quaelibet esset falsa.

Et notandum est quod opposito modo copulatiua et disiunctiua se habent
ad causas ueritatum et falsitatum suarum, scilicet quod oportet totum
esse uerum si copulatiua est uera, et si aliquid est falsum, ipsa est
falsa, et, e conuerso, in disiunctiua oportet totum esse falsum si
ipsa est falsa, et si aliquid est uerum, ipsa est uera; ideo sequitur
quod si earum categoricae se habeant oppositis modis, scilicet
contradictorie, copulatiua erit contradictoria disiunctiuae. Unde
solet poni haec regula quod omni copulatiuae contradicitur per
disiunctiuam de contradictoriis categoricis et e conuerso, ut isti
disiunctiuae 'omnis homo currit uel omnis asinus est capra'
contradicit ista copulatiua 'quidam homo non currit et quidam asinus
non est capra'.

SDD 1.7.6

     (1) Causalis est illa in qua coniunguntur duae categoricae
     propositiones per hanc coniunctionem 'quia'. (2) Ad ueritatem
     eius requiritur quod antecedens sit causa consequentis, ut 'quia
     sol lucet super terram, dies est'. (3) Ad falsitatem eius
     requiritur quod antecedens non sit causa consequentis, ut 'quia
     Socrates currit, sol eclipsatur'.

Notandum est, sicut de condicionali, quod per 'antecedens'
intelligimus illam categoricam cui apponitur ista dictio 'quia' et per
'consequens' intelligimus aliam categoricam, quaecumque illarum
praeponatur uel postponatur, ut si dico 'dies est quia sol lucet super
terram'.

Sed etiam notandum est quod non est propria locutio quod antecedens
sit causa consequentis: quia antecedens et consequens sunt duae
propositiones quarum quaelibet potest esse et formari alia non
exsistente, ideo neutra est causa alterius. Oportet ergo intelligere
quod antecedens est causa consequentis, id est scientia antecedentis
scientiae consequentis, uel res significata per antecedens rei
significatae per consequens, et hoc est melius.

Notandum est etiam quod quando dicitur "per hanc coniunctionem
'quia'", debet suppleri 'uel per aliam coniunctionem aequiualentem',
ut 'propter' uel 'ex eo', uel huius modi; uerbi gratia, 'dies est ex
eo', uel 'propter hoc', 'quod sol lucet super terram'.

Notandum est etiam quod aliqua est hypothetica continens plures
categoricas coniunctas per hanc coniunctionem 'ergo', uel
aequiualentem. Sic enim est syllogismus, uel inductio, uel alia
argumentatio (sumpta pro congregato ex praemissis et conclusione), et
est una hypothetica. Et forte auctor de illa non est locutus quia
intendebat quod reduceretur ad causalem, uel forte ad condicionalem,
quia utrobique est una consequentia. Tamen apparet mihi quod differt a
causali, quia potest esse syllogismus a posteriori, quod non est
causalis, et ex falsis, ubi non est causa neque causatum, ut 'omne B
est A, omne C est B; ergo omne C est A'. Et etiam syllogismus differt
a propositione condicionali, quia in propositione condicionali nullo
modo categoricae proponuntur modo assertiuo, id est affirmatiuo, sed
in syllogismis proponuntur modo assertiuo, ut quod omne B est A et
omne C est B, et concluditur assertiue quod omne C est A. Et ideo
dicimus syllogismus ex falsis praemissis peccare in materia, quod non
sic est dicendum de ista condicionali 'si asinus uolat, asinus habet
pennas'.

Et uidetur mihi quod talis hypothetica, coniungens categoricas per
'ergo', debet similiter reputari falsa si non sit necessaria
consequentia, quae designatur per istam dictionem 'ergo', et quod
etiam sit falsa simpliciter loquendo si habeat aliquam praemissam
falsam. Nec obstat dictum Aristotelis, qui de syllogismo ex falsis
dicit "syllogismus est et 'syllogismus' dicatur".  Concedo enim quod
ad hoc quod talis oratio hypothetica sit syllogismus requiritur et
sufficit quod sit necessaria consequentia constituta ex duabus
praemissis et conclusione, formatis ex tribus terminis. Sed dicamus
quod syllogismum contingit esse falsum et syllogismum contingit esse
uerum; unde uere est syllogismus qui non est syllogismus uerus, sicut
uere est propositio copulatiua uel condicionalis quae non est uera
copulatiua uel uera condicionalis.

SDD 1.7.7

     (1) Temporalis est illa quae continet duas categoricas coniunctas
     per istud aduerbium 'quando', ut 'Socrates currit quando Plato
     disputat'.  (2) Ad ueritatem eius requiritur quod ambae
     categoricae sint uerae pro eodem tempore, et ad falsitatem eius
     requiritur quod non sint uerae pro eodem tempore.

Notandum est, quantum ad descriptionem propositionis hypotheticae
temporalis, quod hypothetica temporalis potest esse sine hoc aduerbio
'quando', per aequiualentiam, ut 'Socrates currit in tempore in quo
Plato disputat'.

Quantum autem ad ueritatem et falsitatem, notandum est quod ad
ueritatem temporalis non sufficit quod illae categoricae essent uerae
in eodem tempore: quia istae duae 'Aristoteles fuit' et 'antichristus
erit' sunt uerae in eodem tempore, quia modo, sed requiritur et
sufficit quod copulae categoricarum consignificent idem tempus et quod
sint uerae pro eodem tempore, licet non in illo.

SDD 1.7.8

     (1) Localis est illa quae continet duas categoricas coniunctas
     per hoc aduerbium 'ubi', ut 'Socrates currit ubi Plato
     disputat'. (2) Ad ueritatem eius requiritur quod ambae sint uerae
     pro eodem loco, et ad falsitatem eius requiritur et sufficit quod
     non sint uerae pro eodem loco.

Notandum est, proportionaliter sicut de temporali, quod hypothetica
localis potest esse sine hoc aduerbio 'ubi', per aequiualentiam, ut
'Socrates est in loco in quo est Plato'.

Similiter, de ueritate et falsitate, notandum est quod ad ueritatem
oportet quod pro eodem loco designato per hanc dictionem 'ubi' utraque
categorica sit uera, et non sufficit quod pro eodem loco sit uera.

Sed notandum est simul quod de temporalibus et localibus, et de aliis
proportionaliter se habentibus ad alia praedicamenta (ut de
hypothetica quantitatiua, quae fit per 'quantum', de qualitatiua, quae
fit per 'quale', de substantiali, quae fit per 'quod') potest dari
causa, uel regula, generalis ueritatum et falsitatum earum, scilicet
quod illae resoluantur in copulatiuas modo prius dicto, et tunc illae
sunt uerae si copulatiuae sibi correspondentes et aequiualentes sunt
uerae et falsae si falsae; et dictum est prius quid requiratur ad
ueritates uel falsitates copulatiuarum.

Et haec est facilis uia; alia autem uia, data ab auctore, est
difficilis, quia exigit de qualibet specialem determinationem. Unde
haec non est uera 'Socrates est talis qualis Plato est' ex eo quod sit
eadem qualitas Socratis et Platonis, sed quia similis, et haec est
uera 'Socrates est tantus quantus Plato est' non quia sit eadem
quantitas, sed quia aequalis; sed oportet si haec est uera 'Socrates
est quod Plato est', quod sit eadem substantia. Et hoc est
determinandum in speciali in Sophismatibus, ubi tractabitur de
relatiuis.

		SDD 1.8: DE PROPOSITIONIBUS MODALIBUS

SDD 1.8.1

     Modus est adiacens rei determinatio.

Hoc octauum capitulum est de propositionibus modalibus. Et continet
decem partes principales: prima est descriptio 'modi', secunda
ostendit qui modi reddunt propositiones modales, tertia determinabit
quid in propositione modali sit subiectum, quid praedicatum et quid
copula, quarta determinabit de qualitate modalium, quinta de
quantitate earum, sexta de oppositionibus earum, septima de earum
aequipollentiis, octaua de earum conuersionibus, nona de uocatis
'modalibus compositis', et decima erit in speciali de conuersione
contingentis ad utrumlibet. Secunda incipit ibi "modus aliquando",
tertia ibi "notandum est", quarta ibi "de qualitate", quinta ibi "de
quantitate", sexta ibi "de oppositionibus", septima ibi "de
aequipollentiis", octaua ibi "quantum ad conuersiones", nona ibi "nunc
autem", decima ibi "restat aliqua".

Prima pars describit 'modum' quod modus est determinatio adiacens rei.
Sed non oportet hic accipere istum terminum 'res' in sua tota
communitate, qua conuertitur cum 'ente', quia hoc non esset satis
propinquum ad propositum; sed restringitur 'res' ad supponendum pro
termino significatiuo determinabili per alium terminum sibi appositum,
qui uocaretur 'determinatio', sicut adiectiuum est determinatio
substantiui et aduerbium uerbi, ut in hac propositione 'homo albus
currit uelociter'.

Deinde notandum est circa totum capitulum quod auctor Summularum hic
tractat de propositionibus modalibus ualde breuiter et incomplete.
Ideo, ad complendum tractatum, ego non sequar textum ipsius, sed ponam
textum alium, prout mihi uidebitur expedire.

SDD 1.8.2

     (1) Modus aliquando est determinatio copulae et aliquando est
     determinatio alicuius termini, positi a parte subiecti uel a
     parte praedicati. (2) Et si determinatio se teneat a parte
     subiecti uel praedicati, non reddit propositionem modalem, ut
     'homo albus currit' uel 'homo currit uelociter', id est 'homo est
     currens uelociter'. (3) Sed si teneat se ex parte copulae reddit
     propositionem modalem, ut 'homo de necessitate est animal' uel
     'hominem possibile est currere'.  (4) Sunt autem modi tales
     'possibile', 'impossibile', 'necessarium', 'contingens', 'uerum'
     et 'falsum'.

Ista secunda pars continet quattuor clausulas. Prima est quaedam
diuisio modorum, secunda ostendit qui modi non reddunt propositiones
modales, tertia ostendit qui reddunt eas modales, et quarta enumerat
modos facientes propositiones modales.

Quantum ad primam clausulam, notandum est quod multa aduerbia sunt
determinationes uerborum quae non se tenent ex parte copulae, licet
copula sit in uerbo implicita, sed se tenent ex parte participii quod
esset praedicatum si uerbum resolueretur in praedicatum et copulam, ut
dicendo 'homo currit uelociter' (sensus enim est quod homo est currens
uelociter).

Quantum ad secundam clausulam, notandum est quod ex tali modo se
tenente ex parte subiecti resultat bene totum in modo si determinabile
accipiatur sine determinatione, et pars in modo si accipiatur cum
determinatione, ut quod haec oratio 'homo albus' dicitur pars in modo
respectu istius termini 'homo'. Et ibi habet uirtutem locus a toto in
modo ad suam partem et e conuerso, nisi committatur fallacia secundum
quid ad simpliciter.

Quantum ad tertiam clausulam, est una dubitatio de aduerbiis temporis,
ut 'hodie', 'cras', 'heri', an sint determinationes copulae uel non.
Et uidetur mihi respondendum quod dicendo 'Socrates est hodie albus'
uel 'Socrates fuit heri albus', illa aduerbia sunt determinationes
uerbi quod est copula, sed non ea ratione qua est copula, scilicet qua
designat complexionem praedicati ad subiectum, sed ea ratione qua
connotat tale tempus, puta praesens, praeteritum uel futurum. Illae
enim determimationes sunt ad determinandum in quo tempore, scilicet
praesenti, praeterito uel futuro; talis autem modificatio non reddit
propositionem modalem, prout logici uocant propositiones 'modales' et
distinguunt eas contra uocatas 'de inesse', uel de 'fore' uel de
'fuisse'.

Quantum ad quartam clausulam, notandum est quod multi dicunt quod
omnis determinatio innata determinare terminum supponente pro
propositione uel propositionibus ea ratione qua dicuntur propositio
uel propositiones reddit propositionem modalem, etiam licet sit
subiectum uel praedicatum, uel ex parte subiecti uel praedicati se
teneat, ut omnes isti termini 'uerum', 'falsum', 'possibile',
'impossibile', 'necessarium', 'contingens', 'affirmatiua', 'negatiua',
'uniuersalis', 'particularis', 'indefinita', 'singularis', 'per se',
'per accidens', 'secundum quod ipsum', 'exclusiua', 'exceptiua',
'reduplicatiua', et caetera.

Sed hoc non credo esse uerum, immo etiam propositiones in quibus
ponuntur isti termini 'possibile', 'impossibile', 'necessarium',
'contingens', 'uerum', 'falsum', si illi termini fiant subiecta uel
praedicata, reputandae sunt de inesse, quia in eis praedicatum dicitur
de subiecto mediante ista copula 'est' simpliciter accepta, sine eius
determinatione. Verbi gratia, omnes istae sunt de inesse 'propositio
est possibilis', 'propositio est necessaria', aut 'uera', aut 'falsa',
aut 'affirmatiua', aut 'negatiua', aut 'scita', aut 'credita', aut
'dubitata', aut 'ignota', et sic de aliis.

Verum est tamen quod tales propositiones habent multas difficultates,
et etiam illae propositiones quae communiter uocantur 'modales
compositae', uel 'in sensu composito', quam uocationem non intendo
reprobare, quia uoces imponuntur ad significandum ad placitum. Sed hoc
uolo dicere quod non debent dici modales prout distinguimus
propositiones modales contra illas de inesse.  Tamen de eis postea
tractabitur modicum in nona parte huius capituli et amplius in
tractatu de Sophismatibus.

Sed certum est quod illae sunt proprie modales 'omnem hominem
possibile est currere', uel 'omnis homo potest currere', 'omnis homo
de necessitate est animal', uel 'omnem hominem necesse est esse
animal', 'Socratem contingit esse album', 'hominem impossibile est
esse asinum'. Et secundum auctorem nostrum etiam istae essent modales
'omnem hominem uerum est esse animal' et 'omnem lapidem falsum est
esse asinum'. Et similiter etiam dicunt multi istas propositiones esse
proprie modales 'A scitur esse B', et 'A creditur esse B', aut
'apparet' aut 'opinatur esse B', et sic de aliis talibus. Sed auctor
non tractat nisi de modalibus secundum istos modos 'possibile',
'impossibile', 'contingens' et 'necessarium'; ideo etiam de istis
principaliter tractabo, et aliqualiter de aliis.

SDD 1.8.3

     (1) Notandum est quod in proprie dictis modalibus modus et uerbum
     debent situari inter subiectum et praedicatum, et quod praecedit
     modum et uerbum est subiectum uel se tenens ex parte subiecti, et
     quod sequitur est praedicatum uel se tenens ex parte praedicati,
     et congregatum ex modo et uerbo est copula; (2) ut in ista
     propositione 'hominem possibile est esse album', haec dictio
     'hominem' est subiectum, et 'album' est praedicatum', et hoc
     totum 'possibile est esse' se tenet ex parte copulae, et sic de
     aliis.

Ista tertia pars habet duas clausulas, scilicet regulam et exemplum.

Quantum ad regulam, notandum est quod si modus ponatur in principio
propositionis uel in fine, propositio bene solet dici modalis
composita, ut dixi prius, sed magis proprie dicenda est de inesse, ut
'possibile est hominem currere', uel 'hominem currere est possibile',
uel 'de necessitate omnis homo est animal'; haec enim de proprietate
sermonis ualet istam 'necessarium est hominem esse animal', cuius
propositionis subiectum est 'necessarium', et praedicatum est 'hominem
esse animal', et copula est hoc uerbum 'est'.

Quantum ad exemplum potest dubitari de aliis, ut de ista 'homo de
necessitate est albus', et de ista 'homo potest currere', et de ista
'hominem contingit currere', et de huius modi propositionibus, quid in
eis sit subiectum et praedicatum et copula. Ad quod ego dico quod in
ista 'homo de necessitate est animal', 'homo' est subiectum, 'animal'
praedicatum et residuum copula. Et aequiualet haec propositio huic
'hominem necesse est esse animal', in qua hoc totum 'necesse est esse'
tenet se ex parte copulae. Sed de ista 'homo potest currere' dicendum
est quod sicut in illis de inesse, ut in ista propositione 'homo
currit', oportet ad sumendum distincte subiectum, praedicatum et
copulam resoluere hoc uerbum 'currit' in 'est currens', ita dicendo
'homo potest currere', uel 'hominem possibile est currere', oportet
istud uerbum 'currere' resolui in 'esse currens', uel in 'esse
currentem'. Et tunc in ista 'homo potest esse currens', 'homo' est
subiectum et 'currens' praedicatum, et 'potest esse' est copula, et in
ista 'hominem possibile est esse currentem', subiectum est 'hominem',
praedicatum 'currentem', et hoc totum 'possibile est esse' est ex
parte copulae, et sic de aliis consimilibus propositionibus.

Circa hanc igitur tertiam partem, notandum est quod modus est de
essentia et de intrinsecitate copulae. Et huius ratio est quia quando
talis determinatio ponitur in medio, ipsa ponitur ad determinandum
copulam, quae significat compositionem praedicati ad subiectum et e
conuerso; modo determinatio ponitur cum eo cuius est determinatio.

Item, aliter ista esset affirmatiua 'Socrates possibile est non
currere', quod est falsum.

Item, quod talis modus sit pars copulae persuadetur ex hoc quia
Aristoteles et Commentator concesserunt actum et potentiam conuenire
omnibus praedicamentis, ad istum sensum quia omnis terminus
praedicabilis, de quocumque praedicamento fuerit, potest praedicari de
subiecto mediante hoc uerbo 'est', quod connotat actum, uel mediante
hoc uerbo 'potest', quod connotat potentiam, ut quod Socrates est homo
et quod antichristus potest esse homo, uel quod homo est albus et quod
homo potest esse albus, et sic de aliis terminis. Et sic utrobique,
scilicet siue de actu siue de potentia, est idem subiectum, et idem
praedicatum, scilicet 'albus'; et ideo residuum est copula, scilicet
'est' in propositione de inesse et 'potest esse' in propositione de
possibili. Modo tantum ualet 'potest esse' sicut 'possibile est esse'.

Item, persuadetur per conuersionem, in qua idem debet esse subiectum
et praedicatum; modo ista 'Socrates potest esse currens' conuertitur
in istam 'currens potest esse Socrates', in quibus 'currens' et
'Socrates' sunt subiecta, et, per consequens, residuum est copula.

Ulterius notandum est quod propositionum de modo quaedam habent
copulam categoricam, et tales uel sunt de necessario uel de
impossibili uel de possibili, aliae habent copulam hypotheticam uel
aequiualentem copulae hypotheticae, ut propositiones de contingenti.
Ut ista 'B contingit esse A' aequipollet isti 'B potest esse A et B
potest non esse A', et, per consequens, ipsa poterit dici de possibili
affirmatiua et negatiua. Sed illa de contingenti de modo negato potest
dici de necessario et impossibili disiunctiue; nam istae aequipollent
'B non contingit esse A' et 'B necesse est esse A uel impossibile est
esse A'. Possunt etiam esse aliae propositiones de copula hypothetica,
sicut tales 'B necesse est uel possibile est non esse A' et 'B necesse
est uel impossibile est esse A'. Et uniuersaliter in talibus sumenda
est contradictio ex parte copulae, ut copula quae est copulatiua
contradicit copulae disiunctiuae compositae ex modis contradicentibus,
sicut in propositionibus hypotheticis copulatiua contradicit
disiunctiuae ex partibus contradicentibus compositae; uerbi gratia,
'hoc potest esse et potest non esse A' contradicit isti 'hoc
impossibile est uel necesse est esse A'. Et ita proportionaliter
dicatur de reliquis.

SDD 1.8.4

     De qualitate modalium notandum est quod negatio si sit unica in
     propositione praecedens modum et uerbum reddit propositionem
     negatiuam, ut 'nullum hominem possibile est esse asinum', uel
     etiam 'hominem non possibile est esse asinum'.  Item, licet
     negatio sequatur modum et praecedat hoc uerbum 'esse', propositio
     etiam est negatiua, ut 'hominem possibile est non esse album'. Si
     uero nulla fuerit negatio uel quod fuerint duae negationes,
     propositio est affirmatiua, ut 'hominem possibile est currere'
     uel 'hominem non possibile est non currere'.

Ista quarta pars est satis clara, nisi quod aliquibus uidetur quod
ista propositio 'hominem possibile est non currere' debeat magis dici
affirmatiua quam negatiua, quia sicut negatio addita praedicato et
sequens hoc uerbum 'est' in propositione de inesse, ut 'homo est non
lapis', non reddit propositionem negatiuam (immo dicta propositio est
affirmatiua), ita uidetur quod in modalibus si negatio sequatur tam
modum quam hoc uerbum 'est', ipsa non debet reddere propositionem
negatiuam, sicut est in ista 'hominem possibile est non esse album'.

Ad hoc ego dico quod Aristoteles reputabat tales propositiones
negatiuas, in primo Priorum, et secundum ueritatem illae sunt
negatiuae. Quod patet primo quia aequipollent uere negatiuis: nam ista
propositio 'hominem possibile est non esse album' aequipollet isti
'hominem non necesse est esse album', quae est manifeste negatiua. Et
iterum talis propositio potest esse uera licet subiectum pro nullo
supponat. Verbi gratia, haec est uera 'chimaeram possibile est non
esse albam', quia sua aequipollens est manifeste uera, scilicet ista
'chimaeram non necesse est esse albam'; cum igitur nulla affirmatiua
sit uera in qua subiectum pro nullo supponit, sequitur quod ista non
est affirmatiua 'chimaeram possibile est non esse albam'.

Item, contradictoriarum categoricarum una est affirmatiua et alia
negatiua; sed istae contradicunt, ut uidebitur post, 'Socratem
possibile est non currere' et 'Socratem necesse est currere', et
secunda est manifeste affirmatiua; ergo prima est negatiua. Et ex hoc
infertur notabiliter quod in talibus propositionibus 'B potest esse
A', uel etiam 'B possibile est non esse A', hoc uerbum 'esse' se tenet
ex parte copulae, cum ex negatione cadente super ipsum, licet non
super aliquid praecedens. reddatur propositio negatiua; non enim esset
propositio negatiua nisi negatio caderet super copulam totam uel
aliquam partem eius.

Ad auctoritatem Aristotelis. secundo Peri Hermeneias, quando dicit
quod 'possibile non esse' opponitur negatiuae, scilicet 'non possibile
non esse', ipse intelligit de negatione secundum quid, scilicet quo ad
modum.

Sed iterum dubitatur qualis sit ista 'hominem impossibile est esse
lapidem'.  Et ego dico quod est negatiua, quia ista dictio
'impossibile' implicat in se negationem; ualet enim idem quod 'non
possibile', et est negatio negans, sicut est negatio inclusa in hac
dictione 'nemo'; ista enim propositio 'B impossibile est esse A' ualet
istam 'B non possibile est esse A' et istam 'B necesse est non esse
A', quae manifeste sunt negatiuae.

SDD 1.8.5

     (1) De quantitate autem modalium sciendum est quod tripliciter
     potest attendi quantitas earum: uno modo ex parte subiecti, sicut
     in illis de inesse, alio modo ex parte modi, et tertio modo ex
     parte utriusque simul. (2) Dico ex parte subiecti ut haec est
     uniuersalis 'omne B possibile est esse A', et haec particularis
     'quoddam B possibile est esse A', et haec indefinita 'B possibile
     est esse A', et haec singularis 'hoc B possibile est esse A', uel
     'Socratem possibile est esse currentem'. (3) Sed ex parte modi
     'necesse' et 'impossibile' reddunt propositionem uniuersalem
     quantum ad tempus consignificatum, 'possibile' autem sine
     negatione praecedente reddit eam particularem, ut 'hominem
     possibile est currere', 'hominem possibile est non currere'.

In ista quinta parte sunt tres clausulae: prima est una diuisio
bimembris, secunda est declaratio primi membri et tertia est
declaratio secundi membri. Et prima clausula est nota per clausulas
sequentes. Secunda etiam clausula manifesta est per simile in illis de
inesse.

Sed de tertia clausula notandum est quod per istum modum 'necesse'
distribuitur tempus consignificatum per uerbum pro omni tempore. Ideo
si B necesse est esse A, sequitur quod aliquod B semper est, fuit et
erit A, et similiter si omne B necesse est esse A, sequitur quod omne
B semper fuit, est et erit A. Et ita est etiam de impossibili, unde
sequitur 'B impossibile est esse A; ergo aliquod B numquam est, fuit
uel erit A'; et similiter sequitur 'omne B impossibile est esse A;
ergo nullum B est, fuit uel erit A'. Sed iste terminus 'possibile'
dimittit illud tempus non distributum; ideo sequitur si B aliquando
est, fuit uel erit A quod illud B potest esse A.

Notandum est tamen, ne aliquis instet, quod aliquando 'possibile'
accipitur ample, scilicet indifferenter ad praeteritum et futurum, et
similiter 'necesse', scilicet prout diceremus omne illud possibile
esse quod est uel fuit uel erit, uel etiam quod non repugnat ipsum
esse, fuisse uel fore. Unde sic concederemus istam 'Aristoteles potest
esse', uel 'Aristotelem possibile est currere', et negaremus istam
'Aristoteles necesse est non currere'. Alio modo capitur restricte ad
futurum, ita quod nihil dicatur possibile esse nisi quod est uel erit,
uel saltem quod non repugnat ipsum esse uel fore, sicut dicitur, primo
Caeli, quod potestas non est ad praeteritum. Sic enim diceremus quod
equus qui corruptus est non potest esse, et quod ipsum impossibile est
ambulare, et quod ipsum necesse est non esse, et sic etiam diceremus
hanc propositionem esse impossibilem 'Aristoteles ambulat', quae
tamen, uel sibi similis, fuit uera, et istam necessariam 'Aristoteles
non ambulat', quae tamen aliquando fuit falsa. Unde sic possibile fit
impossibile et contingens necessarium. Et ego in proposito loquor de
necessario et impossibili ample, quia sic loquuntur demonstratiuae
scientiae, licet historiae narratiuae aliter loquantur.

Ex istis dictis manifestum est quod aliquae propositiones modales
possunt esse simpliciter uniuersales, scilicet tam de dicto quam de
modo, ut 'omne B necesse est esse A', aliae simpliciter particulares,
ut 'quoddam B possibile est esse A', aliae autem secundum quid,
scilicet partialiter uniuersales et partialiter particulares, scilicet
uniuersales de dicto et particulares de modo uel e conuerso; et ita
etiam singularis de dicto potest esse uniuersalis uel particularis de
modo.

De contingenti autem sciendum est quod aliquando 'contingens'
accipitur large, et tunc synonyme se habet cum 'possibili', et
aliquando accipitur stricte, quod uocamus 'contingens ad utrumlibet',
et est species 'possibilis' distincta contra 'necessarium'. Possibile
enim est commune ad necessarium et contingens: omne enim necessarium
est possibile esse et numquam possibile non esse, et omne contingens
est possibile esse et cum hoc possibile non esse. Sed de isto
contingenti, et de uero et falso, dimittemus pro nunc, quia
propositiones de istis modis non habent proprie oppositiones nec
aequipollentias ad propositiones de aliis modis. Ideo dicemus nunc de
oppositionibus et aequipollentiis illarum de possibili et de
impossibili et de necessario.

SDD 1.8.6

     (1) De oppositionibus ergo dictarum modalium dantur
     regulae. Prima est quod singulares eiusdem subiecti et eiusdem
     praedicati differentes secundum qualitatem et secundum
     quantitatem modi sunt contradictoriae.  Sed si tales singulares
     diuersae qualitatis sint ambae de modo uniuersali, illae
     participant legem contrariarum, et si sint ambae de modo
     particulari, illae participant legem subcontrariarum. Et si sint
     eiusdem qualitatis et una sit uniuersalis de modo et alia
     particularis, participant legem subalternarum. (2) Secunda regula
     est: si propositiones de subiecto communi, eiusdem subiecti et
     eiusdem praedicati fuerint diuersae qualitatis et diuersae
     quantitatis tam dicti quam modi, illae sunt contradictoriae. Si
     autem sint diuersae qualitatis, et de consimili dicto et de
     consimili modo, et aequaliter se habeant de uniuersalitate et
     particularitate, ipsae sunt disparatae. (3) Tertia regula est: si
     tales propositiones diuersae qualitatis fuerint ambae uniuersales
     tam de dicto quam de modo, ipsae sunt contrariae. (4) Quarta
     regula est: si tales propositiones diuersae qualitatis fuerint
     ambae particulares tam de dicto quam de modo, ipsae sunt
     subcontrariae. (5) Quinta regula est: si tales sint eiusdem
     qualitatis et una sit utrobique uniuersalis et alia utrobique
     particularis, illae sunt subalternae. Sed si una sit de subiecto
     uniuersali et modo particulari et alia e conuerso, illae sunt
     disparatae. Per has quinque regulae decem habentur
     subalternationes, quinque contrarietates et quinque
     subcontrarietates, quattuor contradictiones et quattuor
     disparationes; et sic sunt uiginti octo combinationes.

Ista sexta pars continet quinque regulas. Prima regula est de
propositionibus singularibus, quae quantum ad contradictionem patet
sicut dicebatur de illis de inesse. Oportet enim contradictorias esse
diuersae qualitatis et quemlibet terminum distributum in una esse non
distributum in alia, et e conuerso.  Terminus autem singularis, quia
non recipit uniuersalitatem uel particularitatem, neque
distributionem, debet manere in sua singularitate; sed oportet
quantitatem modi esse diuersam, quia contingit modum esse uniuersalem
et contingit modum esse particularem, ut 'necesse' et 'possibile'.

Sed etiam addendum est, cum praedicatum sit terminus communis, quod
oportet mutari eius quantitatem. Sed hoc non appositum fuit in textu,
quia semper mutatur secundum communem locutionem propter negationem
praecedentem ipsum.  Istae ergo contradicunt 'Socratem necesse est
esse animal' et 'Socratem possibile est non esse animal', et similiter
istae duae 'Socratem impossibile est esse animal' et 'Socratem
possibile est esse animal'. Sed istae duae non contradicunt 'Saturnum
necesse est esse planetam' et 'Saturnum necesse est planetam non
esse'; sunt enim simul uerae, quia iste terminus 'planetam' in neutra
distribuitur.

Deinde etiam apparet quod istae duae habent legem contrariarum 'hoc A
necesse est esse B' et 'hoc A impossibile est esse B', quia non
possunt esse simul uerae, sed possunt esse simul falsae, in
contingenti materia, ut 'Socratem necesse est currere' et 'Socratem
impossibile est currere'; illae autem de modo particulari habent legem
subcontrariarum, quia non possunt simul esse falsae, sed sunt bene
simul uerae, ut 'Socratem possibile est currere' 'Socratem possibile
est non currere'.

Sed tunc de aliis quattuor regulis sequentibus praenotandum est quod
combinando et uariando uniuersalitates et particularitates dicti et
modi propositionum modalium, scilicet de possibili, de necessario et
de impossibili de subiecto communi possunt fieri octo propositiones
modales, secundum quod in figura sequenti patebit octo esse conos.
Omnis enim propositio de illis modis aut est affirmatiua aut negatiua;
si est affirmatiua, hoc potest esse quadrupliciter: uel de dicto et
modo uniuersalibus, uel particularibus, uel de dicto uniuersali et
modo particulari, uel e conuerso; et sic erunt ibi quattuor
propositiones. Consimiliter erunt quattuor propositiones si fuerint
negatiuae.  Ulterius quaelibet istarum propositionum habet octo
aequipollentes, sicut postea patebit.

Hoc uiso sciendum est quod uiginti octo sunt combinationes istarum
octo propositionum, quarum combinationum oppositiones quantum ad leges
oppositionum faciliter patent. Nam quaecumque duae propositiones uel
sunt eiusdem qualitatis uel diuersae. Si sunt eiusdem qualitatis, tunc
sunt subalternae quantum ad legem nisi una sit de dicto uniuersali et
de modo particulari et alia e conuerso, quae sunt disparatae. Si sunt
diuersae qualitatis, uel igitur sunt ibi plures uniuersalitates, et
sic sunt contrariae quantum ad legem, uel plures particularitates, et
sic sunt subcontrariae, etiam quantum ad legem, uel aequales, et sic
sunt contradictoriae, nisi sint de dictis consimilibus, quae sunt
disparatae, et non habentes se in aliqua oppositione. Et ex his decem
sunt subalternationes, quinque contrarietates, quinque
subcontrarietates, quattuor contradictiones et quattuor disparationes,
nullam legem tenentes. Et sic patent esse uiginti octo combinationes,
quae planius ac manifestius patent diligenter inspicienti figuram.

			       /FIGURA/

Hoc uiso, secunda regula, quae est de contradictoriis in terminis
communibus, apparet per regulam alias datam de contradictoriis,
scilicet quod oportet eas esse diuersae qualitatis et omne distributum
in una esse non distributum in alia et e conuerso. *Sic istae
contradicunt 'omne B necesse est esse A' 'quoddam B possibile est non
esse A', uel etiam si modi e conuerso se habeant, similiter
contradicunt, ut 'omne B possibile est esse A' et 'quoddam B
impossibile est esse A'. Unde notandum est quod contradictio est
oppositio cuius non est medium, ut dicitur primo Posteriorum, capitulo
secundo, et determinatur quarto Metaphysicae. Et ideo contradictio
consistit in indiuisibili, ita quod non possit fieri recessus a
contradictione perfecta, ita scilicet quod sit possibile uel ambas
esse simul falsas uel ambas esse simul ueras quin amittatur lex
contradictionis.

Tertia regula apparet: quia contrariae proprie dictae debent maxime
distare; ideo debet totum uniuersaliter affirmari in una et totum
uniuersaliter negari in alia, et quantum ad modum et quantum ad
terminos. Istae igitur sunt contrariae 'omne B necesse est esse A' et
'omne B impossibile est esse A'.

Sed tamen notandum est quod adhuc sunt quattuor combinationes, non ita
proprie contrariae, quae tamen sic accedunt ad contrarias quod
retinent sibi legem contrariarum. Verbi gratia, si sint ambae
uniuersales quantum ad dictum et una etiam quantum ad modum sit
uniuersalis et alia particularis, quia non possunt esse simul uerae
sed possunt esse simul falsae, ut 'omnem planetam necesse est esse in
caelo' et 'omnem planetam possibile est non esse in caelo'.  Et
similiter etiam est si ambae sint de modo uniuersali et una quantum ad
dictum sit uniuersalis et alia particularis, ut 'omnem hominem necesse
est uigilare' et 'quendam hominem impossibile est uigilare'. *Nam in
his manifestum est quod receditur a contradictione uersus
contrarietatem, propter uniuersalitatem modorum uel dictorum in
ambabus; igitur illae non possunt esse simul uerae, quia nec ratione
eius quod de contradictione participant nec etiam ratione eius quod ad
contrarietatem accedunt contingit eas esse ueras, cum hoc repugnet tam
contrariis quam contradictoriis, sed possunt esse simul falsas, cum
non possint tenere legem contradictionis, propter recessum earum a
contradictione.*

Quarta regula etiam apparet: quia illae propriissime sunt
subcontrariae quae sunt sub contrariis et quantum ad dictum et quantum
ad modum, et hoc est si sint utrobique particulares, ut 'quoddam B
possibile est esse A' et 'quoddam B possibile est non esse A'.

Sed tamen notandum est, proportionaliter sicut de contrariis fuit
notatum, quod adhuc sunt quattuor aliae combinationes, non ita proprie
subcontrariae, quae tamen obseruant legem subcontrariarum, scilicet
quia non possunt esse simul falsae sed possunt esse simul uerae. Verbi
gratia, si utraque sit particularis de dicto et una quantum ad modum
sit uniuersalis et alia particularis, ut 'aliquod ens necesse est esse
deum' et 'aliquod ens necesse est non esse deum', uel 'quoddam ens
impossibile est esse deum' et 'quoddam ens possibile est esse deum'.
Et similiter est si ambae sint particulares de modo et una sit
uniuersalis de dicto, alia uero particularis, ut 'omnem hominem
possibile est uigilare' et 'quendam hominem possibile est non
uigilare', *uel 'omnem hominem possibile est non uigilare' et 'quendam
hominem possibile est uigilare'. Nam manifestum est quod tales
recedunt a contradictione uersus subcontrarietatem, propter nimiam
particularitatem in ambabus, et sic illae non possunt esse simul
falsae, cum nihil participent nisi de contradictione uel de
subcontrarietate, et repugnat tam contradictoria quam subcontraria
esse simul falsa, sed possunt esse simul uerae, propter recessum earum
a contradictione.

Tamen adhuc remanet difficultas quo modo se habeant duae diuersae
qualitatis quarum una est uniuersalis de dicto et particularis de modo
et alia consimiliter, ut 'omne B possibile est esse A' et 'omne B
possibile est non esse A', uel si ambae sint particulares de dicto et
uniuersales de modo, ut 'quoddam B necesse est esse A' et 'quoddam B
impossibile est esse A'. Et apparet mihi quod illae sunt quasi
disparatae, nullam legem tenentes, scilicet nec contradictoriarum nec
contrariarum nec subcontrariarum nec subalternarum, *quia tales
possunt esse simul uerae, propter accessum earum ad subcontrarietatem,
ex una parte, et possunt esse simul falsae, propter accessum earum ad
contrarietatem, ex alia parte; et quia sunt diuersarum qualitatum de
eodem subiecto et eodem praedicato, impossibile est quod una sequatur
ad reliquam, et quia una uidetur aliquid habere de contradictione, una
potest esse uera alia exsistente falsa. Et haec ego declaraui alias
spatiose, in quaestionibus secundi Peri Hermeneias.

Similiter, de quinta regula, dicendum est quod licet illae quae sunt
eiusdem qualitatis sint propriissime subalternae, si una fuerit
utrobique, scilicet tam de modo quam de dicto, uniuersalis et alia
utrobique particularis, ut 'omne B necesse est esse A' et 'quoddam B
possibile est esse A', tamen adhuc sunt aliae octo subalternationes,
scilicet quattuor affirmatiuae et quattuor negatiuae.  reseruantes
sibi legem subalternarum, scilicet si una fuerit uniuersalis de modo
et de dicto et alia fuerit uniuersalis de uno illorum et particularis
de alio; *haec enim sequuntur ad praecedentes. Et similiter est si una
sit utrobique particularis et alia uniuersalis de uno et particularis
de alio; nam manifestum est quod tales recedunt ab aequipollentia,
propter diuersam quantitatem dictorum uel modorum, sed non accedunt
nisi uersus subalternationem, ideo assumunt sibi legem subalternarum,
et sequitur magis particularis ad magis uniuersalem, et non e
conuerso.

Sed si una sit uniuersalis de dicto et particularis de modo et alia e
conuerso, illae erunt quasi disparatae, scilicet nec repugnantes
gratia formae nec una sequens ad aliam. Cum enim sint eiusdem
qualitatis poterunt esse simul uerae et poterunt esse simul falsae;
ideo nec sunt contradictoriae nec contrariae nec subcontrariae. Sed
nec una potest sequi ad alteram: quia uniuersaliter sumptum non potest
sequi ad particulariter sumptum, siue quantum ad dictum siue quantum
ad modum; ideo nec illa quae est de subiecto uniuersaliter sumpto
sequitur ad aliam, nec illa quae est de modo uniuersali sequitur ad
aliam, ideo non sunt subalternae, sed omnino disparate se habent,
sicut si essent de diuersis subiectis et diuersis praedicatis, nisi
quod possent dici subalternae secundum quid, scilicet quia una est
subalterna quantum ad subiectum, uel dictum, et alia quantum ad
modum.*

SDD 1.8.7

     (1) De aequipollentiis modalium tales dantur regulae. Prima est
     quod aequipollentes semper debent esse eiusdem qualitatis et
     eiusdem quantitatis.  (2) Secunda est quod ex parte dicti debent
     sumi aequipollentiae sicut in illis de inesse. (3) Tertia est
     quod proportionando modos ad signa, scilicet quod 'necesse' sit
     sicut 'omnis' et 'impossibile' sicut 'nullus' et 'possibile'
     sicut 'quidam' et 'possibile ... non' sicut 'quidam ... non',
     tunc negatio postposita modo facit aequipollere suo contrario,
     praeposita uero suo contradictorio, praeposita autem et
     postposita suo subalterno.  *Oppositiones autem et
     aequipollentias patent diligenter speculanti hanc figuram.

			       /FIGURA/

Haec septima pars continet tres regulas, quarum prima est per se
manifesta, non solum in istis modalibus, de quibus hic agimus, sed
uniuersaliter in omnibus, siue de inesse siue modalibus, exceptis
tamen illis de contingenti ad utrumlibet, de quibus postea
considerabitur.

Secunda regula apparet: quia retinendo eundem modum 'omnis ... non' et
'nullus' aequipollent, et similiter 'nullus ... non' et 'omnis', ut
'omne B non necesse est esse A' ualet istam 'nullum B necesse est esse
A', et similiter 'nullum B non necesse est esse A' ualet istam 'omne B
necesse est esse A'.  Similiter 'non omnis' ualet tantum sicut 'quidam
... non' et 'non nullus' ualet 'quidam'; uerbi gratia, 'non omne B
necesse est esse A' ualet istam 'quoddam B non necesse est esse A', et
similiter 'non nullum B necesse est esse A' ualet istam 'quoddam B
necesse est esse A'. Ita etiam 'non omnis ... non' et 'quidam'
aequipollent, et similiter 'non nullus ... non' et 'quidam ... non';
uerbi gratia, istae duae aequipollent 'non omnis homo de necessitate
est animal' et 'quidam homo de necessitate est animal', et similiter
istae duae 'non nullus homo non de necessitate est animal' et 'quidam
homo non de necessitate est animal'.

Sed etiam de tertia regula notandum est quod oportet bene uidere in
sumendo aequipollentiam ex parte modorum quod eadem quantitas semper
remaneat ex parte dictorum. Verbi gratia, per negationem postpositam
modo istae aequipollent 'omne B necesse est esse A' et 'omne B
impossibile est non esse A', et similiter 'omne B impossibile est esse
A' et 'omne B necesse est non esse A'.  Et ita etiam esset si dictum
esset particulare, ut 'quoddam B necesse est esse A' et 'quoddam B
impossibile est non esse A'. Similiter per negationem praepositam
istae aequipollent 'omne B necesse est esse A' et 'omne B non
possibile est non esse A', uel etiam 'nullum B necesse est esse A' et
'nullum B non possibile est non esse A'. Et similiter de signo
particulari, ut 'quoddam B necesse est esse A' et 'quoddam B non
possibile est non esse A'. Et similiter erit de 'impossibili' ad
'possibile'. Nam 'non impossibile' ualet 'possibile' et 'non
possibile' ualet 'impossibile', aliis ex parte dicti similiter
retentis. Ita etiam, de negatione praeposita et postposita, 'non
necesse ...  non' et 'possibile' aequipollent, aliis similiter
retentis, et similiter 'non possibile ... non' et 'necesse'. Et tunc
ex his notandum est quod aequipollentiae ex parte modi et ex parte
dicti possunt simul combinari, et resultaret magna figura talis.

			       /FIGURA/

SDD 1.8.8

     (1) Quantum ad conuersiones dictarum modalium, sciendum est quod
     isti modi 'possibile', 'impossibile', 'contingens' et
     'necessarium' ampliant subiecta propositionum ad supponendum non
     solum pro his quae sunt sed etiam pro his quae possunt esse, ita
     quod sensus istius 'B potest esse A' est 'quod est uel potest
     esse B potest esse A', et similiter aequiualet dicere 'B necesse
     est esse A' et dicere 'quod est uel potest esse B necesse est
     esse A'. (2) Ex quibus correlarie concluditur quod haec est uera
     'senex potest esse puer', quia quod potest esse senex potest esse
     puer, ut antichristus, et similiter ista est uera 'creans de
     necessitate est deus', supposito quod deus non esset creans, quia
     ualet istam 'quod est uel potest esse creans de necessitate est
     deus'. (3) Tunc ergo ponuntur de conuersionibus dictarum modalium
     quattuor regulae. Prima est quod omnis propositio affirmatiua de
     possibili potest conuerti in particularem affirmatiuam, et sic
     particularis conuertitur simpliciter et uniuersalis per accidens,
     ut 'omne B', uel 'aliquod B', 'potest esse A; ergo quoddam A
     potest esse B'. (4) Secunda regula est quod nulla negatiua de
     possibili conuertitur, quia sequeretur ex uero falsum, ut
     'omnem', uel 'aliquem deum', 'possibile est non creare; ergo
     quoddam creans possibile est non esse deum'; prima enim est uera
     et secunda falsa.  (5) Tertia regula est quod omnis uniuersalis
     negatiua de necessario conuertitur in uniuersalem negatiuam de
     necessario, ut 'omne B necesse est non esse A; ergo omne A
     necesse est non esse B'. Sed particularis negatiua non
     conuertitur, quia sequeretur ex uero falsum, ut 'quoddam ens
     necesse est non esse deum; ergo quoddam deum necesse est non esse
     ens'. (6) Quarta regula est quod nulla affirmatiua de necessario
     conuertitur in aliam de necessario, sed bene conuertitur in aliam
     de possibili.

Ista octaua pars principalis huius capituli est magna; continet enim
sex bonas particulas, siue clausulas, scilicet unum notabile, unum
correlarium et quattuor regulas. Secunda incipit ibi "ex quibus",
tertia ibi "tunc ergo", quarta ibi "secunda regula", quinta ibi
"tertia regula", sexta ibi "quarta regula".

Notabile ergo, quod ponitur in prima particula, est satis concessum
quantum ad 'possibile' et 'contingens'. Quia antichristum possibile
est esse, antichristum contingit esse; tales autem affirmatiuae non
essent uerae nisi subiectum pro aliquo supponeret; et non supponit pro
eo quod est, quia antichristus non est; ideo sufficit quod supponat
pro eo quod potest esse.  Deinde si hoc est concessum de 'possibili',
oportet quod concedatur de 'impossibili': quia istae contradicunt
'antichristum possibile est esse' 'antichristum impossibile est esse',
et oportet in contradictoriis terminos aeque ample et aeque restricte
supponere si pro aliquo uel aliquibus supponant.  Deinde etiam oportet
hoc concedere de necessario, quia aliter non esset aequipollentia
illarum de necessario ad illas de possibili uel impossibili.

De correlario autem concluso in secunda particula sciendum est quod
aliqui aliquando ad placitum restringunt subiectum in propositionibus
de possibili uel de necessario ad supponendum solum pro his quae sunt.
Et sic poneretur ista falsa 'senex potest esse puer', et ista etiam
'creans de necessitate est deus', posito quod modo deus nihil crearet;
immo etiam et ista esset falsa 'antichristus potest esse', uel
'antichristus potest generari'. Sed manifestum est quod iste modus
restringendi non est de proprietate sermonis; ideo simpliciter de
proprietate sermonis correlarium est concedendum.

Deinde prima regula, quae ponitur in tertia particula, potest probari
per syllogismum expositorium. Quia ista propositio 'B potest esse A',
secundum praedicta, ualet istam 'quod potest esse B potest esse A';
igitur si aliquid quod potest esse B potest esse A, signetur illud
aliquid, et proprio nomine uocetur 'C'; tunc sic 'C potest esse B et
ipsum idem C potest esse A; ergo quod potest esse A potest esse B', ad
quod sequitur quod A potest esse B; igitur, de primo ad ultimum,
sequebatur 'B potest esse A; ergo A potest esse B'.

Deinde, antequam procedam ad secundam regulam, notandum est quod in
tota ista octaua parte ego non uoco 'propositionem de possibili' nisi
illam in qua ponitur iste modus 'possibile' sine negatione praecedente
ipsum, uel aequipollentem tali propositioni. Verbi gratia, istas uoco
'de possibili' 'B possibile est esse A' et 'B possibile est non esse
A'. Et similiter istas uoco 'de necessario' 'B necesse est esse A' 'B
necesse est non esse A', et istas uoco 'de impossibili' 'B impossibile
est esse A' 'B impossibile est non esse A'. Sed istam 'B non possibile
est non esse A' non uoco 'de possibili', sed 'de impossibili', quia
ualet istam de impossibili 'B impossibile est esse A'; similiter istam
'B non possibile est non esse A' non uoco 'de possibili', sed 'de
necessario', quia ualet istam 'B necesse est esse A'. Et sic suo modo
de 'necessario' et de 'impossibili'.

Tunc ergo apparet secunda regula, quae ponitur in quarta particula.
Quia negatiuae de possibili sunt istae 'omne B possibile est non esse
A' et 'quoddam B possibile est non esse A', quae non conuertuntur in
talem 'A possibile est non esse B', quia sequeretur ex uero falsum, ut
'omne deum possibile est non creare; ergo creans possibile est non
esse deum'; prima enim est uera et secunda falsa.

Tertia regula, quae ponitur in quinta particula, continet duas
clausulas, quarum ultima est quod particularis negatiua non
conuertitur; et illa est bene probata in textu. Sed prima clausula est
quod uniuersalis negatiua de necessario conuertitur simpliciter. Et
hoc probatur: quia uniuersalis negatiuae de necessario contradicunt
particularibus affirmatiuis de possibili; particulares autem
affirmatiuae de possibili consequuntur et conuertuntur ad inuicem, ut
dictum est; ergo similiter suae praedictae contradictoriae
conuertuntur et consequuntur ad inuicem; et haec consequentia tenet
per illam regulam "si ad antecedens sequitur consequens, oportet quod
ad contradictoriam consequentis sequatur contradictoriam
antecedentis"; ideo si istae se mutuo consequuntur, oportet quod etiam
illae.

Quarta regula continet duas clausulas. Quarum prima est quod nulla
affirmatiua de necessario conuertitur in aliam de necessario; et causa
est quia sequeretur ex uero falsum, ut dicendo 'omnem creantem necesse
est esse deum; ergo deum necesse est esse creantem': prima enim est
uera et secunda falsa.

Secunda clausula est quod affirmatiuae de necessario bene conuertuntur
in affirmatiuas de possibili. Quod probatur: quia ad illam de
necessario sequitur illa de possibili, per subalternationem et ad
illam de possibili sequitur alia de possibili, per conuersionem; ergo,
de primo ad ultimum, ad illam de necessario sequitur alia de
possibili, per conuersionem, ut 'omne B necesse est esse A; quoddam A
possibile est esse B'.

Deinde notandum est quod si habeamus conuersiones de necessario et de
possibili, sequitur quod habemus conuersiones de impossibili, quia
'impossibile esse' ualet 'necesse non esse' et 'impossibile non esse'
ualet 'necesse esse', de quibus dictum est. Similiter etiam cum
habeamus conuersiones de praedictis modis non praeponendo negationem
modo, sequitur quod habemus etiam praeponendo, quia 'non possibile'
ualet 'impossibile' et 'non impossibile' ualet 'possibile'; similiter
'non necesse esse' ualet 'possibile non esse' et 'non necesse non
esse' ualet 'possibile esse'.

Ultimo notandum est quod etiam alio modo, minus proprie, conuertuntur
dictae propositiones cum isto nomine 'quod', ut 'B possibile est esse
A; ergo quod possibile est esse A est uel potest esse B', et similiter
'nullum B potest esse A; ergo nullum quod potest esse A est uel potest
esse B'; similiter 'B necesse est esse A; ergo quod necesse est esse A
est uel potest esse B' et similiter 'nullum B necesse est esse A; ergo
nullum quod necesse est esse A est uel potest esse B'. Sed sic non
conuertuntur istae negatiuae 'omne B necesse est non esse A' et
similiter 'omne B possibile est non esse A'; et horum causas dimitto,
propter breuitatem, consideret autem eas qui uoluerit.

SDD 1.8.9: DE MODALIBUS COMPOSITIS

SDD 1.8.9-1

     Nunc autem dicenda sunt aliqua de uocatis 'modalibus
     compositis'. Et est notandum quod 'modalis composita' solet
     uocari in qua modus praedicatur de dicto uel dictum de modo, ut
     'hominem currere est possibile' uel 'possibile est hominem
     currere', aut etiam 'hominem currere est necesse' uel 'necesse
     est hominem currere', et sic de 'impossibili' uel 'contingenti',
     et de 'uero' uel 'falso'.

Haec nona pars est magna, ideo potest diuidi in quattuor particulas,
in quarum prima describitur propositio uocata 'modalis composita', in
secunda agitur de aequiuocatione subiectorum et praedicatorum huius
modi propositionum, in tertia de qualitate et quantitate earum, in
quarta de conuersionibus earum.  Secunda incipit ibi "circa huius
modi", tertia ibi "de qualitate", quarta ibi "dictae autem".

In prima particula notandum est quod hi modi non sumuntur secundum
quod se tenent ex parte copulae, sed 'modi' uocantur termini quibus
appropriate assignamus propositiones differre ab inuicem, ut quia
quaedam est uera, quaedam falsa, quaedam possibilis, quaedam
impossibilis, quaedam necessaria, quaedam contingens, quaedam per se,
quaedam per accidens, uel immediata, uel secundum quod ipsum, uel
affirmatiua, uel negatiua, uel uniuersalis, uel particularis, uel
indefinita aut singularis, reduplicatiua, exceptiua et sic de aliis.
Ideo omnes huius modi termini si fiant subiecta uel praedicata
respectu huius termini 'propositio', uel alterius termini supponentis
appropriate pro propositione uel propositionibus, reddunt
propositiones uocatas 'modales compositas', ut 'omnis propositio est
uera', 'nulla propositio est necessaria', 'hominem currere est
contingens', 'deum non esse est impossibile', 'solem esse maiorem
terra est scitum', uel 'opinatum', uel 'dubitatum', et sic de aliis.

Et notandum est quod quamuis apud omnes tales propositiones sint
uocatae 'modales compositae', tamen secundum ueritatem sunt de inesse.
Quia si dico 'propositio est falsa', uel 'propositio est necessaria',
uel etiam 'deum non esse est impossibile', uel 'hominem esse animal
est scitum a te', in omnibus istis unum praedicatum dicitur de uno
subiecto mediante hoc uerbo 'est' non modificato. Nec apparet quare
haec esset magis modalis 'propositio est falsa' quam ista 'animal
rationale est album'. Et si dico 'hominem currere est possibile', haec
ualet tantum sicut si dicerem 'haec propositio 'homo currit' est
possibilis', et haec non est magis modalis nec minus de inesse quam
ista 'iste terminus 'homo' est species'. Tamen quia nomina significant
ad placitum, nos possumus uti illo modo loquendi consueto, sic quod
tales propositiones uocemus modales, dum tamen hic non capiamus
'propositionem modalem' prout distinguitur contra 'propositionem de
inesse'; ita enim 'albus' est modus 'hominis' si dico 'homo albus'
sicut 'possibile' uel 'falsum' 'propositionis' si dico 'propositio
possibilis' uel 'propositio falsa'.

SDD 1.8.9-2

(1) Circa huius modi propositiones modales, notandum est quod oratio
infinitiui modi (ut 'hominem currere') posita in huius modi
propositionibus, quae solet uocari 'dictum', aliquando capitur
secundum suppositionem materialem, et tunc supponit pro aliqua
propositione (ut 'hominem currere' pro tali propositione 'homo
currit'), aliquando sumitur significatiue, et tunc si supponat pro
aliquo, supponit pro re pro qua supponeret subiectum dicti tali
determinatione determinatum (ut 'hominem currere' pro homine currente
et 'hominem esse album' pro homine albo). (2) Similiter isti termini
'possibile', 'necessarium', 'contingens' aliquando sumuntur prout sunt
communiter differentiae entium. Sic enim omne ens est contingens uel
necessarium; est enim necessarium si ipsum impossibile est non esse,
ut deus, et est contingens si ipsum potest non esse, ut iste equus, et
sic nulla propositio est necessaria, sed omnis est contingens. Alio
modo sumuntur prout sunt appropriate differentiae propositionum; et
sic asinus nec dicitur possibilis nec impossibilis nec necessarius nec
contingens, sed describitur 'necessarium' quia est propositio
significans qualiter necesse est esse, et 'impossibile' describitur
quia est propositio significans qualiter impossibile est esse.

Ista secunda particula nonae partis principalis huius capituli
continet duas distinctiones, quae satis sunt declaratae in textu, nisi
quod descriptiones 'necessarii' et 'contingentis' positae in fine non
sunt sub uerbis propriis.  Quia in tractatu Sophismatum declaratum est
quod propositio uera non ex eo est uera quia ita est in re; ideo etiam
nec necessaria dicitur ex eo quod ita necesse est esse. Sed oportet
secundum locutionem propriam assignare diuersimode causas ueritatum
secundum diuersitatem propositionum, prout ibi fuit declaratum. *Sed
tamen ad placitum utimur isto modo loquendi, intelligentes per ipsum
expressiones ueras causarum ueritatum propositionum diuersas, secundum
diuersitatem propositionum.

SDD 1.8.9-3

(1) De qualitate autem istarum propositionum dicendum est, sicut de
aliis, quod si negatio cadat super copulam, propositio est negatiua,
et si non, ipsa est affirmatiua. (2) Similiter etiam est de
quantitate: si subiectum fuerit distributum, propositio est
uniuersalis, et si fuerit sine distributione et sine signo, ipsa est
indefinita, et si fuerit cum signo particulari, ipsa est particularis,
et si fuerit cum isto pronomine demonstratiuo 'hoc', tunc ipsa est
singularis.

Haec tertia particula huius nonae partis principalis continet duas
clausulas, una de qualitate talium propositionum, alia de quantitate
earum.

Dubitatur autem de multis propositionibus et quales sunt et quantae
sunt, primo de ista 'homo est species', secundo de ista 'non homo est
species', tertio de ista 'omnem hominem currere est possibile', quarto
de ista 'nullum hominem currere est possibile', quinto de ista 'non
hominem currere est possibile', sexto de ista 'impossibile est hominem
esse asinum', septimo de ista 'non possibile est hominem esse asinum'.

Dico quod si uellemus respondere ad totum de proprietate sermonis, nos
responderemus capiendo omnia significatiue, et esset facile dicere.
Sic enim ista 'homo est species' est indefinita et affirmatiua, et est
falsa. Sed ista 'non homo est species', si ista dictio 'non' cadat
super totam propositionem, ipsa est uniuersalis negatiua, ualens istam
'nullus homo est species', et est uera. Deinde ista 'omnem hominem
currere est possibile' aequiualet isti 'omnis homo currens est
possibilis', et est uniuersalis affirmatiua, et uera. Et similiter
ista 'nullum hominem currere est possibile' ualet istam 'nullus homo
currens est possibilis', et est uniuersalis negatiua, et falsa. Sed
ista 'non hominem currere est possibile' ualet istam 'nullus homo
currens est possibilis' si negatio sit negans, et est uniuersalis
negatiua, et falsa; sed si negatio sit solum infinitans subiectum,
tunc aequiualet isti, de subiecto infinito 'non homo currens est
possibilis', quae est indefinita affirmatiua, et uera, quia asinus,
qui est non homo currens, est possibilis. Sed de ista 'impossibile est
hominem esse asinum', dicendum est quod idem ualet 'impossibile' et
'non possibile'; et tunc illa negatio implicita in isto termino
'impossibile' uel intelligitur debet esse negans, et tunc ualet istam
'nullum possibile est hominem esse asinum', quae est uniuersalis
negatiua, uel est infinitans solum illud subiectum 'possibile', et
tunc est indefinita affirmatiua.

Postea dicendum est si subiecta in dictis propositionibus supponant
materialiter quod ista propositio 'homo est species' est affirmatiua
(hoc non est dubium), et est indefinita, quia iste terminus 'homo' non
debet intelligi supponere solum pro se, sed indifferenter pro aliis
similibus, quasi si dicamus 'iste terminus 'homo' uel talis terminus
'homo' est species. Et sic etiam ista esset uniuersalis 'omnis homo
est species', et etiam ista esset particularis 'quidam homo est
species', id est 'quidam terminus 'homo' est species', et ista esset
singularis 'iste homo est species', id est 'iste terminus 'homo' est
species'.

Verum est quod aliqui reputant tales tamquam singulares 'homo est
species', 'animal est genus', 'amo est uerbum', et sic de aliis, in
quibus subiecta supponunt materialiter. Quia dicunt quod ualet idem
secundum suppositionem materialem dicere 'homo est species' et dicere
'iste terminus 'homo' est species'. Sed hoc non credo esse uerum, quia
ista 'homo est species', uel 'animal est genus', reputat Porphyrius,
et etiam Aristoteles, scibilem et demonstrabilem prout subiecta
supponunt materialiter, quod non esset ita de singularibus. Nam si
demonstrato uno termino uocali uel scripto, ego dico 'iste terminus
est species', licet illa propositio sit uera, tamen statim erit falsa
ipsa desinente esse, et sic talis non erit scibilis. Item, dicendo
'hominem currere est possibile', istud subiectum 'hominem currere' non
supponit pro se, sed pro tali propositione 'homo currit', et si
quilibet homo dicat talem propositionem, tunc non est ratio quare
magis supponeret pro illa quam Socrates dicit quam pro illa quam Plato
dicit; ideo indifferenter pro qualibet supponit, sine distributione,
et sic indefinite. Et ita etiam debemus imaginari de ista propositione
'homo est species', quia iste terminus 'homo' non solum supponit pro
se, nisi demonstretur cum tali pronomine 'hoc', sed indifferenter pro
omni tali supponit indefinite.

Sed de ista 'non homo est species' dicendum est quod si hoc totum 'non
homo' supponit materialiter, propositio est indefinita et affirmatiua,
et est sensus quod talis terminus infinitus 'non homo' est species,
quae si sit uera uel non est bona dubitatio alibi tractanda. Si uero
iste terminus 'homo' solum sumatur materialiter et haec dictio 'non'
sumatur significatiue, tunc si sit negans, propositio est uniuersalis
negatiua falsa, aequiualens isti 'nullus talis terminus 'homo' est
species; sed si negatio sit solum infinitans, tunc est indefinita
affirmatiua, et est uera, et tunc est sensus quod aliquid quod non est
talis terminus 'homo' est species, et hoc est uerum pro isto termino
'asinus'.

Deinde de ista 'omnem hominem currere est possibile' manifestum est
quod est affirmatiua et indefinita, quia ualet istam 'talis propositio
'omnis homo currit' est possibilis'.

Sed de ista 'nullum hominem currere est possibile' manifestum est quod
si hoc totum 'nullum hominem currere' supponat materialiter,
propositio est indefinita affirmatiua, et ualet istam 'talis
propositio 'nullus homo currit' est possibilis'. Sed si quaereres quo
modo fieret uniuersalis, dico quod hoc esset sic dicendo 'omne nullum
hominem currere est possibile', uel 'omnis nullum hominem currere est
possibile', ita quod 'omne', uel 'omnis', teneretur significatiue et
esset nominatiuus reddens suppositum huic uerbo 'est', et esset sensus
'omnis talis propositio', uel 'omne quod est talis propositio',
'nullus homo currit' est possibilis', uel 'possibile'. Sed si in dicta
propositione caperemus 'nullum' significatiue et 'hominem currere'
materialiter, tunc propositio esset uniuersalis negatiua, et esset
sensus 'nullum quod est talis propositio 'homo currit' est possibile'.

Sed tu quaereres "nonne possem similiter dicere de ista propositione
'omnem hominem currere est possibile' quod ista esset uniuersalis
affirmatiua, capiendo 'omnem' significatiue et 'hominem currere'
materialiter?". Dico quod non, quia oratio esset incongrua, eo quod
oportet nominatiuum casum reddere suppositum huic uerbo 'est', et
'omnem' non est nominatiui casus.

Deinde de ista 'non hominem currere est possibile' dicitur quod si hoc
totum 'non hominem currere' teneatur materialiter, propositio est
indefinita affirmatiua; et si 'hominem currere' teneatur materialiter
et haec dictio 'non' teneatur significatiue, si negatio sit
infinitans, adhuc est indefinita affirmatiua, sed si sit negatio
negans, est uniuersalis negatiua.

Postea de ista 'impossibile est hominem esse asinum', et similiter de
ista 'non possibile est hominem esse asinum', dico quod aequiualent
ubique 'impossibile' et 'non possibile'; et si negatio sit infinitans,
propositio est indefinita affirmatiua, et si sit negans, est
uniuersalis negatiua.

SDD 1.8.9-4

Dictae autem propositiones conuertuntur eodem modo sicut illae de
inesse si isti termini 'possibile', 'impossibile', 'necessarium' et
'contingens' sumantur prout sunt differentiae propositionum. Sed si
capiantur prout sunt communiter differentiae entium, tunc iste
terminus 'possibile', uel 'contingens', positus in praedicato ampliat
suppositionem subiecti ad ea quae possunt esse; ideo conuertitur sic
'quoddam A est possibile; ergo quoddam possibile est uel potest esse
A', uel 'antichristus est possibilis; ergo possibile est uel potest
esse antichristus'.

Circa istam quartam particulam dubitatur utrum isti termini
'possibile' et 'contingens' prout appropriate sunt differentiae
propositionum sint termini ampliatiui sicut quando sumuntur ut sunt
communes differentiae entium. Et ego dico quod non. Unde si dicamus
aliquam propositionem esse possibilem quia potest esse, hoc est
capiendo 'possibile' prout est communis differentia, seu proprietas,
entis, et ampliat suppositionem subiecti; et sic propositio quae
nondum est bene est possibilis. Sed si dicatur possibilis quia
significat qualiter potest esse, tunc 'possibile' non ampliat, nec
propositio aliqua est possibilis nisi quando ipsa est, quia non
significat nisi quando ipsa est. Et ideo capiendo sic 'possibile' ista
propositio 'omnem hominem currere est possibile' bene conuertitur in
istam 'possibile est omnem hominem currere'.

Secundo dubitatur utrum iste terminus 'necessarium' prout est de
communibus differentiis entis ampliet, sicut iste terminus
'possibile'. Et ego credo quod sic. Quia in propositionibus
contradictoriis praedicata sunt eadem, ideo aeque ampliatiua uel non
ampliatiua; et ideo sicut in istis 'Socrates potest esse' uel
'Socrates potest non esse' est ampliatio, ita etiam est in istis
'Socrates non potest esse' et 'Socrates non potest non esse' est
ampliatio; modo sicut 'possibile' exponitur 'quia potest esse', ita
'necessarium' exponitur 'quia non potest non esse'; istae enim
aequipollent 'B est necessarium' et 'B non potest non esse', ideo
similiter est ampliatio in illis. Et ex hoc inferri debet quod haec
est uera 'creans est necessarium', licet poneretur casus quod deus
modo nihil crearet, quia idem ualet dicere 'creans est necessarium'
sicut dicere 'creans non potest non esse', quae ualet istam 'quod est
uel potest esse creans non potest non esse', et haec est uera.

*Notandum est quod alio modo solet attribui conuersio dictis
propositionibus, scilicet quod tota propositio non conuertatur, sed
solum dictum, id est propositio quae subiicitur uel praedicatur, uerbi
gratia, 'possibile est hominem currere; ergo possibile est currentem
esse hominem'; sed hic non fit conuersio, quia modus semper manet a
parte eadem. Et quantum ad illam conuersionem, dico hanc regulam quod
propositio affirmatiua de possibili uel de uero uel de necessario,
scilicet in illis tribus modis, conuertitur sicut in illis de inesse,
ita quod si dictum sit uniuersalis negatiua uel particularis
affirmatiua, tunc illud dictum conuertitur simpliciter, si uero illud
fuerit uniuersalis affirmatiua, conuertitur per accidens, si uero sit
particularis negatiua, non conuertitur. Et omnes istae conuersiones
tenent per has regulas "si antecedens est uerum, consequens est
uerum", "si antecedens est possibile, consequens est possibile", "si
antecedens est necessarium, consequens est necessarium"; et ideo si
dico 'uerum est Socratem currere', cum ad istam 'Socratem currit'
sequatur ista 'currens est Socrates', sequitur 'ergo uerum est
Socratem esse currentem', per dictam regulam. Et sic de aliis poterit
probari. Sed dicta conuersio non ualet in propositionibus de 'falso'
uel de 'impossibili' uel de 'scito', quia dicta regula non ualet in
illis; non enim sequitur si antecedens est impossibile quod consequens
sit impossibile, nec sequitur si antecedens sit falsum quod consequens
sit falsum, et ideo si dico quod falsum est omne animal esse hominem,
non sequitur 'ergo falsum est quendam hominem esse animal', quia
antecedens est uerum et consequens falsum.

1.8.10

(1) Restat aliqua dicere de modalibus de contingenti ad utrumlibet.
Dicitur autem 'contingens ad utrumlibet' quia est possibile esse et
possibile non esse, ut Socrates contingit currere quia Socrates potest
currere et potest non currere, et similiter Socratem contingit non
currere quia Socrates potest non currere et Socrates potest currere.
(2) De sic 'contingenti' dantur quattuor regulae. Prima est quod ad
omnem propositionem de contingenti sequitur propositio de possibili
tam affirmatiua quam negatiua. (3) Secunda regula est quod omnis
propositio de contingenti repugnat alicui propositioni de necessario
et alicui propositioni de impossibili de eisdem terminis, scilicet
omnis uniuersalis omni particulari et omnis particularis omni
uniuersali. (4) Tertia regula est quod omnis propositio de contingenti
conuertitur in oppositam qualitatem, manente eadem quantitate et eodem
ordine terminorum. (5) Quarta regula est quod nulla propositio de
contingenti conuertitur in terminis in aliam de contingenti, sed omnis
de contingenti conuertitur in aliam de possibili.

Haec decima et ultima pars huius capituli continet quinque clausulas;
prima ostendit quid nominis 'contingentis ad utrumlibet' et aliae
quattuor sunt quattuor regulae.

Circa primam clausulam, notandum est, sicut iam dictum fuit, quod hoc
nomen 'contingens' potest aliquando fieri praedicatum uel subiectum
propositionis, ut 'B est contingens' uel 'contingens est B', et tunc
non reddit propositionem proprie modalem, licet soleat talis
propositio uocari 'modalis composita' si alter terminus supponat pro
aliqua propositione, ut 'Socrates currere est contingens'; aliquando
autem se tenet ex parte copulae, ut dicendo 'hominem contingens est
currere', uel 'hominem contingit currere', et tunc est propositio
proprie modalis.

Iterum 'contingens' si fiat subiectum uel praedicatum propositionis
potest sumi uno modo ut est de differentiis communibus entis, et sic
omne ens est contingens praeter deum, quia potest esse et potest non
esse; solus autem deus est necessarius, quia non potest non esse. Alio
autem modo sumitur 'contingens' ut est de differentiis propositionum,
et tunc aequiualet dicere quod talis propositio est contingens et
dicere quod talis propositio est possibilis et non necessaria.

*Notandum est quod ad omnem propositionem, tam affirmatiuam quam
negatiuam, quae est proprie de contingenti de modo affirmato sequitur
una copulatiua composita ex una de possibili affirmatiua et alia de
possibili negatiua retentis eisdem terminis et eadem quantitate. Verbi
gratia, sequitur 'B contingit esse A; ergo B possibile est esse A et B
possibile est non esse A', et etiam sequitur 'B contingit non esse A;
ergo B possibile est non esse A et B possibile est esse A'. Sed e
conuerso a tali copulatiua ad illam de contingenti est fallacia
consequentis; non enim sequitur 'quoddam iustum potest esse deum et
quoddam iustum potest non esse deum; ergo quoddam iustum contingit
esse deum: nam antecedens est uerum et consequens falsum, ex quo nihil
contingit esse deum.

Sed ad omnem propositionem de necessario uel impossibili sequitur
propositio de contingenti de modo negato de eisdem terminis, sicut
sequitur 'omne B necesse est esse A; ergo nullum B contingit esse A';
similiter sequitur etiam 'omne B impossibile est esse A; ergo nullum B
contingit esse A'. Sed e conuerso a tali propositione de contingenti
ad disiunctiuam de necessario et impossibili uel ad aliquam eius
partem est fallacia consequentis: non enim sequitur 'nullum iustum
contingit esse deum; ergo omne iustum necesse est esse deum uel omne
iustum impossibile est esse deum'; similiter nec sequitur 'nullam
stellam contingit esse planetam; ergo omnem stellam necesse est esse
planetam uel omnem stellam impossibile est esse planetam':
antecedentia enim sunt uera et consequentia sunt falsa.*

*Ex praedictis sequitur manifeste quod propositio quae est proprie de
contingenti de modo affirmato non aequiualet uni copulatiuae
compositae ex affirmatiua de possibili et negatiua de possibili,
retentis eisdem terminis et eadem quantitate, nec per talem
copulatiuam exponitur. Similiter nec illa de contingenti de modo
negato aequiualet uni disiunctiuae de necessario et impossibili. Sed
omnis propositio de contingenti de modo affirmato aequiualet uni
categoricae modali ex eisdem terminis compositae cuius copula est
copulata ex copula propositionis de possibili affirmatiuae et
negatiuae, sicut ista 'B contingit esse A' exponitur per istam 'B
potest esse et potest non esse A'. Sed illa de contingenti de modo
negato exponitur per aliam categoricam ex eisdem terminis compositam
de copula disiunctiua ex copula aliarum de necessario et de
impossibili, sicut ista 'omne B non contingit esse A' exponitur per
istam 'omne B necesse uel impossibile est esse A'.*

Notandum est etiam, sicut dixi de aliis prius, quod hic non uoco
'propositionem de contingenti' nisi illam in qua iste modus
'contingens' se tenet ex parte copulae et quod negatio non praecedat
ipsum, quia si negatio praecederet ipsum, propositio non amplius
mereretur dici 'de contingenti', sed magis 'de necessario uel de
impossibili disiunctim', quia tali aequipollet.  Verbi gratia, ista
'nullum B contingit esse A' ualet istam 'omne B necesse est uel
impossibile est esse A'.

Et ideo regulae quae hic dantur non debent intelligi nisi de
propositionibus in quibus negatio non praecedit modum. Et tunc statim
sequitur ex dictis prima regula manifeste. Deinde ex prima regula
sequitur statim secunda, quod ad particularem de contingenti, siue
affirmatiuam siue negatiuam, sequitur tam particularis affirmatiua de
possibili quam particularis negatiua. Et tamen/cum?  particularis
affirmatiua de possibili repugnat uniuersali de impossibili et
particularis negatiua uniuersali de necessario; et similiter ad
uniuersalem de contingenti sequitur uniuersalis de possibili, tam
affirmatiua quam negatiua, quia contradicit particularibus de
necessario et de impossibili.

Tertia regula etiam patet ex iam dictis. Quia dictum est quod
affirmatiua et negatiua de contingenti aequipollent; ideo
conuertuntur; ideo sequuntur ad inuicem, ut 'omnem hominem contingit
currere; ergo omnem hominem contingit non currere', et e conuerso. Sed
praecauendum est ne negatio praecedat modum, quia non sequitur 'omnem
hominem contingit currere; ergo nullum hominem contingit currere',
immo tales sunt contrariae.

Quarta regula continet duas clausulas. Quarum prima patet, quia ex
uero sequeretur falsum. Voco autem 'conuersionem in terminis' quando
termini transponuntur, scilicet quod de subiecto fiat praedicatum et e
conuerso, ut 'deum contingit esse creantem', non sequitur 'ergo
creantem contingit esse deum'; prima enim est uera et secunda falsa,
quia sequeretur quod creans non de necessitate esset deus, cuius
oppositum dictum est prius.

Secunda clausula patet, quia ad quamlibet de contingenti sequitur
affirmatiua de possibili, quae bene conuertitur in aliam affirmatiuam
de possibili.

=====================================================================
SDD 2: edited 
by L. M. De Rijk.

/7/
		     SDD 2: DE PRAEDICABILIBUS

	    SDD 2.1: DE PRAEDICABILIBUS IN COMMUNI

SDD 2.1.1 DE DISTINCTIONE HUIUS NOMINIS 'PRAEDICABILE'

     Praedicabile quandoque sumitur proprie, quandoque communiter.
     Praedicabile proprie sumptum est quod praedicatur de pluribus;
     praedicabile communiter sumptum est quod praedicatur siue de uno
     solo siue de pluribus. De uno solo, ut Socrates praedicatur solum
     de se ipso, dicendo 'Socrates est Socrates'; de pluribus, ut
     animal de leone et de equo, et homo de Socrate et Platone, et sic
     de aliis. [cf. PH 17.4-7]  /8/

Iste secundus tractatus determinat de praedicabilibus. Et continet
septem capitula. Et primum est de distinctione huius nominis
'praedicabile' et de eius diuisione; secundum est de genere; tertium
est de specie; quartum de differentia; quintum de proprio; sextum de
accidente; septimum de communitatibus et proprietatibus
praedicabilium.

Primum capitulum continet tres partes: prima est distinctio
huius nominis 'praedicabile'; secunda est assignatio conuenientiae et
differentiae inter ista nomina 'praedicabile' et 'uniuersale'; tertia
est diuisio praedicabilium. Partes patebunt.

Circa primam partem et totum tractatum notandum est quod isti termini
'praedicatum' et 'praedicabile' non differunt secundum significationem
nisi penes actum et potentiam. Et licet dicamus quod Porphyrius
determinat de praedicabilibus et Aristoteles in libro Topicorum de
praedicatis, tamen non debemus credere quod in hoc Aristoteles et
Porphyrius uelint ponere differentiam in suis determinationibus de
illis penes actum et potentiam, immo uterque uocat genus 'quod
praedicatur etc.', id est quod aptum natum est praedicari.

Secundo notandum est quod, licet omnis uox significatiua ad placitum
materialiter sumptum possit in propositione subici et praedicari, non
tamen omnis /9/ uox significatiue sumpta potest sic subici uel
praedicari. Et non intendimus hic de terminis innatis praedicari nisi
significatiue sumptis.

Tertio notandum est quod res quae sunt praeter operationem animae (ut
lapides uel plantae), non praedicantur nec subiciuntur in
propositionibus, sed conceptus in mente (quantum ad propositiones
mentales), aut termini uocales uel scripti mediantibus illis
conceptibus quibus subordinantur significatiui, sicut alias dictum
est. Et haec dicuntur praedicabilia secundum quod innate sunt
praedicari de aliquibus subiectis in aliquibus propositionibus. Et ita
etiam possum dici subicibilia inquantum etiam possum subici aliquibus
praedicatis in aliquibus propositionibus.

Tunc igitur notandum est quantum ad distinctionem quam ponit auctor,
quod aliquis terminus praedicatur, uel est innatus praedicari, de
pluribus et aliquis de uno solo, sicut ipse exemplificat. Et utrumque
horum dicitur praedicabile, capiendo hoc nomen 'praedicabile'
communiter. Tamen hoc nomen 'praedicabile' proprie sumptum
restringitur ad supponendum solum pro terminis de pluribus
praedicabilibus. Et secundum hanc propriam acceptionem intendit
Porphyrius determinare de praedicabilibus.

Sed tunc est magna dubitatio utrum aliquis terminus sit praedicabilis
solum de uno. Et apparet quod non, quia ille esset iste terminus
'Socrates', uel alius terminus quem uocamus singularem uel discretum.
Sed hoc non est uerum, quia iste terminus 'Socrates' est praedicabilis
de pluribus, quia non praedicatur res de re /10/ (loquendo de rebus
praeter operationem animae existentibus, ut de lapidibus uel
arboribus), sed terminus significatiuus de alio terming significatiuo
praedicatur, ut ante dictum est. Modo constat quod iste terminus
'Socrates' de ualde multis terminis praedicatur, ut de istis: 'homo',
'animal', 'album', 'musicum' etc. Nam 'homo est Socrates', 'animal est
Socrates', 'album est Socrates', et sic de aliis.

Et sine dubio credo quod dubitatio procedit uia sua, et quod omnis
terminus uere praedicabilis uel subicibilis in propositione
affirmatiua uera est uere praedicabilis non solum de uno, sed de
multis seu de multorum terminorum diuersorum unoquoque. Ideo oportet
exponere quod terminus singularis, ut 'Socrates', non est innatus
praedicari de pluribus, id est non est innatus supponere pro pluribus
diuisim, id est pro plurium unoquoque, sic intelligendo quod, signato
aliquo pro quo supponit, non est innatus supponere pro aliquo alto,
uel etiam, signatis aliquibus pro quibus supponit coniunctim, non est
innatus supponere pro aliis, ut 'iste populus', nisi hoc fuerit
aequiuoce; uel nisi hoc fuerit propter denominationem totius a parte
principaliori; uel propter unitatem secundum continuationem in
succedendo diuersas partes adinuicem in aliquo, ut in fluuio aut
aliquo <alto> tali modo (quod non hic tractandum est, sed ubi quaeri
debet de identitate partium ad suum totum, ut quomodo iste terminus
'Secana' est terminus singularis, licet non sit eadem aqua, scilicet
quae anno praeterito).

Praedicabile ergo proprie sumptum, de quo hic intendimus, sic
describitur quod sit terminus aptus natus praedicari de pluribus,
id est supponere pro pluribus, et non pro uno solo, eo modo quo nunc de
terming singulari dicebamus. /11/

SDD 2.1.2 DE ASSIGNATIONE CONVENIENTIAE ET DIFFERENTIA INTER
          'PRAEDICABILE' ET 'UNIVERSALE'

     Unde praedicabile proprie sumptum idem est quod uniuersale. Sed
     differunt, quia praedicable definitur: quod est aptum natum
     praedicari de pluribus; et uniuersale: quod aptum natum est esse
     in pluribus. [cf. PH 17.7-11]

Haec est secunda pars secundum auctorem nostrum. Quae non est uera de
proprietate sermonis. Si enim A est idem quod B, non differt ab eo.
Ideo dimitto litteram suam, et dico quod isti termini 'uniuersale' et
'praedicabile' non sunt idem, sed dicuntur idem conuertibiliter, sic
quod omne praedicabile est uniuersale, et econuerso. Et sic de illis
significatiue sumptis uere et affirmatiue dicitur hoc praedicatum
'idem'. Omne enim praedicabile et uniuersale sunt idem, et, econuerso,
et omne uniuersale et praedicabile.

Sed tamen isti termini differunt secundum rationem, quia secundum
diuersas rationes impositi sunt ad significandum easdem res.  Nam
relatiue dicuntur isti termini 'praedicatum' et 'subiectum', et isti
etiam 'praedicabile' et 'subicibile'. Terminus enim ea ratione dicitur
praedicabile qua innatus est praedicari de subiecto, et subicibile ea
ratione qua innatus est subici praedicato in propositione. Sed idem
terminus dicitur ea ratione uniuersale qua indifferenter significat
plura et innatus est /12/ supponere pro pluribus, sicut dictum est,
sine respectu ad subici uel praedicari. Nec est credendum quod
terminus uniuersalis insit terminis sub se contentis, nisi accipiendo
'inesse' pro 'praedicari uere et affirmatiue', ita quod non different
praedicari et inesse nisi secundum uocem.

Et est notandum quod, licet aliquando dicatur uniuersale secundum
causalitatem (ut Deus, qui est cause plurium), et uniuersale secundum
distributionem (sicut propositio dicitur uniuersalis), aut aliis modis
-- tamen hic non capio 'uniuersale' nisi pro terming communi secundum
significationem plurium, immo, melius loquendo, secundum suppositionem
pro pluribus, sicut dictum est prius.

SDD 2.1.3 DE DIVISIONE PRAEDICABILIUM

     Praedicabile autem proprie sumptum diuiditur in genus, speciem,
     differentiam, proprium, et accidens. [cf. PH 17.12-3]

Ista tertia pars diuidit hoc nomen 'praedicabile' in suas species. Cum
enim praedicabile dicatur ex eo quod est aptum natum praedicari,
rationabile est quod secundum diuersos modos praedicandi distinguamus
species (aut modos) contentas (aut contentos) sub hoc genere
'praedicabile'. Omne ergo quod praedicatur de aliquo, uel /13/
praedicatur de illo essentialiter, scilicet ita quod neuter terminus
super significationem alterius addat extraneam connotationem; uel
praedicatur denominatiue, scilicet ita quod unus terminus addat super
significationem alterius alienam connotationem.

Apparet ergo quod haec diuisio sit sufficiens, quia datur per
opposite. Si enim praedicetur essentialiter modo praedicto, tunc
praedicatur in quid, uel in quale. Et si in quale, est differentia. Et
si in quid, tunc si praedicetur de pluribus differentibus specie,
uocatur genus; si autem praedicetur de pluribus numero differentibus
solum, tunc dicitur species; sed etiam si praedicetur de pluribus
differentibus specie et habeas genus superueniens, adhuc dicitur
species, sicut post dicetur. Si uero praedicetur denominatiue, tunc
uel est conuertibile secundum praedicationem cum eo de quo
praedicatur, uel non. Si sic, tunc respectu illius dicitur proprium;
et si non, tunc respectu illius dicitur accidens. Sic ergo manifestum
est quod omne praedicabile respectu eiusdem respectu cuius dicitur
praedicabile, dici debet uel genus, uel species, uel differentia, uel
proprium, uel accidens.

Dubitationes contra hanc diuisionem uidebuntur quando de singulis
membris erit determinandum in speciali.

Aliqui autem uolunt ea alio modo distinguere, dicentes quod omne
praedicabile est praedicabile in quid uel in quale. Si in quid, tunc
est genus uel species. Si in quale, hoc est essentialiter uel
accidentaliter. Si essentialiter, sic est differentia; si
accidentaliter, tunc uel conuertibiliter, <et sic est proprium>, uel
non conuertibiliter, <et sic est accidens>. Sed hoc totum est male
dictum, quia plurima sunt praedicabilia quae nec praedicantur in quid
nec in quale, sed in quantum (ut 'bicubitum', 'tricubitum'), uel in
quot (ut 'tria', 'quattuor'), uel in ubi (ut 'in domo', 'in stabulo'),
uel in quando (ut 'heri', 'cras').

			  SDD 2.2: DE GENERE

SDD 2.2.1 DE DEFINITIONE GENERIS

     Genus est quod praedicatur de pluribus differentibus specie in eo
     quod quid, ut 'animal' praedicatur de homine et de equo, quae
     differunt specie. [cf. PH 17.22-4]

Hoc secundum capitulum est de genere. Quod continet septem partes:
prima est una definitio generis; secunda est declaratio illius
particulae 'differentibus specie' positae in definitione generis;
tertia est declaratio illius particulae 'in eo quod quid'; quarta est
quaedam alla definitio generis; quinta est diuisio generis in genus
generalissimum et genus subalternum; sexta est de genere
generalissimo; septima est de genere subalterno. Partes patebunt. /15/

Auctor noster in principio istius capituli praemittit quasdam alias
'generis' acceptiones. Quas dimisi, quia non multum faciunt ad
propositum. Requirat eas in Porphyrio qui uult.

Sed tunc pro expositione huius definitionis sciendum est quod non omne
genus praedicatur actu, immo aliquando subicitur, ut dicendo 'animal
est album', ubi iste terminus 'animal', qui est genus, subicitur. Ideo
debet glossari 'praedicatur', id est 'est aptum natum praedicari'. Et
quia idem significant hoc totum 'aptum natum praedicari' et
'praedicabile', ideo debet dici: genus est praedicabile de pluribus
etc. Et ponitur ibi 'praedicabile' ad modum generis. Et differt per
hoc genus a dictionibus syncategorematicis, quae nec sunt innatae
praedicari nec subici. Et ponitur ibi 'de pluribus' ad differentiam
terminorum singularium, scilicet indiuiduorum. Et ponitur ibi
'differentibus specie' ad differentiam speciei specialissimae. Et
ponitur ibi 'in eo quod quid' ad differentiam aliorum praedicabilium,
puta differentiae, proprii et accidentis, quae non praedicantur in
quid, sed in quale, uel in quantum, uel in quomodo se habet, sicut
dicit Porphyrius. /16/

Notandum quod, licet iste terminus 'canis' praedicetur de latrabili,
de pisce marino et de caelesti sidere, tamen non est genus ad illa,
nec iste terminus 'ens' ad decem praedicamenta, quia non praedicantur
de eis uniuoce, sed aequiuoce. Nos autem non intendimus hic nisi de
praedicabilibus uniuocis, non prout 'uniuocum' distinguitur contra
'denominatiuum', sed solum contra 'aequiuocum 'et 'analogum'. Ideo
intelligere oportet, uel apponere, in definitione generis istum
terminum 'uniuocum', ut quod "genus est praedicabile uniuocum de
pluribus differentibus specie in eo quod quid".

Notandum quod exemplum positum post definitionem, quod animal
praedicatur de homine et de equo, debet intelligi secundum
suppositionem materialem, id est iste terminus 'animal' praedicatur de
istis terminis 'homo', 'equus'. Ideo etiam animal non est genus, sed
iste terminus 'animal'.

SDD 2.2.2 DE 'DIFFERENTIBUS SPECIE'

     Ad cognoscendum hoc membrum 'differentibus specie' oportet scire
     quod 'differens' dicitur tot modis quot modis dicitur 'idem'.
     (2) Idem' dicitur tripliciter, scilicet idem genere, idem specie,
     idem numero.  (3) Eadem genere dicuntur quaecumque sunt sub eodem
     genere, ut homo et equus sub animal). /17/ (4) Eadem specie
     dicuntur quaecumque sub eadem specie continentur, ut Socrates et
     Plato sub homine. (5) Idem numero dicitur tripliciter: idem
     nomine uel definitione, idem proprio, idem accidente. (6) Eadem
     nomine dicuntur quorum res est una, nomina uero plura, ut
     'Marcus', 'Tullius'. (7) Eadem definitione dicuntur quorum unum
     est definitio alterius, ut animal rationale mortale et homo.
     Eadem proprio dicuntur quorum unum est proprium alterius, ut homo
     et risibile. (9) Eadem accidente dicuntur quorum unum est
     accidens alterius, ut Socrates et album. (10) Similiter
     'differens' dicitur tripliciter, scilicet genere, specie, numero.
     (11) Differentia genere dicuntur quaecumque sub diuersis
     continentur generibus, ut homo sub hoc genere animal, et arbor
     sub hoc genere planta. (12) Differentia specie dicuntur
     quaecumque sunt diuersarum specierum, ut homo et asinus. (13)
     Differentia numero dicuntur quaecumque faciunt diuersum numerum,
     ut Socrates et Plato. [cf. PH 17.25-18.17]

In ista secunda parte sunt ualde multae clausulae.

1. Prima dicit quod tot modis dicitur 'differens' quot modis dicitur
'idem'. Et hoc est protanto quia isti termini 'idem', 'differens' non
simpliciter opponuntur sed relatiue, quia bene uerificantur de eodem
simul, sed non respectu eiusdem, ut quia Socrates est idem sibi et
diuersus Platoni. /18/ Quot autem modis dicitur unum oppositorum, tot
modis dicitur et reliquum (primo Topicorum).

2. Secunda clausula diuidit idem in idem genere, idem specie, et idem
numero. Sed Aristoteles (quinto Metaphysicae) addit quartum modum,
scilicet idem proportione seu analogia. Tamen illum modum auctor
dimisit, quia extendit se ad nonuniuoca, de quibus non intenditur hic,
sicut dixi prius.

3. Tertia clausula describit eadem genere: eadem genere sunt
quaecumque sub eodem genere continentur. Circa quam notandum quod
genus dicitur esse superius ad speciem secundum praedicationem, quia
de pluribus praedicatur quam species, id est pro pluribus supponit.
Circa quod notandum quod termini qui dicuntur species, dicuntur idem
secundum genus, non ad istum sensum quod sint idem uel iidem
adinuicem, nec quod eodem modo supponant, sed solum ad istum sensum
quod eorum est idem genus praedicabile in quid sub quo continentur, ut
isti termini 'homo', 'asinus' sub isto termino 'animal'.

4. Proportionaliter exponitur quarta clausula, scilicet quod Socrates
et Plato dicuntur idem specie, quia sub eadem specie continentur, ut
sub homine, id est sub isto termino 'homo'. /19/

5. Sed in quinta clausula auctor sic subdiuidit idem numero quod eadem
numero dicuntur quaecumque pro eadem re supponunt. Et hoc si sunt
termini diuersi, qui ad istum sensum dicuntur idem numero quod de eis
personaliter sumptis uere affirmatur hoc praedicatum 'idem'.  Verbi
gratia, isti termini 'homo' et 'album' dicuntur idem sic quod uere
dicimus 'homo et album sunt idem', quia eadem substantia, scilicet
homo. Unde sequitur 'sunt idem numero; ergo sunt idem'. Sed non
sequitur 'sunt idem genere; ergo sunt idem', sed solum sequitur quod
eorum sit idem genus. Tunc ergo diuidit auctor idem numero in idem
nomine uel definitione, in idem proprio et in idem accidente.

6. Deinde in sexta clausula ipse describit eadem nomine quod eadem
nomine dicuntur quorum nomina sunt plura, res uero una, id est quod
res est eadem pro qua supponunt. Sic enim dicimus quod Marcus et
Tullius sunt idem, quia idem homo uocatur Marcus et Tullius. Verum est
quod secundum hanc expositionem quicumque termini dicerentur idem
numero, illi dicerentur idem nomine. Sed forte ad specificandum istos
modos auctor intendit quod non solum requiritur quod res pro qua
supponunt sit eadem, sed etiam quod sit ratio eadem in mente
correspondens utrique nomini. Et isto modo nomina synonyma dicerentur
idem nomine. /20/
 
7. Deinde in septima clausula dicit: illa uocantur idem definitione
quorum unum est definitio alterius, ut 'animal rationale mortale' est
definitio istius termini 'homo'. Ideo de ipsis significatiue sumptis
uere dicitur hoc nomen 'idem'. Haec enim est uera 'animal rationale
mortale et homo sunt idem'. Et possumus notare quod auctor sub eodem
membro ponit idem nomine et idem definitione, quia, si sint aliqua
nomina synonyma definibilia, oportet unam esse definitionem unius et
alterius.

8. Deinde in octaua clausula dicit quod ista, id est isti termini,
dicuntur idem proprio quorum unum est proprium alterius, ita quod se
habent sicut proprium et illud cuius dicitur proprium, ut isti termini
'homo' et 'risibile'. De quo proprio intenditur dicetur post.

9. Similiter in nona clausula dicit quod eadem accidente dicuntur
quorum unum est accidens alterius, id est illi termini qui se habent
sicut accidens et subiectum de quo illud accidens accidentaliter
praedicatur. Ut isti termini 'album' et 'homo' dicuntur idem, quia
uerum est dicere quod album et homo sunt idem, scilicet Socrates, qui
est et albus et homo.

Verum est quod in aliquibus libris sic inuenitur exemplum quod
accidens et /21/ subiectum sunt idem, ut Socrates et albedo quae est
in Socrate. Et hoc non est bonum exemplum, quia albedo et Socrates
sunt abinuicem diuersae res. Unde notandum quod bene aliqua sunt idem,
scilicet partes quae sunt suum totum, quae non sunt idem sibi. Sed de
hoc non est modo intentio, sed quod aliqui termini qui non sunt idem
inter se, dicuntur adinuicem idem, quia de ipsis significatiue sumptis
uere dicimus 'hoc est idem illi'. Ut quod Marcus est idem quod
Tullius, et animal rationale mortale idem quod homo, et homo idem quod
risibile, et Socrates idem quod album.

10. In decima clausula diuidit differens in differentia genere,
differentia specie, et in differentia numero. Circa quam notandum quod
termini, licet diuersi abinuicem existentes, dicuntur idem, sicut
dictum fun'. Et sic in singulari numero unus terminus dicitur alteri
idem. Et sic, <sicut> dicimus 'Socrates et album sunt idem', ita
dicimus quod Socrates est albo idem. Et modo proportionali termini
dicuntur diuersi, ut 'Socrates' et 'Plato' non solum sunt diuersi
abinuicem, sed etiam significatiue sumpti dicuntur diuersi.  Dicimus
enim quod Socrates et Plato sunt /22/ abinuicem diuersi seu
differentes. Et sic uterque dicitur ab altero diuersus seu differens.
Unde manifestum est quod, sicut 'eadem' et' differentia' dicuntur
multipliciter, ita etiam 'idem' et 'differens' in singulari numero.

11. Undecima clausula dicit quod differentia genere sunt quaecumque
sub diuersis generibus continentur, supple 'si illorum generum neutrum
sub altero contineatur'. Et illamet genera dicuntur diuerse, ut isti
termini 'substantia', 'qualitas'.

12. Et consimiliter exponitur duodecima clausula, quae est de
differentibus specie.

13. Ultima clausula dicit quod differentia numero sunt quaecumque
faciunt diuersum numerum, id est illi termini dicuntur numero
differentes qui supponunt pro diuersis rebus, ita quod res pro qua
unus supponit, numeratur contra rem pro qua alter supponit. Unde
notandum quod idem termini bene dicuntur idem, quia supponunt pro
aliquo eodem, et differentia, quia supponunt pro diuersis. Dicimus
enim quod homo et animal sunt idem, quia sunt Socrates; et cum hoc
'homo et animal sunt diuerse', quia homo est Socrates et animal est
Plato. /23/

SDD 2.2.3 DE 'IN EO QUOD QUID'

     Illud autem dicitur praedicari in quid quod conuenienter
     respondetur ad interrogationem factam per 'quid?'. Ut cum
     quaeritur: 'quid est homo?', conuenienter respondetur 'animal'.
     Ideo animal praedicatur de homine in quid. [cf. PH 18.18-21]

Haec tertia pars est manifesta. Et debet consimiliter dici quod illud
praedicatur in quale quod conuenienter respondetur ad interrogationem
factam per 'quale?'. Et illud praedicatur in quantum quod conuenienter
respondetur ad interrogationem factam per 'quantum?'; et in quot et in
quando et in ubi. Si enim quaerimus 'quot sunt hic asini?',
respondebimus quod sunt tres uel quattuor, et sic de aliis.

SDD 2.2.4 DE ALIA DEFINITIONE GENERIS

     Aliter autem definitur genus sic: genus est cui supponitur
     species.  [cf. PH 18.22-23]

Haec est <quarta> pars. Quae est secunda descriptio generis.  Et debet
suppleri quod genus est praedicabile uniuocum in quid cui supponitur
species. Et ex expositione primae patet expositio istius. /24/

SDD 2.2.5 DE DIVISIONE GENERIS

     Genus diuiditur in genus generalissimum et genus subalternum.
     [cf. PH 18.24-25]

Haec quinta pars est diuisio generis. Et erit manifesta per partes
sequentes. Vocatur autem genus subalternum quod sub altero genere
superiori continetur; et uocatur generalissimum quod non continetur
sub altero, sed est supremum genus.

2.2.6 DE GENERE GENERALISSIMO

     Genus generalissimum est supra quod non est aliud superueniens
     genus.  (2) Vel sic: genus generalissimum est quod, cum sit
     genus, non potest esse species. (3) Et diuiditur in decem
     praedicamenta, quae sunt substantia, quantitas, qualitas,
     relatio, actio, passio, ubi, quando, situs et habitus. (4) Et
     dicuntur generalissima quia nullum habent genus supra se. Licet
     enim ens dicatur de istis, hoc tamen est acquiuoce et non
     uniuoce. Et ideo non est genus. (5) De his decem modo nihil
     dicemus, sed in Praedicamentis determinabitur de istis. [cf. PH
     18.25-19.4] /25/

Ista sexta pars habet quinque clausulas.

1/2. Duae primae sunt descriptiones generis generalissimi. Et obicitur
contra primam descriptionem, quae dicit "genus generalissimum est
supra quod non est aliud genus superueniens", quia haec conuenit
aliquibus quae non sunt genera, ut caelo uel Deo. Nam supra caelum
nullum est genus superueniens, quia omnia genera sunt termini
significatiui, qui sunt hic apud nos et non supra caelum; nec supra
Deum. Et caelum et Deus non sunt genera.

Dicendum est quod ad tales instantias remouendas debet suppleri
descriptio. Et debet pond taliter: "genus generalissimum est genus
supra quod non est aliud genus". Et non capitur hic 'supra' secundum
locum, sed secundum praedicationem uel suppositionem, ut prius dixi,
ita quod terminus dicatur supra alterum terminum qui praedicatur de
ipso uniuersaliter et cum hoc de aliis, ita quod non econuerso; uel
qui supponit pro omnibus pro quibus alter supponit et cum hoc pro
aliis. Ex hac prima descriptione sequitur secunda, scilicet quod genus
generalissimum est ita genus quod non est species, quia omnis species
habet genus supra se. Ideo nulla potest esse genus generalissimum.

3. Tertia clausula est diuisio generis generalissimi in decem
praedicamenta. Quae sic debet intelligi quod isti termini
'substantia', 'quantitas' etc. sunt genera generalissima, ita quod
iste terminus 'genus generalissimum' diuiditur in istos terminos
'substantia', 'quantitas' etc., et uere praedicatur de unoquoque
istorum /26/ 

OMISSION OF 26-27

solum, non conueniens speciei subalternae; aliae autem
duae sunt definitiones speciei communiter acceptae ad speciem
specialissimam et speciem subalternam.

1. Et tunc oportet exponere et supplere primam definitionem sic:
species specialissima est praedicabile uniuocum de pluribus numero
solum differentibus in quid et immediate. Et ponitur ibi
'praedicabile' tamquam genus, sicut ponebatur in definitione generis.
Et 'uniuocum' ad remouendum quosdam terminos singulares aequiuocos,
sicut est iste terminus 'Iohannes'. Dicimus enim quod iste est
Iohannes et ille est Iohannes, et sic de aliis. Sed illud nomen non
dicitur sic de illis multis secundum unam rationem et impositionem,
sed de quolibet secundum propriam impositionem et secundum propriam et
indiuidualem rationem secundum quam signanter et demonstratiue
imponebatur nomen huic aut illi. Ideo non uniuoce praedicatur de
pluribus. Propter quod non est species, sed indiuiduum.

Deinde dicitur 'de pluribus numero solum differentibus', quia species
de quibus praedicatur genus, bene dicuntur differre numero, sed non
solum numero, immo etiam specie. Ideo genus non dicitur species
specialissima ab huiusmodi praedicatione de pluribus differentibus
numero.

Deinde ponitur 'immediate' etiam ad differentiam generis, quod bene
praedicatur de indiuiduis, quae numero solum differunt, sed hoc non
est immediate /28/ sed mediante specie. Ultimo dicitur 'in quid' ad
differentiam differentiae, proprii et accidentis, sicut ponebatur in
definitione generis.

2. Secunda definitio speciei est: species est quae ponitur sub genere.
Et debet suppleri: species est praedicabile uniuocum de pluribus in
quid, existens sub genere.

3. Tertia clausula est descriptio speciei: species est de qua genus
praedicatur in eo quod quid, supple 'directe et immediate'. Et dico
'directe' ad differentiam differentiae, de qua, si genus praedicetur
in quid, hoc non est directe, immo differentia indirecte praedicabilis
est de suo genere tamquam determinatio de suo determinabli. Et dico
'immediate' ad differentiam indiuiduorum.

SDD 2.3.2 DE DIVISIONE SPECIEI ET DECLARATIONE MEMBRORUM

     Et diuiditur species in speciem specialissimam et speciem subalternam.
     Species specialissima est quae, cum sit species, non potest esse
     genus; uel: sub qua non est alla inferior specie. Species
     subalterna est qua, cum sit species, potest cum hoc esse genus;
     uel: sub qua est alla inferior species. [cf. PH 19.17-20]

Ista tote pars est ualde clara secundum dicta prius. Sicut enim genus
generalissimum est supremum genus, ita species specialissima est
infima species. Tamen species non dicitur subalterna quasi 'sub altera
specie', sed quia sub ea est altera species.

SDD 2.3.3 COROLLARIUM

     Unde quaecumque sunt inter genus generalissimum et speciem
     specialissimam, sunt genera et species ad aliud et aliud sumpta.
     Sunt enim genera respectu inferiorum, et species respectu
     superiorum. [cf. PH 19.22-25]

Ista pars est multum clara in figura quae soles uocari Arbor
Porphyrii, dumtamen per ista media non intelligamus nisi praedicabilia
in quid. Quod dico ad remouendum differential, quae nec sunt species
nec genera, licet sint inter genus generalissimum et speciem
specialissimam.

SDD 2.3.4 EXPLICATIO DICTORUM

     Ut autem hoc sit magis plenum, sumatur exemplum in uno praedicamento.
     Ut substantia est genus primum; sub hac autem corpus; sub corpore
     corpus animatum; sub corpore animato animal; sub animali animal
     rationale; sub quo homo; sub homine autem indiuidua, ut Socrates
     et Plato. [cf. PH 19.26-30]

Ista tote pars est clara in figura quae soles uocari Arbor Porphyrii,
quia in hac figura componenda ponuntur subordinate genera et species
directe subinuicem.

Et tunc est substantia genus generalissimum, quia non est aliud genus
supra se; et homo est species specialissima, quia non est sub eo alla
species, sed solum indiuidua. Sed intermedia sunt genera et species,
ut corpus est species substantiae et genus corporis animati. Et sic
consequenter uerum est quod in hac figura ponuntur a latere
differentiae quibus ista genera diuiduntur in sues species. Sed hoc
pertinet ad sequens capitulum.

SDD 2.3.5 DE DESCRIPTIONE INDIVIDUI

     Indiuiduum est quod de uno solo praedicatur, ut Socrates uel
     Plato uel hic homo uel hic asinus. [cf. PH 19.31]

Quia auctor locutus erat de indiuiduis, ipse in hac ultima parte
describit indiuiduum dicens quod indiuiduum est terminus praedicabilis
de uno solo.

Sed contra hanc definitionem sunt obiectiones. Videtur enim quod
indiuiduum praedicetur de pluribus, quia uere dicimus quod iste
terminus 'Socrates' est indiuiduum et iste terminus 'Plato' est
indiuiduum etc. Item. Iste terminus 'Iohannes'/REF/ est indiuiduum et
praedicatur de pluribus, quia ego sum Iohannes et tu es Iohannes etc.
Item. Iste terminus 'hic homo' est indiuiduum; tamen praedicatur de
pluribus, quia, quolibet homine demonstrato, uerum est dicere 'hoc est
hic homo'. Item. Licet hoc nomen 'Robertus' nihil significet nisi
istum solum hominem, tamen praedicatur de pluribus, quia Robertus est
homo et animal et albus et musicus. Et tune conuertendo omnes istas
propositiones, iste terminus 'Robertus' praedicabitur de omnibus istis
terminis 'homo', 'animal', 'albus', 'musicus'. Ergo praedicabitur de
pluribus.

Solutiones istarum et huiusmodi obiectionum sunt faciles. Ad primam
dicitur quod hoc nomen 'indiuiduum' non est indiuiduum, sicut nec iste
terminus 'homo' est homo, immo hoc nomen 'indiuiduum' est nomen
secundae intentionis supponens pro multis terminis. Et est una species
inter species et nomina secundarum intentionum.

Ad aliam dictum fuit prius quod hoc nomen uocale 'Iohannes' non
dicitur de me et de te uniuoce, quia nec una impositione nec una
ratione est impositum ad significandum me et te. Similiter dico quod
haec uox 'hic homo' non dicitur de /REF/ Socrate et Platone secundum
eandem rationem, quia requiruntur diuersae demonstrationes, una
Socratis et alia Platonis. Et sunt illis diuersis demonstrationibus
diuersae rationes correspondentes, quarum una non significat uel
supponit nisi pro Socrate et alla nonnisi pro Platone.

De alia dubitatione dictum fuit prius quod, si terminus indiuiduus
praedicetur sic de pluribus terminis, tamen non supponit nisi pro una
ret Ideo oportet exponi descriptio indiuidui sic: "indiuiduum est quod
praedicatur de uno solo", id est supponit pro uno solo. Vel sic:
indiuiduum est praedicabile de uno solo uel de pluribus pro uno solo
supponentibus.

Sed adhuc dubitatur rationabiliter tam de indiuiduo quam de specie,
utrum iste terminus 'deus' sit indiuiduum uel species. Et uidetur quod
sit indiuiduum, quia non sunt plures did. Ergo supponit pro uno solo
et non potest supponere pro pluribus.

Solutio. Dico quod sit species, quia, licet ex parte rei significatae
repugnet quod supponat pro pluribus, tamen hoc non repugnat sibi ex
modo suo significandi, siue ex modo suae impositionis. Probatio quia:
Scientes modum significationis et impositionis huius termini 'deus'
possum imaginari, secundum illam impositionem, plures esse deos. Sed
si essent /REF/ plures dii similes illi Deo qui est, adhuc iste
terminus 'deus' sine noua impositione supponeret pro unoquoque
illorum. Et sic est de istis terminis 'sol', 'luna', mundus', et
huiusmodi. Sciens autem modum significationis et impositionis huius
termini indiuidualis 'Iohannes' ad significandum me non potest opinari
quod secundum illam impositionem significaret alium. Et si de facto
essent mille alii omnino similes mihi, nullus tamen secundum illam
impositionem diceretur Iohannes. Repugnat enim termino singulari ex
modo suae significationis quod supponat pro alio, nisi secundum aliam
impositionem.

		       SDD 2.4: DE DIFFERENTIA

SDD 2.4.1 DE HOC NOMINE 'DIFFERENTIA'

     Differentia dicitur tripliciter, scilicet communiter, proprie, magis
     proprie. (2) Communis differentia est quando alterum differs ab
     altero separabili accidente, ut Socrates sedens differs a se ipso
     non sedente uel ab alto. (3) /REF/ Propria differentia est quando
     alterum differs ab altero inseparabili accidente. Accidens
     inseparabile est ut simum, aquilum, et similia.  (4) Magis
     propria differentia est quando alterum ab altero differs
     specifica differentia, ut homo ab equo per rationale, et hoc
     ultimo modo sumitur hic 'differentia' [cf. PH 20.35-21.3]

Hoc quartum capitulum huius tractatus est de differentia. Quod
continet quinque partes principales: prima distinguit hoc nomen
'differentia', eligendo illam acceptionem de qua intendit; in secunda
et in tertia partibus ponuntur duae definitiones differentiae prout de
ea hic intendimus; quarta pars est unum notabile; quinta pars est unum
corollarium. Partes patebunt.

Prima pars habet quinque clausulas. Prima est distinctio differentiae
in tria membra. Aliae tres sunt declarationes illorum trium membrorum.
Et quinta eligit illud membrum de quo hic intendit.

1. Prima clausula dicit quod differentia, id est hoc nomen
'differentia', accipitur tripliciter, scilicet communiter, proprie, et
magis proprie. Et hoc erit manifestum /REF/ per expositiones membrorum
sequentes.

2. Dicit secunda clausula quod differentia communiter dicta est qua
aliquid differre dicitur a se ipso uel ab alio secundum accidens
separabile, ut Socrates a Platone, quia ipse sedet et ille stat; uel
etiam sicut dicimus Socratem sedentem differre a se ipso non sedente.

Sed notandum est quod haec non est propria locutio, eo quod numquam
propter accidentia quaecumque aduenientia idem differat a se ipso. Sed
sic intelligitur 'differre a se' id est: diuersimode se habere aut ad
locum aut ad aliquid aliud quam ante se habuit uel quam post se
habebit. Et hoc non est ipsum differre a se ipso, sed est accidentia
eius, uel aliqua alia, aliter et aliter se habere ad se ipsum prius et
posterius.

Similiter etiam, loquendo proprie, Socrates et Plato non suds
accidentibus differunt, sed se ipsis, scilicet hic ab illo, et
econuerso; -- (tamen minus propria /REF/ locutione, differunt Socrates
albus et Socrates niger, exponendo 'differunt' id est 'sunt
dissimiles'). -- Et ita, si essent ambo albi, dicerentur indifferentes
secundum colorem, id est consimiles, licet adhuc uterque differret ab
altero, et utriusque color a colore alterius. Et ita, etiamsi Socrates
et Plato dicantur differre per 'sedere' et 'stare', hoc non significat
nisi quod differenter seu dissimiliter se habeant uel secundum locum
uel eorum membra adinuicem secundum situm.

3. Tertia clausula dicit quod differentia proprie dicta uocatur qua
aliquid ab aliquo differre dicitur inseparabili accidente. Quid autem
dici debeat accidens inseparabile, dicetur in capitulo de accidente.
Et debet exponi ista pars proportionaliter sicut praecedens. Sic enim
per caecitatem uel per nasi simitatem dicimus Socratem differre a
Platone, si ipse sit caecus uel simus et Plato non.

4. Quarta clausula dicit quod differentia magis proprie dicta uocatur
quando alterum ab altero differre dicitur specifica differentia, hoc
est dictu quod secundum illas differential quibus differunt,
reponuntur sub diuersis speciebus, uel etiam sunt diuersae species.

5. Ultima clausula dicit quod hoc ultimo modo intenditur hic de
differentia; et quod isto modo differentia est unum de quinque
praedicabilibus. Et ex hoc manifeste /REF/ sequitur quod differentia
hoc tertio modo accepta est unus terminus significatiuus, quia aliae
res non sunt praedicabiles.

Sed tunc dubitatur quomodo ergo per talem differentiam homo differs ab
equo. Non enim differunt per terminos significatiuos, sed per sues
substantial.

Solutio. Dico quod talis terminus 'rationale' non dicitur differentia
hominis quia per illam homo differat ab aliis, sed quia est conueniens
medium ad arguendum quod homo differat ab equo uel capra, scilicet
arguendo sic:

     Nullum rationale est equus omnis homo est rationalis ergo nullus homo
     est equus.

Ex quo sequitur cum constantia, scilicet si uterque sit, quod omnis
homo differs ab equo.

Et credo quod debeat sic intelligi de primo modo et secundo modo
capiendi 'differentiam', scilicet quod ibi capiebatur 'differentia'
pro terming qui uocatur accidens, siue separabile siue inseparabile.
Isti enim termini 'sedens' aut 'caecum' dicuntur differentiae, non
quia eis different Socrates et Plato, sed quia sunt media ad arguendum
quod different. Nam si Socrates sedeat, uel sit caecus, et Plato non,
sequitur quod Socrates differt a Platone, si ambo sint.

SDD 2.4.2 DE DEFINITIONE DIFFERENTIAE

     Et definitur sic: differentia est quae praedicatur de pluribus
     differentibus specie in eo quod quale, ut rationale praedicatur
     de homine et de deo, qui differunt specie; et in quale, quia si
     quaeratur 'qualis est homo?', conuenienter respondetur:
     'rationalis'. [cf. PH 21.4-10]

Haec definitio bene indiget expositione et supplemento, quondam iste
terminus 'album', qui non est differentia specifica sed accidens, bene
praedicatur in quale de pluribus differentibus specie, ut de homine et
de equo. Ideo conuenienter Porphyrius dicit quod oportet addere huic
definitioni "quod conducit ad esse", id est quod praedicatur
essentialiter, ita quod non denominatiue, scilicet cum aliena
connotatione, sicut praedicantur proprium et accidens. Et tunc debet
suppleri definitio quod differentia est praedicabile essentialiter de
pluribus etc . Et ponitur in ea 'essentialiter' ad differentiam
proprii et accidentis. Et ponitur ibi 'in eo quod quale' ad
differentiam speciei et generis, quae praedicantur in quid.

Sed tunc iterum est ibi magna dubitatio, quia uerisimile est quod sit
dare differential specificas constitutiuas specierum specialissimarum
et conuertibiles cum illis speciebus. De quo debet fieri perscrutatio
septimo Metaphysicae. Et si sit dare talem differentiam, illa non
praedicatur de pluribus differentibus specie, sed de unica specie et
de suis indiuiduis. Et sic non conueniret sibi ista definitio. Ideo
tutius

GARBAGE
\\\\\\\\\\
END GARBAGE

			 SDD 2.5: DE PROPRIO

SDD 2.5.1 DE DIVERSIS ACCEPTIONIBUS 'PROPRII'

     Proprium dicitur quadrupliciter. Uno modo quod inest alicui soli
     speciei, sed non omni contento sub illa, ut homini esse medicum
     uel grammaticum. (2) Secundo modo quod inest omni contento sub
     aliqua specie, sed non soli speciei, ut homini esse bipedem. (3)
     Tertio modo quod inest omni et soli, sed non semper, ut homini
     canescere. (4) Quarto modo quod inest omni et soli et semper, ut
     homini esse risibile. Dicitur enim risibilis, non quod actu
     semper rideat, sed quia aptus natus est ad ridendum. (5) Et hoc
     ultimo modo dicitur proprie proprium et est unum de quinque
     praedicabilibus distinctum contra alia quattuor, scilicet genus,
     speciem, differentiam, et accidens. [cf. PH 22.2-14]

Hoc quintum capitulum, quod est de proprio, habet duas partes
principales: prima distinguit diuersas acceptiones 'proprii', eligendo
membrum intentum; secunda definit proprium. Secunda ibi: 'et
definitur'.

Prima pars habet quinque clausulas satis manifestas, ita tamen quod
non curemus si exempla sint uera uel non, quia non requiritur
exemplorum uerificatio, ut dicitur primo Priorum. Unde non oportet
esse uerum quod omnis homo sit bipes. Nec est uerum quod solis
hominibus conueniat canescere, immo multa alia animalia in pilis
canescunt sicut et homines. Immo etiam est bene dubitabile utrum isti
termini 'homo' et 'risibile' conuertantur, quia bene aliquid est
risibile quod non est homo, quia: Significat 'risibile' idem quod
'possibile ridere'. Sed Antichristus est possibilis ridere, et tamen
ipse non est homo. Ergo, licet omnis homo concedatur esse risibilis,
tamen non omne risibile conceditur esse homo. Sed forte isti termini
'homo' et 'risibile', restricti ad ea quae sunt, conuertuntur, ut quod
omne illud quod est homo est risibile, et omne illud quod est risibile
est homo.

In ultima autem clausula istius partis dicitur quod proprium ultimo
modo dictum est unum de quinque praedicabilibus distinctum contra alia
quattuor. Ideo oportet dicere quod proprium, tribus aliis modis
prioribus dictum, erit de praedicabili ipsius Accidentis.

SDD 2.5.2 DE DEFINITIONE PROPRII

     Et definitur sic ab Aristotele: proprium est quod conuersim
     praedicatur de re et non indicat quid est esse rei. (2) 'Non
     indicat quid est esse red' ponitur ad differentiam definitionis.
     Definitio enim conuersim praedicatur de re et indicat quid est
     esse rei, ut 'substantia animate sensibilis' conuertitur cum
     'animali' et indicat quid est esse eius, quia definitio
     datur per essentialia. [cf. PH 22.14-20]

Ista pars habet duas clausulas, scilicet definitionem proprii et eius
expositionem. Definitio enim sic intelligitur quod, cum dicimus
'conuersim praedicatur de re', debet glossari: de re, id est de
subiecto cuius dicitur esse proprium. Et per 'praedicari conuersim'
debemus intelligere quod uterque <terminus> uere sit praedicabilis de
reliquo uniuersaliter. Ut si 'risibile' ponatur esse proprium hominis,
quod uerum sit dicere 'omnis homo est risibilis et omne risibile est
homo'. Sed per hoc quod dicitur 'non indicat quid est esse red'
debemus intelligere quod non praedicetur essentialiter, sed
denominatiue.

Vocamus autem essentialem praedicationem alicuius termini de aliquo
alio terming cuius neuter terminus super significationem alterius
addit aliquam connotationem extraneam circa ea pro quibus unus illorum
terminorum supponit.

Unde licet iste terminus 'animal' plura significet quam iste terminus
'homo', tamen ultra significationem istius termini 'homo' nihil
appellat circa hominem, id est per modum adiacentis homini.
Praedicatio autem non essentialis sed denominatiue uocatur cuius unus
terminus super significationem alterius addit alienam connotationem,
ut 'album' supponit pro homine et appellat albedinem sibi adiacentem.
Ideo haec praedicatio est essentialis 'homo est animal'; et haec est
denominatiue 'homo est albus' uel 'homo est risibilis', quia
'risibile' appellat actuary ridendi sub modo aptitudinis. Idem enim
significant 'risibile' et 'possibile ridere'.

Debet ergo definitio proprii sic exponi quod proprium est praedicabile
de subiecto communi conuersim et non essentialiter. Dico autem
'praedicabile de subiecto communi', quia si praedicetur conuersim
terminus singularis de termino singulari, ut dicendo 'hic homo est hoc
album', iste terminus 'hoc album' esset terminus singularis, et sic
non dicereturproprie praedicabile, prout depraedicabilibus hic
intendimus, sicut dictum fun' prius. Et per hoc quod dico 'conuersim'
differs ab accidente et etiam a genere et a specie. Et per hoc quod
dico 'non essentialiter' differs a definitione, quae de definito suo
praedicatur conuertibiliter et cum hoc essentialiter; et etiam differs
a differentia, quia multae differentiae praedicantur conuertibiliter
de suis speciebus, quas sub genere constituunt, ut 'sensibile', id est
sensitiuum, de animali, sed praedicantur essentialiter de eis et sine
connotatione aliena, nisi grammaticali; aliter essent de
praedicabilibus Proprii uel Accidentis. Quibusdam tamen propriis
utimur loco differentiarum essentialium, eo quod illis differentiis
essentialibus non sunt nomina imposita.

Deinde notandum est quod aliqui putant quod proprium non debeat
praedicari nisi de una specie solum et de suis indiuiduis. Quod non
est bene dictum, quia sicut propria sunt specierum, ita sunt propria
generum. Ideo etiam dicitur quinto Metaphysicae quod enti inquantum
ens sunt quaedam propria, sicut et numero inquantum numerus, et mobili
inquantum mobile.

Notandum etiam est quod, licet subiectum et passio conuersim
praedicentur de se inuicem, praedicatio tamen subiecti de passione
est indirecta, ut non dicimus subiectum pertinere ad praedicabile
Proprii, sed passionem, quia ex connotatione quam addit passio super
subiectum, efficitur praedicatio denominatiua et non essentialis.
Vocantur autem 'passio' et 'subiectum' termini pro eodem supponentes,
quorum unus addit connotationem alienam super significationem alterius
modo prius dicto. Et ille terminus qui addit huiusmodi connotationem,
uocatur passio alterius termini, et ille alter terminus uocatur
subiectum illius.

			  SDD 2.6: DE ACCIDENTE

SDD 2.6.1 DE DEFINITIONE ACCIDENTIS

     Accidens est quod adest uel abest praeter subiecti corruptionem, ut
     album, nigrum, sedere. Haec enim possunt adesse uel abesse homini
     praeter eius corruptionem. [cf. PH 23.2-4]

Hoc sextum capitulum, quod est de accidente, continet quinque partes,
scilicet tres definitiones ipsius accidentis, et unam diuisionem, et
remotionem unius dubii. Partes patebunt.

Sed statim obicitur contra illam definitionem quod non ualeat, quia
conuenit aliis ab accidentibus, quia: Forma substantialis potest
adesse uel abesse suo subiecto, scilicet materiae primae. Tamen non
est accidens. Igitur <etc.>.

Ad huiusmodi obiectionis solutionem et totius capituli euidentiam
notandum est quod hoc nomen 'accidens' capitur dupliciter, quantum
spectat ad propositum. Uno modo prout supponit pro omni eo quod non
est substantia. Et sic albedo inhaerens parieti et caliditas inhaerens
igni dicuntur accidentia. Et apparet quod huiusmodi accidentia non
sunt praedicabilia, nec etiam subicibilia, in propositionibus, quia
non sunt termini significatiui. Ideo manifestum est quod auctor nihil
intendit hic (neque Porphyrius in libro suo de accidente) secundum
istam acceptionem, cum non intendat nisi de praedicabilibus. Alio modo
capitur 'accidens' pro terminis significatiuis praedicabilibus de suis
subiectis non conuertibiliter nec essentialiter. Sic enim isti termini
'album' et 'nigrum' dicuntur accidentia huius termini 'homo'.

Unde manifestum est quod, capiendo istos terminos significatiue seu
personaliter, non est uerum dicere quod album et nigrum sint
accidentia, nec primo nec secundo modo. Nam album est substantia:
quia, si homo est albus, album non est aliud quam ille homo qui est
albus; et ille nec praedicatur nec subicitur.

Ex hoc statim debet inferri quod non capitur hic 'adesse' pro 'inesse
secundum inhaerentiam proprie dictam', sicut albedo inest parieti uel
scientia animae uel forma materiae. Sed per 'adesse alicui subiecto'
debemus intelligere 'praedicari uere et affirmatiue de illo'; et per
'abesse subiecto' debemus intelligere alterum duorum /REF/ modorum sub
disiunctione: unus modus est quod praedicatum dicitur abesse subiecto,
si uere negetur de eo; et sic homini abest album, si uerum est dicere
quod homo non est albus; alius modus est si illud praedicatum uere
affirmetur de aliquo altero extraneo. Verbi gratia, licet omnis equus
sit coloratus, tamen hoc praedicatum 'coloratus' diceretur abesse equo
ea ratione qua diceretur de asino, qui non est equus.

Vel etiam possumus hoc dicere sub aliis uocibus (et reuertitur in
idem), scilicet quod per 'adesse terminum termino' intelligamus ipsum
uere affirmari de illo, uel econuerso; et per 'abesse' intelligamus
ipsum uere negari de illo, uel econuerso. Sic enim hoc praedicatum
'coloratum' dicitur abesse equo, quia, licet non uere dicamus 'equus
non est coloratus', tamen uere dicimus 'coloratum non est equus'.

Et sic apparet, si capiamus 'adesse' et 'abesse' non pro actu, sed pro
aptitudine (sicut capi debent), quod per 'posse adesse' intelligamus
idem quod <per> 'posse praedicari affirmatiue'; et per 'posse abesse'
intelligamus quod non praedicetur conuertibiliter. Et sic esset sensus
huius descriptionis quod accidens est praedicabile de subiecto cuius
dicitur accidens, nonconuertibiliter. Et debet apponi 'nec
essentialiter', ita quod per 'nonconuertibiliter' differat accidens a
proprio, et per 'non-essentialiter' differat a genere, specie, et
differentia. Et tunc est bona definitio accidentis, prout dicitur unum
de quinque praedicabilibus distinctum contra genus, speciem,
differentiam, et proprium. Et sic apparet quod argumentum quod fiebat
de forma substantiali, non procedit contra dictam definitionem.

Sed tunc quaeritur quare adhuc addit auctor, uel etiam Porphyrius,
'praeter subiecti corruptionem'. Respondeo quod, sicut in logica per
'constantiam terminorum' /REF/ intelligimus quod ipsi pro aliquo uel
aliquibus supponant, ita per 'corruptionem subiecti' intelligimus quod
desinat supponere pro aliquo, ita quod pro nullo supponat. Et ideo ad
designandum non-conuertibilitatem bene oportuit apponere 'praeter
subiecti corruptionem', quondam si poneremus quod isti termini
'tonitruum' et 'sonus factus in nubilous' conuerterentur, tamen unus
posses uere negari de altero, si ille terminus 'tonitruum' pro nullo
supponat, ita quod nullum sit tonitruum. Et ideo 'abesse praeter
subiecti corruptionem' dicto modo non aufert conuertibilitatem, sed
auferret, si uera esset negatiue, 'tonitruo' supponente pro aliquo.
Tandem ergo apparel mihi quod haec est descriptio manifesta
accidentis: accidens est praedicabile de subiecto non conuertibiliter
nec essentialiter.  Nec ualet alla nisi prout coincidit cum ista.

SDD 2.6.2 DE ALIA DEFINITIONE ACCIDENTIS

     Definitur etiam sic: accidens est quod nec est genus nec species
     nec differentia nec proprium, inest autem rei. [cf. PH 23.5-6]

Nota quod per 'inesse rei' debemus intelligere quod sit praedicabile
de aliquo affirmatiue et uere; et in hoc dicatur praedicabile ita quod
'praedicabile' sit ibi genus. Et sic haec descriptio est manifesta, si
'praedicabile' diuidatur aufficienter in ista quinque praedicabilia.

Sed de hoc est magna dubitatio, quare definitio non est unum
praedicabile, cum ipsa primo Topicorum ponatur esse unum praedicatum,
et tamen non est genus nec species nec differentia nec proprium nec
accidens. Et omnino dubitatur, cum non different 'praedicatum' et
'praedicabile' nisi penes actuary et aptitudinem, quare ponantur ab
Aristotele primo Topicorum quattuor praedicata, et a Porphyrio
ponuntur quinque praedicabilia. Et iterum, cum distinctio tam
praedicamentorum quam praedicatorum quam praedicabilium sumatur penes
diuersos modos praedicandi, quare non resultat idem numerus horum et
illorum.

Respondeo quod sub eodem communi resultant aliquando plura membra,
aliquando pauciora, secundum quod plures uel pauciores facimus
diuisiones et subdiuisiones. Ut si dico: omne quod praedicatur de
aliquo, uel praedicatur de eo essentialiter uel accidentaliter (id est
denominatiue), ego per hanc diuisionem, stando in ea, non habeo nisi
duas species primes praedicabilium. Et si diuiderem praedicabile
essentiale in quid et in quale, et praedicabile accidentale in
conuertibile et non conuertibile, ego haberem quattuor species
praedicabilium. Sed iterum, quando ultra diuido praedicabile in quid
in duo, dimittendo alla indiuisa, ego habeo quinque species
praedicabilium. Et si adhuc ultra ego diuiderem genus in
generalissimum et subalternum, cresceret numerus specierum
praedicabilium. Et adhuc magis cresceret, quando ego diuiderem genus
generalissimum in decem praedicamenta. Diuisio ergo praedicabilium in
decem praedicamenta non est propria diuisio huius nominis
'praedicabile', sed est diuisio unius speciei eius, scilicet generis
generalissimi.

Deinde etiam ego dico quod 'praedicatum' dicitur correlatiue ad
'subiectum' et 'praedicabile' ad 'subicibile'. Ideo aliter diuiduntur
praedicata et praedicabilia in ordine ad certum subiectum et aliter in
ordine indifferenti ad quodcumque subiectum quod subici potest. Ideo
praedicabilia distinguuntur diuisionibus communibus respectu subiecti
indifferenter cuiuscumque statuendi, dumtamen sit directa praedicatio
et immediate. Praedicamenta autem distinguuntur, statuto subiecto,
quia aliqua de primis substantiis praedicantur in quid, aliqua in
quale, aliqua in quantum, et sic de aliis. Sed in libro Topicorum
Aristoteles considerat praedicata prout sunt de substantiis
terminabilia arte. Et quia singularia sunt ab arte doctrinal)
relinquenda, ideo speciem, quae solum respectu singularium est
praedicabilis, ipse non reputat quod sit enumeranda in illo negotio
inter praedicata principalia, sed ponit eam tamquam subiectum respectu
praedicatorum de ipsa terminandorum.

Deinde etiam in libro Topicorum ipse principaliter intendebat artem
terminandi definitionem de suo definito. Ideo in ordine ad
definitionem tamquam principale praedicatum ipse distinguebat alla
praedicata. Quia ergo definitio debet praedicari essentialiter et
conuertibiliter, ideo penes praedicari non-essentialiter et non
conuertibiliter, sumpsit unum praedicabile, scilicet Accidens. Ideo
etiam omne problema quaerens simpliciter de inhaerentia seu
praedicatione praedicati de subiecto ipse ponit sub arte problematum
de accidente.

Deinde aliquid potest praedicari essentialiter, ablato
'conuertibiliter'; et hoc ponit esse genus. Et quia hoc nomen 'genus'
non euacuat totum hoc membrum, cum multae differentiae sic
praedicentur, ideo differentiam reducit Aristoteles ad genus tamquam
aliquid ei annexum. Postea aliquid praedicatur non essentialiter sed
conuertibiliter; et hoc ponitesse praedicabile Proprii. Et
finaliter definitio praedicatur essentialiter et conuertibiliter
tamquam totum continens; et est quartum principale praedicatum.

Porphyrius autem definitionem et speciem posuit tamquam unum
praedicabile, quia eundem modum habent praedicandi de suds
inferioribus. Sed oportuit hoc in libro primo Topicorum distinguere,
quia difficillimum est per considerationes topicas terminare problema
definitionis de definito quo. Et hoc magis illic debet uideri.

SDD 2.6.3 DE TERTIA DEFINITIONE ACCIDENTIS

     Vel sic definitur accidens: accidens est quod contingit eidem inesse
     uel non inesse, ut album uel sedere homini. Et de istis duabus
     ultimis definitionibus /REF/ dicit Aristoteles quod secunda est
     melior, quia ad cognoscendum primam oportet cognoscere quid sit
     genus, quid species, quid differentia et quid proprium; secunda
     autem per se finita est ad cognoscendum quid dicitur per ipsam.
     [cf. PH 23.7-13]

Haec tertia pars continet duas clausulas, scilicet unam definitionem
accidentis et comparationem eius ad definitionem praecedentem . De
prima autem clausula dicendum est quod illa oratio exponenda est et
supplenda ad sensum ad quem prima exposita fuit. Sic enim est bona et
aliter non ualet. Et tunc secunda clausula est satis manifesta.

SDD 2.6.4 DE DIVISIONE ACCIDENTIS

     Accidentium aliud separabile, aliud inseparabile. Separabile, ut
     album, uel sedere, in homine; inseparabile, ut nigrum in coruo
     uel album in cygno. [cf. PH 23.14-16]

Nota quod respectu termini substantialis terminus accidentalis uocatur
accidens inseparabile, si numquam possit in posterum de eo uere
negari, ipso supponente pro aliquo. Sed si, eo supponente pro aliquo,
possit uere negari de eo, tunc dicitur /REF/ respectu illius accidens
separabile. Et sic pates quod idem terminus respectu alicuius dicitur
accidens separabile et respectu alterius dicitur accidens
inseparabile. Ut hoc praedicatum 'moueri' dicitur separabile respectu
huius subiecti 'lapis' et inseparabile respectu huius subiecti 'sol'
aut 'luna'; et hoc praedicatum 'nigrum' respectu hominis dicitur
separabile et respectu Aethiopis dicitur inseparabile.  Et 'simum'
dicitur inseparabile a naue qui est simus, licet alter nasus bene sit
aquilus. Et etiam dicitur aliquod accidens inseparabile per naturam,
ut bipes ab homine, qui est bipes; quod tamen est separabile per
uiolentiam, ut si abscindatur sibi pes!

     Et licet dictum sit quod aliqua sunt accidentia inseparabilia, hoc
     tamen non est contra definitionem accidentis in qua dicitur quod
     potest abesse, quia, ut uult Porphyrius, coruus potest intelligi
     albus et Aethiops nitens candore. [cf. PH 23.16-20]

Ista pars ponitur ad remouendum istud magnum dubium, scilicet quomodo
potest stare simul quod accidens sit ab aliquo inseparabile et quod
potest ei abesse. Et /REF/ respondet ad hoc Porphyrius quod accidens
dicitur inseparabile quod secundum rei ueritatem non potest subiecto
abesse; sed dicimus tamen quod sibi potest secundum intellectionem
abesse, quia possumus subiectum suum intelligere sine tali accidente.

Sed haec solutio non apparet mihi sufficiens, quia illa clausula
'abesse' ponitur in definitione accidentis ad differentiam proprii. Et
per hanc solutionem ablata esset differentia, quia etiam equum posset
aliquis intelligere putando quod non esset hinnibilis, immo quod non
esset uociferatiuus, scilicet si hoc sibi diceretur et numquam
audiuisset equum. Et certum est quod proprium est Deo esse creatiuum,
et tamen Auerroes intelligens ipsum credidit ipsum non esse creatiuum.

Ideo melius est reuerti ad dicta prius, scilicet quod accidens differt
a proprio quia potest subiecto respectu cuius dicitur accidens, abesse
sic quod potest de eo uere negari, uel econuerso. Et tamen, hoc non
obstante, bene dicitur sic inseparabile ab illo subiecto, uel ab
aliquo suorum singularium, quod non potest uere negari de illo
supponente pro aliquo. Sic enim nigrum separabile est a coruo, quia
uere affirmatur de alio, ut de carbone. Propter quod uere dicimus quod
nigrum non est coruus, et tamen sic inseparabile est a coruo quod non
potest uere dici 'coruus non est niger', coruo existente.

     SDD 2.7: DE COMMUNITATIBUS ET PROPRIETATIBUS PRAEDICABILIUM

SDD 2.7.1 DE COMPARATIONE OMNIUM PRAEDICABILIUM AD INVICEM

     Commune est omnibus quinque praedicabilibus de pluribus
     praedicari. Et unicuique proprium est praedicari illo modo
     qui ex sua definitione apparet. [cf. PH 24.2-3]

Istud ultimum capitulum uocatur 'De communitatibus et proprietatibus
praedicabilium'. Et hoc est dictu: de assignatione conuenientium et
differentiarum praedicabilium adinuicem. Et in aliquibus Summulis
istud capitulum inuenitur, et in aliquibus non. Et adhuc, in quibus
inuenitur, inuenitur sub diuersis uerbis, sicut forte placuit illis
qui hoc capitulum addiderunt. Ideo etiam ego ponam mihi placentem
textum.

Et diuidam capitulum in sex partes: prima erit communiter de
comparatione omnium praedicabilium adinuicem; secunda erit de
comparatione generis, speciei et differentiae simul ad proprium et
accidens simul, tertia erit de comparatione generis et differentiae
simul ad speciem; quarta erit de comparatione generis et speciei simul
ad differentiam. Quinta erit de comparatione proprii et accidentis
adinuicem. Et sexta erit de comparatione accidentis ad omnia alia
praedicabilia simul. Partes patebunt. /REF/

In prima parte quantum ad primam clausulam, apparet de praedicabili
proprie dicto, prout scilicet excludit praedicationem terminorum
singularium, sicut prius dictum fuit. Et secunda clausula est
manifesta, quia omnis definitio est propria definito.

SDD 2.7.2 DE COMPARATIONE GENERIS, SPECIEI ET DIFFERENTIAE SIMUL AD
          PROPRIUM ET ACCIDENS SIMUL

     Generis, speciei et differentiae simul est commune et proprium
     praedicari essentialiter; proprii autem et accidentis praedicari
     denominatiue. (2) Item. His tribus commune et proprium est esse
     priora, scilicet genera et differentia speciebus, et speciem
     suis indiuiduis; proprio autem et accidenti esse posteriora, suis
     subiectis. [abest a PH]

In ista secunda parte sunt duae clausulae, scilicet duae
comparationes. De prima dictum est in capitulo de proprio quid uocamus
praedicari essentialiter et quid accidentaliter siue denominatiue. Et
notandum est quod Aristoteles aliquando distinguit praedicationem
uniuocam contra aequiuocam solum, ita quod non contra denominatiuam,
capiendo large 'praedicationem uniuocam'. Et sic bene est commune
omnibus praedicabilibus uniuoce praedicari de pluribus. Aliter
aliquando capit 'praedicationem uniuocam' magis stricte, prout
distinguitur contra aequiuocam et denominatiuam. Et sic saepe
contingit proprium et accidens non-aequiuoce praedicari; et in hoc
distinguuntur contra genus, speciem et differentiam.

2. Sed de secunda clausula sciendum est quod non est ibi sermo de
prioritate quantum ad res significatas pro quibus termini supponunt,
quia sunt eorundem generum, specierum et differentiarum; immo etiam
subiectum et accidens uel proprium pro eisdem rebus supponunt. Sed est
sermo de prioritate rationum a quibus illi termini sumuntur qui
dicuntur genus et species etc. Dictum enim est in prooemio Physicorum
quod magis uniuersalia sunt nobis priora et notiora; genera autem sunt
magis uniuersalia suds speciebus et differentiis, et species suds
indiuiduis. Sed utrum hoc sit uerum, determinandum est demonstratiue
in tertio De anima.

Sed etiam licet differentia esset conuertibilis cum specie et quod
forte species esset notior quam sue differentia secundum conceptum
confusum, tamen oportet differentiam esse prius notam quam speciem,
quando species cognoscitur definitiue. Ideo sic concedenda est
differentia esse prior specie. De proprio autem et accidente contingit
saepe quod res sit prius cognita secundum conceptum accidentalem quam
secundum conceptum proprium substantialem. Tamen secundum definitiuam
notitiam conceptus substantiales sunt priores, quia oportet terminos
accidentales eo modo quo eis competit definitio, definiri per
substantiales, ut debet uideri septimo Metaphysicae.

SDD 2.7.3 DE COMPARATIONE GENERIS ET SPECIEI SIMUL AD SPECIEM

     Generis et differentiae simul in ordine ad speciem commune et proprium
     est esse definitiua specierum et indefinibilia, sed speciem esse
     definibilem per genus et differentiam. Et ob hoc species componi
     dicitur ex genere et differentia. [abest a PH]

Ista pars est manifesta et concessa. Unde si genus subalternum
definiatur, hoc non est inquantum genus sed inquantum species. Et si
aliqua generalissima describantur ab Aristotele uel ab aliis, illae
non sunt definitiones essentiales, de quibus hic loquimur, sed
descriptiones per aliquas proprietates ipsorum. Illud autem quod
infertur, scilicet quod species est composite ex genere et
differentia, debet exponi, ut credo: species, id est definitio
speciei.

SDD 2.7.4 DE COMPARATIONE GENERIS ET SPECIEI SIMUL AD DIFFERENTIAM

     Genus et species in ordine ad differentiam se habent quod sunt
     praedicabilia in quid, et differentia non, sed in quale. [cf.
     PH 24.4-5]

Sed dubitatur quomodo hoc sit possibile, cum secundum prius dicta
differentia nihil plus significet uel connotet extraneum quam genus
uel species. Et apparet mihi quod /REF/ hoc non sit nisi propter
diuersos modos significandi grammaticales.  Nam sicut dicit
Commentator duodecimo Metaphysicae "grammaticus uidet in multis
differre dispositionem et dispositum." Et sic mouetur ad imponendum
eis nomina diuerse, ut 'albedo' et 'album'. Et quia non est eius
inquirere an in omnibus, uel in quibusdam, sic different dispositio et
dispositum, ipse secundum similitudinem ad illa in quibus manifeste
differunt, imponit etiam nomina eis per modum dispositionis et
dispositi, seu determinationis et determinabilis uel etiam
determinati, deriuando ab abstracto concretum (uel econuerso),
relinquens metaphysico considerationem an illa nomina supponant pro
eodem uel pro diuersis.

Propter quem diuersum modum significandi grammaticalem illa nomina
habent diuersos modos praedicandi. Et deriuatur unum de altero sicut
concretum ab abstracto,utde'homo': 'humanitas', 'humanum';
immode'deus': 'deltas', 'diuinum', 'diuinitas'. Et non praedicatur
'deus' in quale, sed 'diuinum' bene. Ut si quaeratur 'quale ens est
Prima Causa?', possumus dicere quod est ens diuinum. Sic ergo
differentia praedicatur in quale, quia significat per modum adiectiuae
determinationis. Genus autem et species praedicantur in quid, quia
significant per modum determinabilis et determinati.

SDD 2.7.5 DE COMPARATIONE PROPRII ET ACCIDENTIS AD INVICEM

     Proprium et accidens simul hoc habent commune et proprium quod
     praedicantur denominatiue et non essentialiter; et quod sunt
     posteriora his quorum dicuntur propria uel accidentia. Et non
     praedicantur de eis in quid sed in quale, aut quomodolibet
     aliter.  [abest a PH]

Haec omnia quae in hac parte ponuntur, sunt dicta et satis declarata
prius.

SDD 2.7.6 DE COMPARATIONE ACCIDENTIS AD OMNIA ALIA PRAEDICABILIA SIMUL

     Accidentis contra alla quattuor praedicabilia proprium est
     praedicari de eo cuius dicitur accidens, secundum magis et minus.
     Ut quod unus homo dicitur albior altero uel senior, aut etiam
     idem homo quandoque magis, quandoque minus albus. [abest a PH]

Hanc ultimam notat Porphyrius. Quae uidetur dubitabilis, quia licet
'esse disciplinae susceptibile' dicatur proprium hominis secundum
Aristotelem, tamen unus est susceptibilior, id est aptior ad
suscipiendum, quam alius. Et licet etiam 'uirtuosum' sit genus ad
'iustum' uel 'castum', tamen unus iustus uel castus potest esse
aliquando minus uirtuosus et post magis, cum ex actibus uirtuosis
magis intendatur uirtue et perficiatur, ut apparet secundo Ethicorum.
Et similiter hoc nomen 'album' est species ad ista indiuidua 'hoc
album', 'illud album'; et tamen hoc album dicitur magis uel minus
album quam illud. Igitur utique apparet quod illa proprietas sit
falsa.

Ad haec omnia breuiter respondendum est quod multa sunt nomina
specierum uel generum sic recipientia comparationem secundum
grammaticam, ut ista nomina 'castum', 'album', 'uirtuosum' -- (dicimus
enim 'uirtuosus, uirtuosior, uirtuosissimus', 'albus, albior,
albissimus', licet 'uirtuosum' sit genus 'iusti', et 'album' species
'colorati') -- sed intentio Porphyrii est quod in terminis dicto modo
comparationem recipientibus: si positiuus est genus alicuius termini,
comparatiuus eius uel superlatiuus non erit genus eiusdem termini. Ut
si 'uirtuosum' sit genus 'iusti', tunc 'uirtuosior' uel
'uirtuosissimus' non remanebit genus 'iusti', sed est praedicatum
accidentale, quia genus debet uniuersaliter uerificari de qualibet
 suarum specierum. Modo, licet omnis iustus sit uirtuosus, tamen non
omnis iustus est uirtuosior aut uirtuosissimus.

Et ita similiter de specie ad indiuiduum. Nam si iste terminus 'album'
est species ad istum terminum 'hoc album', numquam tamen iste terminus
'albius' est species ad 'hoc album', quia, quamdiu indiuiduum specie)
pro aliquo supponit, oportet quod species uere affirmetur de illo.
Modo, licet necesse sit quod hoc album, quamdiu est hoc album, sit
album, tamen non sic necesse est quod sit albius. Sed magis bene
diceretur quod, sicut 'album' est species ad 'hoc album', ita 'albius'
ad 'hoc albius', et 'albissimum' ad 'hoc albissimum'.

Et similiter oportet dicere de proprio et de subiecto cuius est
proprium, quia si ponamus 'risibile' esse proprium hominis, non est
possibile quod 'risibilius' sit eius proprium. Si enim omne risibile
est homo, non est uerum quod omnis homo sit risibilior. Oportet enim
aliquem esse risibilem qui non est risibilior.

Accidens autem, si recipiat comparationem, poterit respectu eiusdem
subiecti praedicari per modum accidentis et secundum positiuum et
secundum comparatiuum et secundum superlatiuum, uel successiue, uel
etiam forte simul, ut quod ignis est calidus, calidior, calidissimus.
Et hoc intendebat Porphyrius. Tamen non est dicendum quod hoc
conueniat omni accidenti, sed multis.

=======================================================================

			SDD 3: DE CATEGORIIS

		    SDD 3.1: DE QUIBUSDAM PRAEMITTENDIS

SDD 3.1.1

     Aequiuoca dicuntur quorum nomen est commune et secundum illud
     nomen ratio substantiae est diuersa, ut animal homo et quod
     pingitur.

Iste est tertius tractatus huius operis, qui est de praedicamentis. Et
iste tractatus in multis summulis inuenitur et in multis non. Et quia
Aristoteles satis ample de eis determinauit in libro Praedicamentorum,
ideo de eis intendo breuius tractare, recolligendo dicta Aristotelis
notabiliora et ponendo textum quantum potero breuiorem.

Et continebit iste tractatus decem capitula: primum erit de
praemittendis ante specialem de unoquoque praedicamento
determinationem, secundum erit de substantia, tertium de quantitate,
quartum de ad aliquid, quintum de qualitate, sextum de actione et
passione, septimum de aliis quattuor praedicamentis, octauum de
generibus oppositionum, nonum de generibus motuum et decimum de priori
et posteriori, et simul, et habere.

Primum capitulum continebit nouem partes: tres primae sunt
definitiones aequiuocorum, uniuocorum et denominatiuorum, quarta et
quinta sunt duae diuisiones, sexta et septima sunt duae regulae,
octaua est diuisio terminorum incomplexorum in decem praedicamenta,
nona est quaedam proprietas illorum decem praedicamentorum. Secunda
incipit ibi "uniuoca", tertia ibi "denominatiua", quarta ibi "eorum
quae dicuntur", quinta ibi "eorum quae sunt", sexta ibi "quando
alterum", septima ibi "diuersorum", octaua ibi "eorum quae", nona ibi
"proprium autem".

Circa primam partem notandum est quod aequiuocatio aliquando
attribuitur uoci significanti et aliquando rebus significatis. Vox
enim dicitur 'aequiuoca' quia aequiuoce plura significat et res
significatae dicuntur 'aequiuocae' quia per aliquam uocem aequiuoce
significantur. Hic autem non definitur aequiuocum, id est aequiuoce
significans, sed definiuntur aequiuoca, id est aequiuoce significata,
id est iste terminus 'aequiuoca' definitur prout supponit pro rebus
per aliquam uocem aequiuoce significatis.

Deinde notandum est quod cum ibi dicitur "ratio substantiae" non
accipitur 'substantia' prout distinguitur contra accidentia, quia ita
bene accidentia significantur aequiuoce sicut substantiae, sed
accipitur ad placitum 'substantia' pro re significata, quaecumque illa
fuerit, ita quod per 'rationem substantiae' debemus intelligere
conceptum secundum quem res significatur per uocem. Et etiam quando
dicimus "quorum nomen est commune", non debemus hic accipere 'nomen'
prout distinguitur contra 'uerbum' et alias partes orationis, quia ita
bene est aequiuocatio in uerbis sicut in nominibus, sed accipitur
'nomen' large, pro omni uoce significatiua ad placitum, ita quod est
sensus definitionis quod aequiuoca, id est aequiuoce significata per
aliquam uocem, dicuntur quorum nomen significans est commune, id est
idem, et ratio substantiae est diuersa, id est quod imposita sunt ad
significandum illam uocem secundum diuersas rationes et impositiones.
Essent autem uniuoca, id est uniuoce significata, si secundum unam
rationem essent imposita ad significandum per illam uocem.

Et notandum est etiam quod per hanc descriptionem aequiuoce
significatorum potest haberi descriptio termini aequiuoci, id est
aequiuoce plura significantis. Sicut enim aequiuocum dicitur uox una
significans plura secundum diuersas rationes, sic etiam,
correspondenter, uniuocum diceretur uox plura significans secundum
eandem rationem et impositionem. Et exemplum bene ponitur, quia
aliquando substantias uiuentes et sentientes uocamus 'animalia', ut
homines, equos et asinos, et aliquando etiam picturas in pariete
uocamus 'animalia', et hoc est aequiuoce, quia secundum diuersas
rationes. Quod apparet, quia si quaeratur "quare uocas istum equum uel
asinum 'animal'?", respondebis quod hoc est quia est substantia uiua
et sentiens, seu sensitiua, et si quaeratur "quare ista pictura
uocatur 'animal'?", non dicetur quod hoc sit quia sit uiua et
sentiens, sed quia est imago, seu repraesentatio, animalis uiui et
sentientis. Ideo hoc nomen 'animal' est aequiuocum, id est aequiuoce
significans animal uiuum et illam picturam; sed idem nomen 'animal'
est uniuocum, id est uniuoce significans uiuos homines et boues uiuos,
quia si de utroque, scilicet de homine et boue, quaeras quare uocatur
'animal', assignabitur eadem ratio, scilicet quia est substantia
animata sensibilis, seu sensitiua. Et ex hoc infertur manifeste quod
idem nomen est aequiuocum ad aliqua significata et uniuocum ad aliqua,
ut 'animal' est aequiuocum ad animalia uiua et picturas eorum, et est
uniuocum ad omnia animalia uiua, ut homines, equos et asinos.

SDD 3.1.2

Uniuoca dicuntur quorum nomen est commune et secundum illud nomen
ratio substantiae est eadem, ut animal homo et bos, uel equus.

Ista definitio uniuocorum debet omnino proportionaliter exponi sicut
definitio aequiuocorum iam exposita fuit. Sed debet ex dictis inferri
correlarie quod uox non uocatur 'aequiuoca' ex eo quod significat
plura ad extra, sed quia in significando ea plura apud animam
correspondent ei diuersae rationes. Ideo terminis aut propositionibus
mentalibus non est attribuenda aequiuocatio uel uniuocatio, sed
uocibus significantibus diuersas res eisdem aut diuersis
intentionibus.

SDD 3.1.3

Denominatiua dicuntur quaecumque ab aliquo solo casu sunt differentia
et secundum nomen habent appellationem, ut a grammatica grammaticus et
a fortitudine fortis.

Notandum est quod hic describuntur termini praedicabiles de subiectis
suis non essentialiter, sed denominatiue. Ad hoc autem quod terminus
proprie praedicetur denominatiue unum requiritur ex parte uocis et
alterum ex parte intentionis. Nam ex parte uocis terminus
denominatiuus debet esse concretus descendens secundum uocem ab
abstracto, ut 'album' ab 'albedine'. Si autem concretum non
descenderet secundum uocem ab abstracto, non diceretur proprie
denominatiuum ab illo, ut licet secundum uirtutem aliquis sit
studiosus, tamen hoc nomen 'studiosus' non dicitur proprie
denominatiuum ab isto nomine 'uirtus'. Hanc ergo condicionem ex parte
uocis requisitam exprimit dicta descriptio denominatiuorum cum dicit
"denominatiua dicuntur quaecumque ab aliquo solo casu differentia sunt
secundum nomen", id est secundum uocem; oportet enim quod secundum
uocem differant casu, id est cadendo seu descendendo unum ab alio, et
quod etiam sic secundum uocem differant solum secundum talem casum,
ita quod non totaliter, sine deriuatione, sicut est de 'uirtute' et
'studioso'.

Secundo, ex parte intentionis, requiritur quod ille terminus concretus
habeat appellationem, id est quod appellet, seu connotet, aliquam
extraneam dispositionem ultra illud pro quo supponit. Et ideo licet
esset casus secundum uocem, ut 'hominis' ab 'humanitate', 'dei' a
'deitate', 'entis' ab 'entitate', et sic de multis aliis, tamen ibi
nihil est praedicabile denominatiue; et hoc notat dicta descriptio cum
dicit "habent appellationem".

Et est notandum quod grammaticus rationabiliter ponit ab 'albo'
deriuari 'albedinem', scilicet a concreto abstractum. Quia prius
naturaliter habemus conceptum albi aut iusti quam albedinis aut
iustitiae, prout alibi debet uideri. Ideo rationabiliter haec nomina
'album' et 'iustum' prius imponebantur ad significandum. Huius
contrarium uidemur hic dicere cum dicimus "ut a grammatica grammaticus
et a fortitudine fortis". Sed dicendum est quod hoc non contradicit
grammatico, quia non intendimus hic de casu secundum deriuationem ab
impositione, sed per 'casum' intelligimus applicationem ad subiectum
in praedicando de ipso. Abstractum enim non ponitur ad praedicandum de
subiecto, sed concretum; homo enim dicitur albus, et non albedo.

Ulterius notandum est quod in multis terminis terminus abstractus
connotatiuus praedicatur ita uere de subiecto sicut terminus
concretus, ut quod materia non solum est priuata, sed etiam priuatio,
et magnitudo non solum est figurata, sed etiam figura. Ideo dubitatur
utrum haec sit praedicatio denominatiua 'materia est priuatio', uel
'magnitudo est figura'.

Ad quod ego respondeo quod praedicatio est denominatiua secundum
intentionem, sed non est proprie denominatiua, quia deficit condicio
requisita ex parte uocis. Et ideo non est propria locutio, licet sit
uera praedicatio, quod materia est priuatio, uel magnitudo est figura,
uel actio est passio, uel tempus est motus, uel caecus est caecitas.
Ideo etiam aliquando tales negat Aristoteles, per quam negationem
Aristoteles non intendit quod sint falsae, sed quod non sunt propriae,
quia non sunt quidditatiuae, et termini abstracti fuerunt impositi
principaliter propter praedicationes quidditatiuas.

Ultimo notandum est quod praedicatio denominatiua non distinguitur
contra aequiuocam uel uniuocam, prout definita sunt prius aequiuoca et
uniuoca, sed distinguitur contra praedicationem essentialem, seu
quidditatiuam. Tamen aliquando postea Aristoteles restringit magis
uniuocationem, ut post dicetur, distinguens eam contra denominationem,
uocans 'uniuocam' praedicationem essentialem solum.

SDD 3.1.4

Eorum quae dicuntur alia dicuntur secundum complexionem, alia sine
complexione.

Ista quarta pars est clara, intelligendo per "ea quae dicuntur" uoces
significatiuas ad placitum, quae ore proferuntur. Illarum enim quaedam
sunt complexae, quae uocantur 'orationes', aliae incomplexae, quae
uocantur 'dictiones'.

SDD 3.1.5

Eorum quae sunt alia de subiecto quidem dicuntur, in subiecto autem
nullo sunt, alia autem in subiecto quidem sunt, de subiecto autem
nullo dicuntur, alia de subiecto dicuntur et in subiecto sunt, et alia
neque in subiecto sunt neque de subiecto dicuntur.

Ista quinta pars est facilis expositionis si exponatur de terminis
significatiuis. Et non est bene possibile exponere eam de aliis rebus;
nam homo non magis dicitur de subiecto quam Socrates, cum idem sit
homo et Socrates, sed iste terminus 'homo' dicitur de subiecto, id est
de termino inferiori, puta de isto termino 'Socrates'. Et rationabile
est quod totum exponatur de terminis significatiua, quia de his
intendit Aristoteles in libro Praedicamentorum, ubi ipse ponit istam
diuisionem. Dicamus ergo quod sermones sunt intelligendi secundum
materiam subiectam, ut dicitur primo Ethicorum. Ideo per "ea quae
sunt" non intelligimus hic nisi terminos significatiuos praedicabiles
et subiicibiles. Et tunc per dici de subiecto intelligimus praedicari
quidditatiue de termino inferiori, et per esse in subiecto
intelligimus praedicari denominatiue de subiecto, et non quidditatiue.
Tunc ergo sequitur quod omnis terminus uniuersalis dicitur de
subiecto, quia habet sub se terminum inferiorem, de quo est
praedicabilis essentialiter, et nullus terminus singularis dicitur de
subiecto, quia nihil habet inferius se.

Deinde nullus terminus substantialis, id est de praedicamento
substantiae, est in subiecto, quia non praedicatur denominatiue; sed
omnis terminus accidentalis est in subiecto, quia praedicatur
denominatiue de termino substantiali, saltem uel ipsum, si sit
terminus concretus, uel suum concretum, si sit terminus abstractus, ut
'albedo'. Ergo quaedam dicuntur de subiecto et in nullo subiecto sunt,
scilicet termini communes de praedicamento substantiae, ut 'homo' uel
'animal', alia in subiecto sunt et de subiecto dicuntur, ut termini
communes de praedicamentis accidentium, ut 'album' uel 'coloratum',
aut etiam 'albedo' uel 'color', quae non secundum se denominant
substantias, sed secundum sua concreta; alia autem sunt in subiecto et
de nullo subiecto dicuntur, scilicet indiuidua de praedicamentis
accidentium, ut 'hoc album', 'hoc currens'; alia neque de subiecto
dicuntur neque in subiecto sunt, scilicet singulari de praedicamento
substantiae, ut isti termini 'Socrates', 'Plato', 'hic homo', 'hic
equus'.

Et si prima facie ex exemplis Aristotelis appareat alia expositio, ego
dicam quod exemplorum non requiritur uerificatio, prout ipsemet
Aristoteles dicit primo Priorum.

SDD 3.1.6

Quando alterum de altero praedicatur ut de subiecto, quaecumque de eo
quod praedicatur dicuntur, omnia et de subiecto dicuntur.

Contra istam regulam opponitur faciliter; quia homo est bipes et bipes
est auis, non tamen sequitur quod homo est auis. Solutio est duplex.
Prima est quod regula intelligitur de praedicationibus uniuersalibus,
non de particularibus uel indefinitis, et tunc tenet regula per primum
modum primae figurae; nam si omne B est A et omne C est B, sequitur
per primum modum primae figurae quod omne C est A. Alia solutio est
quod regula est intelligenda ubi est utrobique dici de subiecto, id
est praedicari essentialiter superius de inferiori; et hoc notauit
Aristoteles cum dixit "ut de subiecto".

SDD 3.1.7

Diuersorum generum et non subalternatim positorum diuersae sunt
species et differentiae; sed subalternorum generum nihil prohibet esse
easdem.

Notandum est in hac regula quod per "genera non subalternatim posita"
debemus hic intelligere genera quorum neutrum sub reliquo continetur,
ut animal et planta uel substantia et quantitas. Unde si talium
generum inueniantur eaedem species uel differentiae secundum uocem,
tamen hoc est secundum aequiuocationem. Sed per 'genera subalterna'
nos intelligimus hic genera quorum unum sub reliquo continetur, et
tunc istorum necessario eaedem sunt species et differentiae, quia
quaecumque sunt species inferioris generis, illa etiam sunt species
generis superioris, licet non immediate, ut omnes species animalis
sunt species generis substantiae.

SDD 3.1.8

Eorum quae secundum nullam complexionem dicuntur singulum substantiam
significat, aut quantitatem, aut qualitatem, aut ad aliquid, aut ubi,
aut quando, aut situm, aut habitum, aut facere aut pati. Est autem
substantia ut homo, equus, quantitas ut bicubitum, tricubitum,
qualitas ut album, nigrum, ad aliquid ut duplum dimidium, ubi ut in
loco, quando ut heri, situs ut sedet, iacet, habere ut calceatus,
armatus, facere ut secare, urere, pati ut secari, uri.

Notandum est quod in hac diuisione terminorum incomplexorum non cadunt
omnes dictiones incomplexae, sed illae quae significatiue sumptae sunt
praedicabiles et subiicibiles. Dicit ergo quod quidam termini
praedicabiles significant substantiam, sine connotatione aliena, et
sunt de praedicamento substantiae.  Alii significant, siue connotant,
circa substantiam, ita quod dicta de primis substantiis non solum
significant quid est, sed qualis, et sunt de praedicamento qualitatis,
et sic de quantitate et aliis.

Et sciendum est quod numquam Aristoteles posuit rationem ad
ostendendum quod non essent alia praedicamenta praeter ista decem; nec
esset inconueniens ponere alia si inuenirentur praedicabilia habentia
alios modos praedicandi, non reducibiles nec contentos sub illis modis
secundum quos sumuntur haec decem praedicamenta. Sic autem sunt decem
praedicamenta quia inter omnes terminos praedicabiles, et non
aequiuoce, sunt decem communissimi, qui dicuntur 'genera
generalissima', sub quibus omnes alii continentur, ita quod idem
intelligamus per 'praedicamentum' et per 'genus generalissimum'. Vel,
alio modo, unum 'praedicamentum' uocamus congregatum ex uno genere
generalissimo et omnibus praedicabilibus sub eo contentis; et sic
reuertitur idem numerus sicut generalissimorum.

SDD 3.1.9

Proprium est ergo illis praedicabilibus incomplexis ut nullum eorum
solitarie sumptum sit affirmatio uel negatio, id est propositio
affirmatiua uel negatiua, sed ex eorum complexione ad inuicem
resultant affirmationes et negationes.

Istam proprietatem terminorum incomplexorum praedicabilium probat
Aristoteles per hoc quod omnis affirmatio uel negatio est uera uel
falsa, et nullus illorum est per se uerus uel falsus. Si enim dicas
'homo', uel 'asinus', uel 'currit', tu nec dicis uerum nec falsum, sed
si complexe dicas 'homo currit', tunc tu dicis uerum uel falsum.

Unde notandum est quod si dicerem 'lego', 'nego', nec uerum dicerem
nec falsum, nisi ea ratione qua subintelligeremus et per intellectum
suppleremus istud nomen 'ego'. Nec ualet obiectio quam aliqui faciunt:
quia uni termino incomplexo, ut isti termino 'B' possemus, ad
placitum, imponere quod significaret nobis praecise tantum quantum
haec oratio 'homo currit'; ergo dicens hanc uocem incomplexam 'B'
diceret uerum uel falsum. Solutio: dico quod in hoc casu haec uox 'B'
non esset aliquod praedicabile nisi sumeretur materialiter, sicut nec
ista oratio 'homo currit'. Et nos intelligebamus illam proprietatem de
incomplexis praedicabilibus.

			SDD 3.2: DE SUBSTANTIA

SDD 3.2.1

(1) Substantia diuiditur in primam substantiam et secundam
substantiam. (2) Prima substantia est quae proprie et principaliter et
maxime substat, (3) uel prima substantia est quae nec in subiecto est
nec de subiecto dicitur, ut aliquis homo, aliquis equus. (4) Secundae
substantiae sunt species in quibus sunt primae substantiae et earum
genera, ut homo, animal.

Hoc secundum capitulum est de substantia, siue de praedicamento
substantiae.  Et continet nouem partes: prima est diuisio substantiae
in primam et secundam, et declaratio membrorum diuisionis, secunda est
differentia eorum quae sunt in subiecto et quae dicuntur de subiecto,
tertia est comparatio primarum substantiarum et secundarum ad inuicem,
aliae sex partes sunt sex proprietates substantiae. Secunda incipit
ibi "manifestum est autem", tertia ibi "primae autem substantiae",
quarta ibi "proprietates autem", quinta ibi "secunda proprietas",
sexta ibi "tertia proprietas", septima ibi "quarta proprietas", octaua
ibi "quinta proprietas", nona ibi "sexta proprietas".

Prima pars continet quattuor clausulas: prima est diuisio substantiae
in primam et secundam, secunda et tertia sunt duae descriptiones
primae substantiae, quarta est descriptio secundarum substantiarum.

Quantum ergo ad primam clausulam et totum capitulum, notandum est bene
quod hoc nomen 'substantia' capitur dupliciter. Uno modo prout
supponit pro illis substantiis ueris quae per se subsistunt et
partibus earum; et sic diuidimus substantias quia aliae sunt corporeae
aliae incorporeae, aliae animatae aliae inanimatae, et dicimus etiam
quod in rebus generabilibus substantiae sunt ex materia et forma
compositae, et, sumendo terminos significatiue, dicimus animalia esse
substantias, et lapides, et plantas, et caelum; et isto modo non
capitur hic 'substantia'. Secundo modo accipitur 'substantia' prout
supponit pro terminis de praedicamento substantiae, scilicet pro
terminis significantibus substantias primo modo dictas sine aliena
connotatione, sicut sunt isti termini 'animal', 'homo', 'Socrates'. Et
correspondenter hoc nomen 'accidens' accipitur prout supponit pro
terminis de praedicamentis accidentium.  Unde primo modo homo et equus
sunt substantiae, et non isti termini 'homo' et 'equus', sed secundo
modo, e conuerso, isti termini 'homo' et 'equus' sunt substantiae, et
non homo uel equus. Et hoc secundo modo accipitur hic 'substantia'; et
dicitur substantia non a per se substare siue subsistere, quia ita
termini uocales sunt in aere subiectiue et mentales in anima, sicut
albedo in pariete. Sed dicitur substantia a substare, id est subiici,
quia termini substantiales in propositionibus denominatiuis
subiiciuntur terminis accidentalibus secundum directam praedicationem.

Isto ergo secundo modo substantiae diuiduntur in primas et secundas.
Et uocamus 'primas substantias' terminos singulares de praedicamento
substantiae, ut 'Socrates' et 'Plato', et uocamus 'secundas
substantias' terminos uniuersales de praedicamento substantiae, ut
'homo' et 'animal'. Unde manifestum est quod si caperetur 'substantia'
primo modo, Socrates non esset magis prima substantia quam homo uel
animal, quia Socrates non est aliud quam homo et animal. Sed capiendo
'substantiam' secundo modo, iste terminus 'Socrates' est magis
substantia, et prima substantia, quam iste terminus 'homo', a magis
substare, siue subiici, quia iste terminus 'Socrates' subiicitur huic
termino 'homo' in praedicatione directa, et non e conuerso. Sic ergo
intelligenda est prima clausula huius primae partis.

Secunda clausula describit primam substantiam, dicens quod prima
substantia est quae proprie, et principaliter et maxime substat, id
est subiicitur, tam in propositionibus quidditatiuis, quia sic
subiicitur secundis substantiis, quam in propositionibus
denominatiuis, quia sic subiicitur terminis accidentalibus.  Dicamus
ergo quod in hac descriptione ponitur ista clausula "quae substat", id
est subiicitur, in propositione affirmatiua et uera, ad differentiam
terminorum fictorum, pro nullo supponentium, ut 'chimaera'. Et dicitur
"proprie" ad remouendum subiectionem in propositionibus indirectis, in
quibus secundae substantiae et termini accidentales subiiciuntur
primis substantiis, et non primae substantiae illis. Et dicitur
"principaliter" ad remouendum terminos accidentales, qui aliquando
sibi inuicem subiiciuntur, ut si dico 'album est dulce', uel etiam
'album est coloratum', sed non principaliter subiiciuntur, quia
indigent aliquo substantiuo quod eis ulterius subiiciatur, propter
quod dicitur, septimo Metaphysicae, quod uadere uel sanare uel sedere
non est nisi quia aliquid est quod est uadens aut sanans aut sedens.
Sed dicitur "maxime" ad differentiam secundarum substantiarum, quae
non maxime subiiciuntur, ut dictum fuit, sed primae magis.

Tertia clausula est alia descriptio primae substantiae, coincidens
tamen in eadem sententia cum prima. Et debet suppleri quod prima
substantia est terminus qui nec de subiecto dicitur, id est non
praedicatur essentialiter de aliquo inferiori (et hoc ponitur ad
differentiam secundarum substantiarum), nec in subiecto est, id est
non praedicatur de subiecto aliquo denominatiue secundum directam
praedicationem (et hoc ponitur ad differentiam terminorum
accidentalium). Et de hoc Aristoteles ponit exemplum de primis
substantiis ut 'aliquis homo', uel 'aliquis equus'. Circa quod
notandum est quod non requiritur hic exemplorum uerificatio, ut
dicitur primo Priorum. Quia aeque communes sunt isti termini 'aliquis
homo' et 'aliquis equus' sicut isti termini 'homo' et 'equus', ideo
non debent dici primae substantiae, proprie loquendo, sed ponuntur
loco talium terminorum 'Socrates', 'Plato', 'Brunellus', 'Fauellus'.

De quarta clausula satis dictum est, nisi quod potest dubitari de
differentiis substantialibus utrum sint primae substantiae uel
secundae. Ad quod dicendum est quod Aristoteles aliquando dicit eas
non esse substantias, quia solitarie sumptae non retinent modum
praedicandi in quid de primis substantiis, a quo tamen modo sumitur
praedicamentum substantiae et distinguitur contra alia praedicamenta.
Tamen largius sumendo 'substantiam' dicuntur substantiae, et secundae
substantiae, quia non sunt de praedicamentis accidentium, nec
praedicantur denominatiue de primis substantiis, sed essentialiter, et
quia coniunctae generibus in definitionibus specierum praedicantur in
quid et essentialiter et propriissime.

SDD 3.2.2

Manifestum est autem quod ea quae dicuntur de subiecto praedicantur de
illo et secundum nomen et secundum rationem. Eorum autem quae sunt in
subiecto quaedam nec secundum nomen nec secundum rationem praedicantur
de illo subiecto, et quaedam praedicantur de illo secundum nomen sed
numquam secundum rationem.

Quia locutus est saepe Philosophus de dici de subiecto et de esse in
subiecto, ideo in hac parte ponit inter ea differentiam, quae apparet
manifeste in textu, scilicet inter ea quae praedicantur essentialiter
de suis inferioribus, quae diximus dici de subiecto, et ea quae
praedicantur denominatiue de suis subiectis, quae diximus esse in
subiecto.

Sed tunc est mirabile, si aliquis terminus denominatiuus praedicatur
de aliquo subiecto secundum nomen, quo modo possumus dicere quod non
praedicetur de eo secundum eius rationem, id est secundum eius
definitionem, quia hoc est negare istam maximam "de quocumque
praedicatur definitum, de illo praedicatur definitio". Ad hoc
respondetur quod Aristoteles in assignando hanc differentiam non
uoluit negare dictam maximam, sed solum uoluit dicere quod in
praedicatione essentiali praedicatum, uel definitio praedicati, est
definitio subiecti uel pertinens ad definitionem subiecti, et non est
sic in praedicatione denominatiua.

Sed tunc quo modo erit hoc uerum in praedicatione speciei de
indiuiduo, ut cum dico 'Socrates est homo', cum Socrates non habeat
definitionem? Respondeo quod licet nullius indiuidui sit propria
definitio, tamen dicimus quodam modo definitionem speciei esse
definitionem indiuiduorum, quia non est eorum alia definitio.

Sed iterum dubitatur, quia dicta in ista parte uidentur contradicere
prius dictis; diximus enim prius quod per esse in subiecto
intelligimus idem quod praedicari denominatiue; ideo quaecumque
dicimus esse in subiecto, illa debent praedicari de subiecto illo,
saltem secundum nomen, cuius contrarium hic dicitur.

Solutio. Dico quod uerba Aristotelis hic bene indigent expositione.
Nam Aristoteles omnes terminos de praedicamentis accidentium ponit
esse in subiecto, ratione praedicationis denominatiuae, tam abstractos
quam concretos, scilicet concretos quia secundum nomina sua propria
praedicentur denominatiue, sed abstractos non quia ipsa praedicantur
denominatiue secundum sua propria nomina, sed quia eorum concreta
praedicantur denominatiue. Et hanc differentiam uoluit notare
Aristoteles, scilicet quod 'album' dicitur esse in subiecto quia
secundum nomen praedicatur denominatiue, 'albedo' autem non sic, sed
quia concretum suum praedicatur denominatiue.

SDD 3.2.3

(1) Primae autem substantiae sunt maxime substantiae. (2) Et, inter
secundas, species sunt magis substantiae quam genera; (3) omnia enim
dicuntur de primis substantiis uel sunt in eis. (4) Unde sequitur quod
destructis primis substantiis impossibile est aliquid aliorum
remanere.

In ista tertia parte sunt quattuor clausulae. Prima est quod prima
substantia est maxime substantia. Et totum hoc intelligo prout
'substantia' supponit pro terminis significatiuis; nam isto modo
capiendo 'substantiam', substantia dicitur ab hoc quod est substare,
id est innatum esse subiici in propositionibus denominatiuis et non
posse praedicari in eis directa praedicatione. Hoc enim conuenit
omnibus terminis substantialibus et nullis accidentalibus. Sed postea
inter terminos substantiales terminus dicitur maxime substantia quia
subiicitur aliis in propositione quidditatiua et nihil ei subiicitur;
et huius modi est omnis terminus singularis de praedicamento
substantiae; ideo omnis talis terminus singularis dicitur maxime
substantia.

Sed etiam, quantum ad secundam clausulam, substantia, id est terminus
substantialis, ex eo dicitur magis substantia quia inter praedicabilia
magis est subiicibilis, id est pluribus subiicitur, in propositionibus
quidditatiuis et directis. Et ideo quia species est magis subiicibilis
quam genus, cum subiiciatur generi et non e conuerso, sequitur quod,
secundum istum modum loquendi, species est magis substantia quam
genus.

Tertia clausula probat primam. Quoniam illud debet dici maxime
substantia quod maxime subiicitur, tam in praedicationibus
quidditatiuis quam in denominatiuis; sed tales sunt primae
substantiae, id est termini singulares de praedicamento substantiae,
quia omnes alii termini uel dicuntur de eis, id est praedicantur
essentialiter, uel sunt in eis, id est praedicantur denominatiue, modo
prius dicto, et nullus alter terminus eis subiicitur in praedicatione
directa. Ideo maxime subiiciuntur, et sic sunt maxime substantiae.

Quarta clausula infert correlarie quod destructis primis substantiis
impossibile est aliquid aliorum remanere. Quod sic habet ueritatem
quod si nullus terminus singularis de praedicamento substantiae pro
aliquo supponeret, quamuis positus in propositione, tunc nullus alter
etiam pro aliquo supponeret.  Et non est uitium si antecedens in hac
consequentia sit impossibile, quia pro tanto magis ualet consequentia,
ex eo quod ad impossibile sequitur quodlibet.

SDD 3.2.4

(1) Proprietates autem substantiae solent assignari sex. Prima est in
subiecto non esse; (2) sed haec non est proprie proprietas
substantiae, quia conuenit aliis, scilicet differentiis
substantialibus.

Contra istam primam proprietatem solet statim argui. Quia forma
substantialis est substantia, quae tamen est in subiecto, scilicet in
materia, ut anima in corpore, et pes etiam animalis, qui est
substantia, est in subiecto, quia est in ipso toto animali. Et cum hoc
etiam ista proprietas conuenit accidentibus; ergo non est proprie
proprietas substantiae. Antecedens patet: quia albedo in coruo non
est, et 'album' de quodam subiecto non praedicatur, ut de 'coruo';
ergo in subiecto non est albedo, adhuc capiendo esse in subiecto pro
praedicatione denominatiua.

Solutio. Dicendum est quod haec proprietas assignatur de substantia de
qua intenditur in Praedicamentis, scilicet prout hoc nomen
'substantia' supponit pro terminis de praedicamento substantiae, et
per esse in subiecto intelligitur idem quod praedicari denominatiue.
Et sic manifestum est, secundum dicta prius, quod hoc conuenit omni
substantiae, scilicet non esse in subiecto, et non conuenit
accidentibus, quia omnia accidentia sunt denominatiue praedicabilia,
uel secundum sua nomina propria, uel secundum nomina suorum
concretorum. Et sic patet quod argumentum primum, de forma quae est in
materia (ut de anima, quae est in corpore) et de pede animalis, qui
est in toto animali, non arguit de tali substantia nec de tali esse in
subiecto. Sed secundum argumentum bene concludebat quod assignatio
proprietatis non est conueniens de uirtute sermonis; unde debet dici
quod proprietas substantiae est non esse in subiecto.

Deinde, in secunda clausula, dicitur quod haec proprietas non est
proprie proprietas substantiae quia conuenit differentiis.
Differentiae enim substantiales non praedicantur denominatiue, sed
essentialiter, cum ponantur in definitionibus quidditatiuis. Et per
hoc negatur quod illae differentiae non sint substantiae, siue termini
substantiales, quod uidetur falsum, quia non sunt de aliquo alio
praedicamento quam de substantia. Sed de hoc dictum fuit in prima
parte huius capituli; uno enim modo differentia substantialis dicitur
substantia et alio modo non.

SDD 3.2.5

Secunda proprietas assignatur de secundis substantiis et de
differentiis quod uniuoce praedicantur de primis substantiis.

Notandum est quod haec proprietas non conuenit primis substantiis.
Quia a prima substantia nulla est praedicatio, scilicet de aliquo uel
aliquibus, nisi sit indirecta praedicatio, de qua non loquitur hic,
uel nisi sit terminorum synonymorum de se inuicem, de qua etiam non
curatur.

Notandum est etiam quod aliquando 'uniuoca' praedicatio accipitur
large, prout distinguitur solum contra 'aequiuocam' et prout uniuoca
definiebantur in primo capitulo huius tractatus, et sic accidentia
bene praedicantur uniuoce de primis substantiis, ut 'album' de
'Socrate' et 'Platone'. Sed alio modo sumitur 'uniuoca' praedicatio
magis stricte, prout distinguitur tam contra aequiuocam quam contra
denominatiuam, et sic de primis substantiis non praedicantur uniuoce
nisi secundae substantiae et differentiae substantiales. Hoc tamen non
obstante, genera bene praedicantur uniuoce de suis speciebus in
praedicamentis accidentium sicut in praedicamento substantiae.

SDD 3.2.6

Tertia proprietas assignatur quod omnis substantia prima significat
hoc aliquid.

De ista proprietate loquitur Aristoteles sub uerbis satis impropriis,
propter opinionem Platonis, qui posuit quod secundae substantiae non
significant immediate substantias singulariter exsistentes, sed
quidditates uniuersales, quas uocabat 'ideas'. Tamen, quantum ad
ueritatem, dicendum est de ista proprietate quod hic nos debemus
intelligere per 'hoc aliquid' substantias singulariter et per se
exsistentes, sicut sunt iste homo et iste lapis. Et quia termini
substantiales significant tales substantias, etiam sine aliena
connotatione, ideo dicuntur hoc aliquid significare praecise. Termini
autem accidentales si significant tales substantias, tamen hoc est cum
aliena connotatione; ideo non dicuntur significare hoc aliquid
praecise.

Et est notandum quod non ponimus uniuersalia separata, sicut Plato
posuit.  Quia secundae substantiae easdem substantias significant
sicut primae substantiae, sed aliter, quia primae substantiae
significant singulariter unam substantiam et secundae communiter
plures et indifferenter; ideo cum haec dictio 'hoc' additur termino
communi, facit ipsum singularem, nos dicimus primam substantiam magis
proprie significare hoc aliquid quam secunda substantia, quia
significat substantiam singulariter exsistentem et singularem.

SDD 3.2.7

Quarta proprietas substantia est quod substantiae nihil est
contrarium; sed hoc non est proprie proprietas, quia conuenit
quantitati, sicut dicetur post.

Ista quarta proprietas intelligenda est de terminis substantialibus,
uocando illos terminos contrarios qui innati sunt uerificari de eodem
subiecto et pro eodem supposito successiue, sed non simul. Sic enim
sunt contrarii isti termini 'album' et 'nigrum', quia possibile est
idem esse album prius et nigrum posterius, sed numquam simul. Sic
autem termini de praedicamento substantiae numquam sunt contrarii;
quod enim est ignis numquam erit aqua. Nec est ad propositum si formae
substantiales sint contrariae uel non contrariae, quia illae non sunt
termini substantiales.

Sed dubitatur de differentiis, ut de istis terminis 'rationale' et
'irrationale', utrum sint contrarii. Et Aristoteles uidetur dicere
quod sic, in decimo Metaphysicae. Et hoc est uerum capiendo largius
contrarietatem terminorum, scilicet pro terminis praedicabilibus uere
de eodem genere, sed tamen numquam pro eodem supposito. Sed
contrarietate terminorum proprie dicta numquam sunt contrarii; duae
enim requiruntur ad contrarietatem terminorum proprie dictam, sicut
tetigi: primo quidem quod illi termini numquam possint uerificari
simul de eodem et pro eodem, secundo quod possint successiue. Et adhuc
aliae condiciones requiruntur ad propriissime dictam contrarietatem,
ut maxime distare ... et caetera. Sed de eis non curatur ad praesens;
prima enim dictarum condicionum bene conuenit differentiis
substantialibus, ideo large loquendo dicuntur contraria; sed secunda
numquam potest eis conuenire, quia quod est rationale numquam erit
irrationale, uel e conuerso, si illae sint differentiae substantiales.

SDD 3.2.8

Quinta proprietas est quod nulla substantia suscipit magis et minus;
sed haec non est proprie proprietas substantiae, quia conuenit
aliquibus aliis, sicut dicetur post.

Contra istam proprietatem obiicitur statim, per hoc quod prius dictum
est primam substantiam esse maximam substantiam et species esse magis
substantias quam genera. Iterum, Socrates aliquando de caliditate uel
frigiditate recipit magis et aliquando minus, cum tamen Socrates sit
substantia.

Sed statim ad istam secundam obiectionem respondeo quod haec
proprietas datur de terminis substantialibus, et obiectio procedebat
de substantiis extra per se subsistentibus.

Sed de prima obiectione dicendum est quod termini substantiales bene
dicuntur magis uel minus substantiae quantum ad hoc quod est magis uel
minus substare, id est subiici, sicut dictum fuit prius. Sed sic est
intelligenda proprietas quod termini substantiales significatiue
sumpti non praedicantur cum additione istorum aduerbiorum 'magis' et
'minus'. Non enim dicimus quod Socrates aliquando est magis homo, uel
animal, et aliquando minus, sed dicimus quod aliquando est magis albus
et aliquando minus, nec dicimus quod homo est magis animal quam equus;
et si dicamus quod est animal perfectius et nobilius, hoc non est
contra istam proprietatem, quia isti termini 'perfectum' et 'nobile'
non sunt termini substantiales.

SDD 3.2.9

Sexta proprietas est quam ponit Aristoteles sub talibus uerbis "maxime
substantiae uidetur esse quod cum sit una et eadem numero,
susceptibilis est contrariorum secundum suam mutationem".

Difficile est bene exponere istam proprietatem. Verum est quod
Aristoteles ostendit quare dicitur "secundum suam mutationem". Hoc
enim dicitur ad differentiam orationis, uel opinionis, quae manens
eadem numero dicitur aliquando uera, aliquando falsa, ut si maneret
haec oratio in mente uel in scriptura 'Socrates sedet', uel haec
opinio quod Socrates sedet, tunc Socrate sedente esset uera, et statim
Socrate surgente fieret falsa. Et sic oratio uel opinio, eadem numero,
suscipit contraria, cum tamen non sit substantia; sed hoc non est
secundum mutationem ipsius orationis uel opinionis, immo hoc est
secundum mutationem rerum per terminos orationis significatarum. Non
enim est oratio uel opinio quae mouetur, sed Socrates, qui surgit.
Substantia autem in eo quod subiectiue mutatur suscipit contraria, ut
si Socrates modo est albus, post niger, modo calidus, post frigidus.

Ex istis dictis uidetur esse manifestum quod ista sexta proprietas
datur de substantia prout hoc nomen 'substantia' supponit pro ueris
substantiis, per se subsistentibus. Nam iste terminus 'homo' non magis
mutatur quam oratio uel opinio si homo fiat modo albus, modo niger,
aut calidus aut tepidus aut frigidus.

Sed, e contra, uidetur quod non possit exponi de illis substantiis per
se subsistentibus. Quia haec dictio 'maxime' uel esset nomen
adiectiuum constructum cum hoc nomine 'substantia', uel esset
aduerbium constructum cum hoc nomine 'proprium'. Si primo modo, tunc
falsa esset proprietas, quia nulla est maxime substantia nisi deus aut
caelum, quorum tamen neutrum est susceptibile contrariorum, secundum
Aristotelem. Deinde, etiam si construatur cum 'proprium', ita quod
dicamus hoc esse maxime proprium ipsi substantiae, adhuc hoc esset
falsum, quia non conuenit omni substantiae, ut dictum est; non enim
conuenit deo et corporibus caelestibus.

Sed forte possumus, euadendo, dicere quod istam proprietatem possumus
exponere de substantia utroque modo accepta. Primo, prout supponit pro
substantiis per se subsistentibus, restringendo hoc nomen 'substantia'
ad supponendum solum pro substantiis materialibus, scilicet pro
generabilibus et corruptibilibus, scilicet sub caelo exsistentibus. Et
si dicatur quod superficies, quae non est substantia, suscipit
contraria successiue, ut albedinem et nigredinem, diceretur quod
accidentia non recipiunt se inuicem nisi ratione substantiae quae est
secundum se receptiua eorum, ita quod albedo non est in magnitudine
tamquam in subiecto, sed est in ipsa substantia magnitudini subiecta.

Sed haec proprietas potest exponi de substantia prout hoc nomen
'substantia' supponit pro terminis de praedicamento substantiae et non
construitur 'maxime' cum 'proprium'. Quia hoc non est proprie proprium
terminis substantialibus, cum hoc non conueniat omnibus. Sed est
proprium, id est conueniens, maxime substantiae, id est primae
substantiae, quod sit susceptibilis contrariorum praedicatorum
secundum praedicationem denominatiuam, ut quia de isto termino
'Socrate' praedicatur modo 'album', modo 'nigrum', uel 'calidum' et
'frigidum', secundum sui mutationem, id est secundum mutationem
subiectiuam eius pro quo supponit.

Et si dicatur quod etiam de terminis accidentalibus sic praedicantur
contraria, ut hoc album est modo calidum, modo frigidum, respondetur
quod talis terminus accidentalis non subiicitur principaliter, ut
dictum fuit prius. Unde dictum est, quinto Metaphysicae, quod si
musicum dicatur album, hoc est quia ambo, scilicet musicum et album,
dicuntur de alio subiecto, scilicet substantiali, ut de Socrate uel de
Corisco.

Sed iterum quaeritur quare dixit Aristoteles hoc esse proprium primae
substantiae, cum etiam conueniat secundae; dicimus enim animal
quandoque esse sanum, quandoque esse aegrum. Dicendum est quod hoc
dicit ad innuendum quod huius modi mutationes accidentium per prius
attribuuntur primis substantiis quam secundis. Si enim dicamus hominem
esse aegrum uel ambulare, hoc non conuenit ei ratione qua homo, sed ea
ratione qua Socrates, qui est aeger uel qui ambulat, propter quod
dicitur, prooemio Metaphysicae, quod actus et generationes sunt circa
singularia.

			SDD 3.3: DE QUANTITATE
SDD 3.3.1

(1) Quantitatis aliud continuum, aliud discretum. (2) Quantitas
continua est cuius partes copulantur ad terminum communem; (3)
quantitas discreta est cuius partes non copulantur ad terminum
communem.

Hoc tertium capitulum est de quantitate, siue de praedicamento
quantitatis.  Et continet septem partes: prima est diuisio quantitatis
in continuam et discretam, secunda est de speciebus quantitatis
discretae, tertia est de speciebus quantitatis continuae, quarta est
de diuisione quantitatis in quantitatem per se et quantitatem per
accidens, aliae tres partes sunt tres proprietates quantitatis.
Secunda incipit ibi "sunt autem species", tertia ibi "species autem",
quarta ibi "quantitates aliae", quinta ibi "proprietates", sexta ibi
"secunda proprietas", septima ibi "tertia proprietas".

Prima pars habet tres clausulas. Prima est diuisio huius generis
'quantitas' per suas primas differentias, scilicet quia alia continua,
alia discreta. Istae ergo sunt primae species quantitatis, scilicet
quantitas continua et quantitas discreta. Sed istae primae species non
sunt specialissimae; ideo non solum dicuntur species, sed etiam genera
subalterna, et hoc notabatur cum dicebatur "quantitatis aliud
continuum, aliud discretum", id est aliud et aliud genus.

Secunda clausula describit quantitatem continuam quod ipsa est cuius
partes copulantur ad terminum communem, ut partes lineae ad punctum,
partes superficiei ad lineam, partes corporis ad superficiem, et
partes temporis ad instans. Utrum autem punctum sit res distincta a
linea et instans a tempore, et utrum sint res indiuisibiles uel quid
est unumquodque eorum debet uideri in sexto Physicorum.

Tertia clausula describit quantitatem discretam quod ipsa est cuius
partes non copulantur ad terminum communem. Et haec descriptio est
dubitabilis, propter hoc quod duae medietates lineae sunt binarius,
ergo sunt numerus et quantitas discreta, et tamen illae duae
medietates sunt copulatae ad terminum communem, quia sunt partes
lineae continuae. Respondetur quod intentio Aristotelis est quod ad
hoc quod quantitas sit continua requiritur quod partes eius sint
copulatae ad terminum communem, sed ad hoc quod sit discreta hoc non
requiritur, sed sufficit quod sit discretio, quae est alietas rerum ab
inuicem, et quod illae res sint naturales. Illae enim duae medietates
ita uel magis proprie dicerentur binarius si essent separatae quam
quando sunt ad inuicem continuae. Et ideo dicendum est quod istae duae
species quantitatis non sic distinguuntur contra inuicem quin possint
esse eaedem res pro quibus supponunt.  Eaedem enim res, scilicet
partes magnitudinis continuae, sunt magnitudo, una in numero, sed
secundum alias rationes dicuntur quantitas continua et quantitas
discreta. Dicuntur enim quantitas continua secundum quod partes eius
sunt copulatae ad terminum communem et dicuntur quantitas discreta
secundum quod partes eius sunt aliae ab inuicem; et istae rationes non
opponuntur, ideo possunt supponere pro eisdem, et tamen haec
diuersitas rerum sufficit ad hoc quod termini secundum illas rationes
impositi sint diuersae species.

SDD 3.3.2

Sunt autem species quantitatis discretae duae; prima est numerus,
secunda oratio.

Notandum est, sicut dicit Commentator, quinto Metaphysicae, quod
Aristoteles in libro Praedicamentorum locutus est de multis magis
secundum famositatem antiquorum de tempore suo quam secundum ueram
determinationem, reseruans determinationem demonstratiuam ad scientias
speculatiuas. Et sic locutus est hic de oratione, quia iste terminus
'oratio' nihil plus pertinet ad praedicamentum quantitatis quam iste
terminus 'lapis', uel iste terminus 'actio', aut 'motus', uel etiam
quam isti termini 'homines', 'populus', 'exercitus'. Si enim oratio
dicitur quanta quia mensurabilis tempore, ita et actio et motus, et
ita etiam lapis est quantus et mensurabilis secundum suam
magnitudinem, et homines etiam et populus sunt quanti secundum
multitudinem et mensurabiles numero.

Unde notandum est quod termini non sunt proprie de praedicamento
quantitatis nisi ipsi uel suae species sint praedicabiles in quantum
de suis subiectis denominatiue, aut secundum se aut secundum sua
concreta. Sic enim 'numerus' uere est de praedicamento quantitatis
quia species eius sunt isti termini 'binarius', 'ternarius', et
caetera, quorum concreta sunt 'duo', 'tria', et caetera, et haec
praedicantur in quantum, prout extendimus 'quantum' ad quot. Si enim
quaeratur "quot sunt isti homines?", uel 'quanti sunt secundum
multitudinem?", dicemus quod sunt tres uel quattuor. Sed iste terminus
'oratio' nec secundum se nec secundum suas species aut concreta ipsius
praedicatur in quantum. Unde si de quocumque demonstrato quaereretur
"quantum est hoc?", uel etiam de pluribus "quanta sunt haec?", aut
"quot sunt?", non responderetur conuenienter quod haec sunt oratio,
uel orans, uel oratum, uel affirmatio, uel negatio, uel affirmatum uel
negatum. Ideo etiam Aristoteles, quinto Metaphysicae, non enumerauit
orationem inter species quantitatis.

Et uidetur mihi esse concludendum correlarie quod 'quantitas discreta'
non sit genus ad 'numerum'. Immo aequiualenter se habent; omnis enim
numerus est quantitas discreta, et e conuerso. Sed 'numerus' est una
de primis speciebus 'quantitatis', distincta contra 'quantitatem
continuam', cuius species sunt 'binarius', 'ternarius', et sic de
aliis.

SDD 3.3.3

Species autem quantitatis continuae ponuntur ab Aristotele linea,
superficies, corpus, tempus et locus.

Circa istam tertiam partem, notandum est primo quod si puncta non sint
res indiuisibiles distinctae a lineis, tunc omne punctum est linea; et
similiter omnis linea est superficies, et omnis superficies est
corpus, prout debet uideri sexto Physicorum. Ideo istae tres species
'linea', 'superficies' et 'corpus' non sic distinguuntur quin bene
supponant pro eisdem rebus, sed sic quia secundum diuersas rationes
mensurandi significant magnitudines et supponunt pro eis. Magnitudo
enim, prout intelligitur mensurabilis secundum unam diametrum, nihil
attendendo ad mensurationem eius secundum alias diametros, dicitur
linea; ideo ulna dicitur linea, non superficies nec corpus, secundum
illam rationem secundum quam dicitur ulna, quia in mensuratione per
eam attenditur solum ad eius longitudinem, non curando an sit grossa
uel tenuis. Sed iterum magnitudo intelligitur mensurabilis secundum
duas diametros ductas in inuicem, nihil attendendo ad mensurationem
eius secundum tertiam diametrum, sicut mensuramus arpentum terrae; et
ut sic dicitur 'superficies'.  Deinde magnitudo intelligitur
mensurabilis secundum tres diametros ductas in inuicem, secundum quam
mensurationem scitur tota capacitas magnitudinis undique, et ut sic
dicitur 'corpus'; unde sic mensuratur quantum sit uinum in dolio.

Secundo notandum est quod Aristoteles, hic loquendo secundum
consuetudinem loquentium in suo tempore, et non secundum ueram
determinationem, inter species 'quantitatis continuae' enumerauit
istum terminum 'locus', qui non est de praedicamento quantitatis, eo
quod non praedicatur in quantum, siue secundum se siue secundum
species eius uel secundum suarum specierum concreta. Si enim quaeratur
"quantus est Socrates?", absurdum est respondere quod ipse est locus,
uel locans uel locatus, uel in domo, uel in superficie aeris, et
caetera; sed secundum suppositionem personalem terminorum haec bene est
uera 'locus est quantus', uel 'quantitas', immo etiam et homo et
asinus est quantus uel quantitas.

Tertio notandum est etiam, de tempore, quod hoc nomen 'tempus' potest
capi prout eius concretum esset 'aliquando', uel 'in aliquo tempore',
cuius species essent 'hodie', 'cras', 'dudum', 'olim', 'anno ab
incarnatione domini millesimo tricesimo ...' et caetera; et sic
'tempus' pertinet ad praedicamentum de quando.  Aliter etiam potest
capi prout concretum eius esset 'aliquantum diu', cuius species essent
'una die', 'duabus diebus', 'per unum annum' uel 'duos', 'unius horae'
uel 'duarum'; et tunc pertinet ad praedicamentum quantitatis, etiam
proprie, quia haec respondetur ad quantum, ut "quantum uixit
Socrates?", dicimus quod sexaginta annos, uel per sexaginta annos, et
"quantus est ille motus secundum durationem?", dicimus quod unius
horae, uel duarum. Et est de istis responsionibus quantum ad
durationem sicut de istis terminis 'bicubitum' et 'tricubitum' quantum
ad extensionem. Sic etiam reputarem omnes tales terminos de speciebus
'quantitatis continuae' 'arpentum', 'semiarpentum', 'libra', 'uncia',
'quarta', 'sopina' et huius modi.

SDD 3.3.4

Quantitates aliae dicuntur quantitates secundum se, ut illae quae
dictae sunt, aliae dicuntur quantitates secundum accidens, ut multum,
quia superficies multa, et longum, quia actio longa et tempus longum.

Istam quartam partem ego addidi ad declarandum breuiter intentionem
Aristotelis de hoc, tam in libro Praedicamentorum quam in quinto
Metaphysicae.  Dico ergo quod Aristoteles hic uocat 'quantitatem
secundum se' illos terminos qui proprie sunt de praedicamento
quantitatis, et illos uocat 'quantitates secundum accidens' de quibus
praedicantur illi termini. Et modo proportionali ita diceretur de
aliis praedicamentis; unde iste terminus 'homo' sic per accidens
diceretur de quantitate uel qualitate uel ad aliquid quia dicimus
hominem esse album, uel tricubitum, uel patrem uel filium. Unde sic
praedicamenta uel species praedicamentorum permiscue se habent, quia
uere praedicantur de se inuicem, licet denominatiue.

Verum est tamen quod in quinto Metaphysicae Aristoteles distinguit
duplicem modum quantorum, uel quantitatum, secundum se, scilicet quod
quaedam sunt quantitates secundum substantiam et aliae sunt per se
passiones illarum. Et per 'quantitates secundum substantiam'
intelligit terminos qui proprie sunt de praedicamento quantitatis,
quia inter eos ad inuicem est praedicatio essentialis, scilicet
superioris de inferiori. Sed passiones de illis praedicabiles, ut
istos terminos 'duplum', 'dimidium', 'rectum', 'curuum' et caetera
uocat 'quantitates secundum se', sed non 'secundum substantiam', quia
praedicantur de illis terminis qui proprie sunt de praedicamento
quantitatis per se et secundo modo, id est in secundo modo dicendi
'per se', scilicet denominatiue, et non essentialiter. Unde huius modi
passiones aliquando dicuntur 'quantitates secundum se', propter nunc
dictam rationem, et aliquando dicuntur 'quantitates per accidens',
quia non sunt proprie de praedicamento quantitatis nec praedicantur
essentialiter de illis terminis qui proprie sunt de praedicamento
quantitatis.

SDD 3.3.5

Proprietates autem quantitatis solent assignari tres. Prima est quod
quantitati nihil est contrarium; sed hoc non est proprie proprium
quantitatis, quia conuenit aliis, scilicet substantiis, ut dictum fuit
in capitulo de Substantia.

Haec proprietas debet intelligi de terminis de praedicamento
quantitatis, non de rebus pro quibus supponunt. Et ita haec proprietas
non est contra illos qui ponunt quod albedo et nigredo sunt
quantitates et magnitudines, licet sint contrariae. Apparet ergo quod
isti termini 'duo', 'tres', 'quattuor', uel 'binarius', 'ternarius',
et caetera non sunt contrarii, quia eadem res est binarius et
ternarius, scilicet suae duae medietates et suae tres tertiae. Nec
isti termini sunt contrarii 'magnitudo' et 'numerus', quia omnis
magnitudo est numerus, nec isti termini 'linea', 'superficies' et
'corpus', quia omnis linea est superficies et omnis superficies est
corpus, prout debet uideri in sexto Physicorum.

Sed dubitationes sunt, quas ponit Aristoteles. Prima est quia in loco
inueniuntur contraria, ut 'sursum' et 'deorsum'. Tamen iam dictum est
quod iste terminus 'locus' non est proprie de praedicamento
quantitatis, et ideo non ualet obiectio.

Secunda obiectio est quia 'magnum' et 'paruum' sunt contraria, et
similiter 'multum' et 'paucum', licet sint de praedicamento
quantitatis. Sed Aristoteles respondet duobus modis. Primo quod illi
termini 'magnum' et 'paruum' non sunt de praedicamento quantitatis,
sed ad aliquid, prout opponuntur; et hoc apparet in decimo
Metaphysicae. Secundo respondet quod illi termini non sunt contrarii,
quia idem simul bene dicitur magnum et paruum, respectu diuersorum;
unde non sunt oppositi simpliciter et absolute, sed respectiue, quia
non est possibile idem simul esse magnum et paruum respectu eiusdem.
Et sic de 'multo' et 'pauco'.

Sed tertia dubitatio est. Quia isti termini 'bicubitum', 'tricubitum'
sunt proprie de praedicamento quantitatis, et sunt contrarii, quia
possunt uerificari successiue de eodem et pro eodem, sed non simul;
quod enim est bicubitum si rarefiat erit tricubitum. Respondetur quod
sic large sumendo contrarietatem, prout dictae condiciones sufficerent
ad contrarietatem, concederetur contrarietas in quantitate, sicut
Aristoteles hoc concedit quinto Physicorum, quia secundum quantitatem
est motus, qui debet esse de contrario in contrarium. Sed si apponatur
quod ad proprie dictam contrarietatem ultra hoc requiritur maxima
distantia, ut patet decimo Metaphysicae, tunc non inuenitur in
quantitate contrarietas, quia non est dare maximum et minimum sicut
est dare in qualitate albissimum naturaliter et nigerrimum.

SDD 3.3.6

Secunda proprietas quantitatis assignatur quod nulla quantitas
suscipit magis et minus; sed hoc non est proprie proprietas
quantitatis, quia conuenit aliis, scilicet substantiis, ut dictum est.

Haec proprietas exponitur faciliter, sicut exponebatur de substantia,
scilicet quod termini de praedicamento quantitatis non praedicantur
cum additione horum aduerbiorum 'magis' et 'minus'. Non enim dicimus
hoc esse magis bicubitum quam illud, nec unum corpus esse magis corpus
quam alterum, nec unam superficiem esse magis superficiem quam aliam,
licet unum corpus sit minus altero et una superficies maior altera.

SDD 3.3.7

Tertia proprietas, quae est proprie propria quantitati, est secundum
eam aequale uel inaequale dici.

Ista proprietas patet per inductionem. Omne enim corpus omni corpori
est aequale uel inaequale, et linea lineae, et numerus numero, et
tempus tempori, et sic de aliis. Album autem albo non dicitur aequale
secundum albedinem, sed simile; immo si album dicatur albo aequale uel
homo homini, hoc tamen est ratione corporum uel superficierum quibus
albedines coextensae sunt. Et si motus etiam dicatur aequalis motui,
hoc non est nisi secundum magnitudines mobilium, uel secundum
magnitudines spatiorum, uel secundum durationes temporum in quibus
sunt.

			SDD 3.4: DE AD ALIQUID
SDD 3.4.1

(1) Ad aliquid uero talia dicuntur quaecumque hoc ipsum quod sunt
aliorum dicuntur uel quo modo libet aliter ad aliud; (2) uel sic: ad
aliquid sunt quibus hoc ipsum esse est ad aliquid quodam modo se
habere. (3) Prima autem harum descriptionum bene conuenit omnibus
terminis de praedicamento ad aliquid, sed non est eis propria; sed
secunda est eis propria. (4) Ex quo infertur quod quicumque definite
nouit unum relatiuorum definite nouit reliquum.

Hoc quartum capitulum est de praedicamento ad aliquid. Quod diuiditur
in sex partes: prima est de definitionibus relatiuorum, secunda est de
eorum speciebus, et aliae quattuor sunt de eorum proprietatibus.
Secunda incipit ibi "species relatiuorum", tertia ibi "proprietates",
quarta ibi "secunda proprietas", quinta ibi "tertia proprietas", sexta
ibi "quarta proprietas".

Circa totum istud capitulum, notandum est primo quod in unaquaque
coordinatione praedicamentali ponendum est unus genus generalissimum,
quod est unus terminus in illa coordinatione communissimus et
praedicabilis de omnibus aliis sicut superius de suis inferioribus. Et
tunc est dubitatio quid sit ille terminus in ista coordinatione
praedicamentali, an sit iste terminus 'relatio' uel iste terminus 'ad
aliquid'.

Ad hoc ego respondeo quod iste terminus 'relatio' non est illud genus
generalissimum, immo iste terminus 'ad aliquid'. Quia genus
significatiue sumptum debet praedicari uniuersaliter de omnibus suis
speciebus, etiam significatiue sumptis, ut quod omnis homo est
substantia, et omnis linea est quantitas, et omne secare est agere, et
sic de aliis. Modo sic non praedicatur iste terminus 'relatio' de
terminis huius praedicamenti, quia non est uerum quod omnis pater est
relatio, quia homo et equus essent relationes, quia sunt patres. Item,
omne idem uel diuersum esset relatio, quia tunc omne ens est relatio.
Sed iste terminus 'ad aliquid' sic praedicatur de omnibus terminis
huius praedicamenti. Nam omnis pater est ad aliquid pater, et omne
duplum est ad aliquid duplum, et omne idem uel diuersum est ad aliquid
idem uel diuersum, et sic de aliis; unde etiam et homo, si est pater
uel dominus, est ad aliquid pater uel dominus.

Unde notandum est quod modus proprius praedicandi a quo sumitur hoc
praedicamentum est praedicari de primis substantiis uel de aliis
subiectis suis cum ista additione 'ad aliquid', ut quod iste est ad
aliquid pater, uel ad aliquid dominus, uel ad aliquid similis, et
caetera. Sic autem non praedicantur termini aliorum praedicamentorum;
non enim dicimus quod iste sit ad aliquid homo uel asinus, uel quod
iste sit ad aliquid bicubitus, aut albus, aut sedens, aut uestitus, et
sic de aliis.

Tunc ergo uidendum est quid debeamus intelligere per 'relationem' et
'relatiuum' et 'absolutum'. Et ego dico quod sicut motus est actus quo
mouens mouet et mobile mouetur, et uisio est actus quo uidens uidet et
uisibile uidetur, ita, loquendo proprie, 'relatio' est actus quo
referens refert et relatum refertur. Referens autem et comparans est
anima nostra, quae intelligit hoc in comparatione ad illud. Duplici
enim conceptu potest anima intelligere res. Uno modo sine comparatione
earum ad inuicem, et sic mediantibus talibus conceptibus imponit anima
ad significandum istos terminos 'homo', 'album', 'bicubitum'; tales
ergo conceptus uocandi sunt 'absoluti', proprie et primo, et
consequenter termini uocales illis conceptibus subordinati etiam
dicuntur termini 'absoluti'.

Alio autem modo anima intelligit res in ordine ad inuicem, comparando
hanc ad illam, et tales conceptus uocantur proprie 'relatiui', et
'relationes', quia eis anima refert et comparat res ad inuicem. Et
mediantibus illis conceptibus imponuntur ad significandum termini
uocales quos uocamus consequenter 'terminos relatiuos', seu
'respectiuos', sicut sunt isti termini 'pater', 'filius', 'duplum',
'dimidium', et caetera. Ideo manifestum est quod 'absolutum' et
'relatiuum', siue 'respectiuum', non sunt differentiae rerum extra
significatarum, sed sunt differentiae primo conceptuum, secundo uocum
significatiuarum mediantibus illis conceptibus impositarum. Ideo hoc
nomen 'relatio' bene praedicatur de terminis huius praedicamenti
materialiter sumptis, sed non sumptis personaliter, uel significatiue;
ideo non est genus ad illos terminos.

His dictis, manifestum est quod in hac prima parte sunt quattuor
clausulae, scilicet duae descriptiones de 'ad aliquid', et comparatio
earum ad inuicem, et unum correlarium. Et est totum bene difficile,
sicut notat Aristoteles in Praedicamentis, in fine huius capituli,
dicens "fortasse autem difficile est de huius modi rebus confidenter
dicere nisi saepe pertractata sint; dubitare autem de singulis non est
inutile". Ideo etiam non intendo nisi dubitatiue de isto praedicamento
loqui; et si quae appareant bene dicta, recipiantur, et si quae male,
repellantur.

Nunc ergo uidenda est differentia inter illas duas descriptiones, quas
notat Aristoteles multum differre; et deberunt ex hoc esse manifestae
tres primae clausulae. Et primo uidetur mihi esse dicendum quod, sicut
in quantitate dictum fuit quasdam esse quantitates per se et alias per
accidens, ita proportionabiliter dicendum est de ad aliquid. Quaedam
enim dicuntur per se ad aliquid, quia sunt termini qui sunt proprie de
praedicamento ad aliquid, ut 'duplum', 'dimidium' et caetera. Alia sunt
per accidens de praedicamento ad aliquid, quia sunt termini subiecti
de quibus uere praedicantur termini exsistentes proprie de
praedicamento ad aliquid. Et huius modi sunt, simpliciter et
uniuersaliter, omnes termini, saltem pro aliquo uel aliquibus
supponentibus; quia de omnibus terminis uere praedicantur isti termini
'idem' uel 'diuersum', 'causa' uel 'causatum', 'prius' uel
'posterius', et si unus homo est pater, alter est filius, si unus
dominus, alter seruus, et caetera.  Vult ergo dicere Aristoteles quod
prior descriptio conuenit omnibus terminis qui dicuntur ad aliquid,
siue per se siue per accidens; ideo non est propria terminis qui
proprie sunt de isto praedicamento, nam hoc ipsum quod est homo est
alicuius pater uel alicuius filius, alicuius dominus uel alicuius
seruus, et hoc ipsum quod est album est ad aliquid simile uel ad
aliquid dissimile.

Sed secunda descriptio non conuenit nisi terminis qui sunt proprie de
isto praedicamento. Et tunc, ut hoc magis appareat, oportet exponere
illam definitionem sic quod per 'hoc ipsum' intelligamus
praedicationem essentialem, et non denominatiuam, scilicet quod omnis
terminus qui proprie est de isto praedicamento praedicatur de se ipso
essentiali praedicatione cum ista additione 'ad aliquid', ut quod
pater est ad aliquid pater, et filius est ad aliquid filius, et idem
est ad aliquid idem, et prius est ad aliquid prius, et posterius est
ad aliquid posterius. Quod enim haec praedicationes sint essentiales
apparet: quia conceptus relatiuus non solum est alicuius conceptus,
sed alicuius ad aliquid conceptus; ideo terminus relatiuus, de propria
significatione et impositione, connotat ad aliquid, et ideo ista
additio 'ad aliquid', super terminum relatiuum cadens, non est nisi
expressio connotationis illius termini, et non addit connotationem
alienam super illud terminum, et ideo est praedicatio essentialis. Sic
autem non est de aliis terminis; bos enim non dicitur ad aliquid bos,
et si dicatur alicuius bos, hoc significat quod est alicuius
possessio; et non est praedicatio essentialis, quia esset bos quamuis
non esset alicuius possessio, et si manus uel caput dicitur alicuius
manus uel caput, hoc significat quod est alicuius pars, et est
praedicatio denominatiua, et non essentialis, quia esset manus licet
non esset alicuius pars, scilicet si esset abscissa et deus
conseruaret eam in uita, sed non est possibile per aliquam potentiam
quod pars esset pars nisi esset alicuius totius pars, propter hoc quod
hoc nomen 'pars' est proprie de praedicamento ad aliquid.

Et si aliquis obiiciat quod ita etiam non esset motus nisi esset
alicuius motus, nec albedo nisi esset alicuius albedo, nec album nisi
esset albedine album, nec motum nisi esset motu motum, et sic de
aliis, respondetur quod hoc consequenter conuenit nominibus abstractis
et suis concretis ad inuicem, siue in substantiis siue in aliis. Unde
et homo diceretur humanitate homo, et humanitas hominis humanitas, et
ens entitate ens, et entitas entis entitas; et quia hoc ita est
commune, ideo huius modi habitudo non determinat terminum ad aliquod
praedicamentum.

Sed tunc iterum est magna dubitatio, de quarta clausula. Aliqui enim
exponunt eam quod necesse est utrumque relatiuorum definiri per
reliquum. Et hoc non uidetur mihi uerum; quia si ignoro quid nominis
tam huius termini 'pater' quam huius termini 'filius', et peto quod me
doceas quid est pater, uel quid ego debeo intelligere per istum
terminum 'pater', et tu dicas mihi quod pater est qui genuit filium,
ego statim dico "nescio quid intelligis per 'filium" ', et si dicas
iterum quod per 'filium' debeo intelligere illum quem pater genuit, tu
non docebis me, quia nescio quid intelligerem per 'patrem'. Unde
manifestum est quod si tu definires istos terminos 'hemiolium' et
'subhemiolium' per inuicem, dicendo quod hemiolium est proportio ad
subhemiolium, tu nihil doceres eum qui est hemiolium. Sed ad istum
sensum debemus intelligere quod unum relatiuorum definitur per
reliquum quia definitur per eius substratum, ut quod hemiolium est
proportio trium ad duo et subhemiolium est proportio duorum ad tria,
et pater est animal quod ex semine suo genuit alterum animal et filius
est animal ex semine alterius animalis genitum, et sic de aliis.
Oportet enim definiendo terminum relatiuum exprimere eius substratum
et substratum correlatiui et habitudinem secundum quam impositum est
nomen relatiuum ad significandum.

Sed tunc quo modo dixit Aristoteles "qui definite nouit unum definite
nouit reliquum". Respondetur quod haec propositio sub his uerbis non
est necessaria, de proprietate sermonis. Sed ad istum sensum ponitur
quod qui nouit unum relatiuorum definite, statim potest etiam
faciliter cognoscere alterum definite, quia non oportet nisi
conuertere habitudinem. Verbi gratia, supposito quod 'duplum' et
'dimidium' dicuntur correlatiue, scito quod duplum est proportio
duorum ad unum, statim potest sciri quod dimidium est proportio unius
ad duo, et supposito quod 'pater' et 'filius' dicantur correlatiue,
scito quod pater est animal quod ex semine suo genuit alterum animal,
scitur faciliter et infertur quod filius est animal genitum ab animali
ex semine suo, et sic de aliis. Et forte quod ad hoc notandum locutus
est Aristoteles in his uerbis "si quis aliquid eorum quae sunt ad
aliquid definite sciat, et illud ad quod dicitur definite sciturus
est", id est sciet.

SDD 3.4.2

Species relatiuorum solent distingui tres, scilicet relatiua
aequiparantiae, relatiua superpositionis et relatiua suppositionis.
Relatiua aequiparantiae secundum easdem rationes dicuntur; ideo sunt
eorundem nominum, ut simile simili simile, amicus amico amicus,
uicinus uicino uicinus, contrarium contrario contrarium, et caetera.
Relatiua superpositionis dicuntur secundum rationem alicuius
excellentiae, ut pater ad filium, dominus ad seruum, duplum ad
dimidium, prius ad posterius, superius ad inferius, et caetera.
Relatiua suppositionis sunt quae correlatiue dicuntur ad relatiua
superpositionis, ut filius ad patrem, seruus ad dominum, et caetera.

Ista secunda pars est euidens sine glossa, nisi quia aliquis diceret
quod Aristoteles aliter distinguit modos relatiuorum in quinto
Metaphysicae. Sed dicendum est quod in illo quinto Aristoteles
determinat de substantia, de qualitate, de quantitate et de ad aliquid
non praecise ut sunt distincta praedicamenta, sed distinguit
aequiuocas acceptiones illorum nominum. Unde in qualitate ipse ponit
differentias substantiales, quae non sunt de praedicamento qualitatis;
et ita etiam ibi ipse non distinguit terminos proprie de praedicamento
ad aliquid, sed etiam posuit ibi terminos non exsistentes proprie de
praedicamento ad aliquid, ut 'agens' et 'passum', 'actiuum' et
'passiuum'.

SDD 3.4.3

Proprietates eorum quae ad aliquid dicuntur assignantur quattuor.
Prima est quod in relatione est contrarietas, quia uirtus est
contraria uitio, cum tamen sint ad aliquid.

Credo quod ista non sit proprietas terminorum proprie exsistentium de
praedicamento ad aliquid. Quia si aliquibus conueniat, non tamen
omnibus nec solis; et tamen proprium non dicitur nisi quod conuenit
aut omni et non soli, aut soli licet non omni, aut omni et soli, ut
uult Porphyrius.

Iterum, etiam ego credo quod nulli termini de praedicamento ad aliquid
sint proprie et simpliciter contrarii. Nam illud quod dicitur de
uirtute et uitio non est ad propositum, quia illi termini non sunt
proprie de praedicamento ad aliquid, sed qualitatis. Si autem dicatur
quod isti termini 'magnum' et 'paruum', uel 'simile' et 'dissimile',
sint contrarii, hoc non est simpliciter uerum, cum idem dicatur simul
magnum et paruum, licet respectu diuersorum. Bene tamen uerum est quod
idem non dicitur simul magnum et paruum respectu eiusdem, nec aequale
et inaequale. Sed haec non est oppositio simpliciter, sed est
oppositio relatiua.

Ideo tandem ego dico quod Aristoteles in ponendo istam proprietatem,
uel condicionem, relatiuorum locutus est secundum famositatem et
extendendo istum terminum 'ad aliquid' ad ea quae per accidens possunt
dici ad aliquid, cum tamen proprie sint de aliis praedicamentis; uel
accepit 'contrarietatem' pro 'oppositione relatiua'.

SDD 3.4.4

Secunda proprietas assignatur quod relatiua suscipiunt magis et
minus, ut quod hoc illi dicitur aliquando magis simile et aliquando
minus simile; sed hoc non conuenit omnibus relatiuis, quia non dicimus
magis aut minus duplum uel triplum.

Ista condicio relatiuorum exponitur de terminis relatiuis qui
praedicantur de subiectis suis cum additione illorum aduerbiorum
'magis' et 'minus'. Et apparet quod non meretur dici proprietas
terminorum de praedicamento ad aliquid, quia nec eis omnibus conuenit,
nec eis solis, sed est quaedam passio uere attributa aliquibus
terminorum relatiuorum.

SDD 3.4.5

(1) Tertia proprietas assignatur quod omnia relatiua ad conuertentiam
dicuntur cum suis correlatiuis, ut seruus domini seruus et dominus
serui dominus, et maius minore minus et minus maiore minus. (2) Sed
non semper conuertentia est secundum eundem casum, ut sensus sensati
sensus, sensatum sensu sensatum.

Ista quinta pars habet duas clausulas. Prima est assignatio tertiae
proprietatis, secunda distinguit diuersos modos conuertendi.

Quantum ad primam, notandum est quod hic non intendit Aristoteles de
conuertentia, seu conuertibilitate, terminorum secundum praedicationem
uniuersalem de inuicem, quem ad modum dicimus definitionem conuerti
cum definito et propriam passionem cum suo subiecto, quia nec omnis
pater est filius nec omne duplum est dimidium. Sed per 'conuertentiam'
intelligimus quod utrumque de suo subiecto praedicetur cum additione
reliqui in obliquo, ut quia seruus est domini seruus, ita dominus est
serui dominus.

Sed obiicitur: quia licet pater et filius dicantur ad inuicem
correlatiue, tamen non omnis pater est filii pater, sed forte filiae,
nec omnis filius est patris filius, sed forte matris. Respondeo quod
non oportet quod sic conuertantur secundum praedicationem uniuersalem,
sed sufficit quod secundum praedicationem particularem, ut quod de
necessitate illae praedicationes se inuicem mutuo consequuntur.
Sequitur enim necessario quod si aliquis est pater filii, aliquis sit
filius patris, et e conuerso; sic etiam si aliquis sit pater filiae,
sequitur quod aliqua est filia patris, et sic de aliis.

Iterum, posset sustineri conuertentia secundum praedicationes
uniuersales, dum tamen ibi esset disiunctio secundum sexum, scilicet
secundum genus masculinum et genus femininum, et quod fierent
propositiones secundum disiunctionem illorum generum, ut quod omnis
pater uel mater est filii uel filiae pater uel mater, et, e conuerso,
omnis filius uel filia est pater uel matris filius uel filia; et
similiter de dominus uel domina ad seruum uel seruam, et sic de aliis.

Quantum ad secundam clausulam, uidetur mihi quod illi termini qui sunt
proprie de praedicamento ad aliquid semper conuertuntur ad inuicem
secundum eosdem casus. Nec obstat de 'scientia' et 'scibili', quia
'scientia' non est proprie de praedicamento ad aliquid, sed
qualitatis; nec etiam obstat de 'disciplina' et 'disciplinato', quia
non sunt termini proprie ad inuicem correlatiui, immo isti termini
'doctor' et 'discipulus', qui conuertuntur utrobique secundum
genitiuum casum. Nec obstat etiam de 'actione' et 'passione', uel de
'calefactione' et 'calefactibili', et huius modi, quia puto quod non
sunt proprie de praedicamento ad aliquid. Sed actiones et passiones,
et talia, magis discutienda sunt in libro Physicorum.

SDD 3.4.6

(1) Quarta proprietas ponitur quod relatiua sunt simul natura. (2) Sed
dicit Aristoteles quod hoc non conuenit omnibus relatiuis; non enim
sunt simul natura scibile et scientia, nec sensus et sensibile, immo
scibile est prius natura quam scientia et sensibile quam sensus.

Ista sexta pars habet duas clausulas. Prima est assignatio quartae
proprietatis terminorum relatiuorum, quae est bene dubitabilis. Quia
isti termini sunt ad aliquid 'prius' et 'posterius', 'causa' et
'causatum', 'pater' et 'filius'; tamen prius et posterius non sunt
simul natura, nec causa et causatum, sed causa naturaliter est prior,
nec pater et filius, sed pater est prior naturaliter, nec omnia ad
inuicem diuersa uel aequalia sunt simul natura, quia omnia essent
simul natura.

De hoc ergo ponam aliquas conclusiones. Prima est quod non oportet
omnia relatiua sic esse simul natura quod ea pro quibus supponunt sint
simul natura.  Ideo non de omnibus terminis correlatiuis significatiue
sumptis uerificatur hoc praedicatum 'sunt simul natura'; non enim
oportet esse uerum quod causa et causatum sint simul natura, uel prius
et posterius, sicut prius obiiciebatur.

Secunda conclusio est quod non oportet terminos relatiuos sic esse
simul natura quod impossibile sit unum esse sine reliquo. Quia in uoce
iste terminus 'pater' potest esse sine isto termino 'filius'. Et
similiter, in mente, credo quod ego possum habere intentionem huius
termini 'duplum' sine intentione huius termini 'dimidium'. Quia si
ignoro significationes horum nominum 'duplum' et 'dimidium' et peto
quod doceas me eas, tu dices quod duplum est ad aliquid alterum quod
continet praecise bis quantum est illud alterum; si ergo tu hoc bene
intelligas, non oportet quod statim, aeque cito, tu formes conceptum
proprium dimidii, immo oportet prius quod tu conuertas proportionem et
attendas ad eam, scilicet quod sicut est habitudo duorum ad unum, ita
est habitudo, e conuerso, unius ad duo, secundum quam dicitur
'dimidium'.

Tertia conclusio est quod non sic sunt simul natura quod per inuicem
definiantur, quia hoc prius remotum fuit. Et istae conclusiones
positae sunt ad remouendum quasdam opiniones quas non credo esse
ueras.

Quarta conclusio uidetur mihi esse ponenda quod omnes termini ad
inuicem correlatiui sunt simul natura ad istum sensum quod necesse est
si unum uerificetur mediante hoc uerbo 'est' de isto nomine
transcendente 'aliquid', quod etiam alterum de illo uerificetur, uel
saltem, in plurali numero, de hoc subiecto 'aliqua', mediante hoc
uerbo 'sunt', ut si aliquis est pater, aliquis est filius, et e
conuerso, et si aliquid est maius, aliquid est minus, et e conuerso.
Immo si aliquid est prius, aliquid est posterius, et e conuerso, licet
non sit uerum si prius est quod posterius sit; unde credo quod haec
sit concedenda 'Aristoteles est prior antichristo et antichristus est
posterior Aristotele'. Quia loquendo de priori et posteriori secundum
tempus, isti termini 'prius' et 'posterius' significant futurum in
ordine ad praeteritum et praeteritum in ordine ad futurum; ideo si
fiant praedicata, possunt ampliare subiecta ad supponendum pro
praeteritis et futuris.

Sed de secunda clausula, quae dicit quod haec proprietas non conuenit
omnibus relatiuis, quia non conuenit 'scientiae' et 'scibili', et
'sensui' et 'sensibili', potest dici quod hi termini non sunt proprie
de praedicamento ad aliquid, unde non est cura de eis. Verum est enim
quod non sequitur si est scibile quod est scientia, uel si est
sensibile quod est sensus. Immo etiam si 'scibile' et 'sensibile'
essent proprie de praedicamento ad aliquid, tamen non essent
correlatiua ad inuicem 'scientia' et 'scibile', nec 'sensus' et
'sensibile', sed 'scitiuum' et 'scibile', et 'sensitiuum' et
'sensibile'. Et tunc ualde bene conceditur quod si aliquid est
sensibile, aliquid est sensitiuum, et e conuerso, et si aliquid est
scibile, aliquid est scitiuum, et e conuerso, quia omnes illi termini
sunt nomina potentiarum, quae ampliant ad supponendum pro his quae
possunt esse, licet non sint. Et sic apparet quod haec proprietas bene
conuenit omnibus relatiuis; sed tamen non est eis propria, quia
conuenit aliis: sic enim sunt simul natura uniuersaliter definitio et
definitum.

Nota tamen quod non oportet uniuersaliter si correlatiua fiant
subiecta in propositionibus de hoc uerbo 'est' secundo adiacente quod
propositiones se mutuo consequantur. Praesens enim est prius futuro,
et futurum est posterius, et in illis non sequitur si prius est quod
posterius sit, quia praesens est et futurum non est, licet tamen sit
futurum.

			SDD 3.5: DE QUALITATE
SDD 3.5.1

Qualitas est secundum quam quales dicimur, ut secundum albedinem albi
uel secundum iustitiam iusti.

Istud quintum capitulum est de qualitate, siue de praedicamento
qualitatis.  Et continet decem partes: prima est descriptio
'qualitatis', aliae quattuor sunt declarationes quattuor specierum
'qualitatis', sexta est descriptio 'qualis', aliae tres sunt
assignationes trium proprietatum qualitatis, decima est unum notabile.
Secunda incipit ibi "species autem", tertia ibi "secunda species",
quarta ibi "tertia species", quinta ibi "quarta species", sexta ibi
"qualia uero", septima ibi "proprietates", octaua ibi "secunda
proprietas", nona ibi "tertia proprietas", decima ibi "et notandum
est".

Circa primam partem, notandum est quod haec descriptio posita est sub
uerbis impropriis. Quia huic uerbo 'dicimur' oportet secundum
grammaticam supponere istum nominatiuum 'nos'; et tunc peteretur utrum
ille nominatiuus supponeret solum pro nobis hominibus, uel quod in hoc
nobis associaremus lapides, et animalia, et alias substantias. Et si
supponeret solum pro hominibus, tunc descriptio non conueniret omni
qualitati, quia multae sunt quibus nulli homines sunt quales, sed
asini aut lapides. Et adhuc si ista dictio 'nos' supponeret pro
omnibus substantiis, haec descriptio non esset uera, quia nulla est
qualitas secundum quam ego et unus lapis sumus quales.

Ergo, propter expositionem huius descriptionis, notandum est,
proportionaliter sicut dictum fuit de substantia, quod hoc nomen
'qualitas' aliquando accipitur pro terminis abstractis de
praedicamento qualitatis, et sic isti termini 'albedo', 'caliditas',
'scientia' dicerentur qualitates; alio modo accipitur pro illis rebus
pro quibus dicti termini supponunt, ut caliditas inhaerens igni et
albedo quam ego uideo in pariete sunt qualitates.

Et eodem modo, proportionaliter, debet dici de hoc nomine 'quale'. Uno
enim modo capitur pro terminis qui proprie sunt de praedicamento
qualis, et illi sunt omnes termini qui proprie praedicantur in quale
de suis subiectis denominatiua praedicatione; sic enim isti termini
'album', 'dulce', 'calidum' dicuntur qualia, quorum termini abstracti
sunt proprie de praedicamento qualitatis et dicuntur qualitates modo
prius dicto. Alio modo iste terminus 'quale' capitur pro rebus pro
quibus illi termini de praedicamento qualis supponunt, et sic homo est
qualis, quia est albus, et lapis, quia est durus.

Corrigamus ergo definitionem, dicendo quod qualitas est secundum quam
aliquid dicitur esse quale. Et tunc si definiatur 'qualitas' ut
supponit pro praedictis terminis abstractis, exponitur sic "secundum
quam aliquid dicitur esse quale", id est a qua terminus concretus
significatiue sumptus denominatiue praedicatur in quale; et si
describatur pro rebus significatis per tales terminos, tunc exponatur
quod qualitas est qua aliquid est quale.

SDD 3.5.2

(1) Species autem qualitatis assignantur quattuor. Prima est 'habitus'
et 'dispositio'. (2) Differunt autem habitus et dispositio quia
qualitas quae de difficili est mobilis et separabilis a suo subiecto
uocatur 'habitus', et illa quae de facili est separabilis uocatur
'dispositio'. (3) Et est notandum quod aliquando dispositiones de
facili mobiles ita firmantur in subiectis suis propter temporis
longitudinem quod fiunt de difficili mobiles, et uocantur 'habitus',
ut aegritudo aliquando bene sanabilis a principio efficitur per longam
moram insanabilis.

Ista secunda pars continet tres clausulas: prima assignat primam
speciem qualitatis sub duobus nominibus, secunda ponit differentiam
inter illa nomina et tertia est unum notabile.

Prima clausula sic intelligitur quod omnis terminus de praedicamento
qualitatis de quo uere praedicatur hoc nomen 'habitus' uel hoc nomen
'dispositio' pertinet ad primam speciem qualitatis. Vocatur autem
qualitas in proposito 'habitus' ex eo quod subiectum secundum eam
dicitur 'habituatum', uel 'firmatum', in bono uel in malo, id est ad
bene uel male agendum uel patiendum.  Et ideo in hac specie reponuntur
nomina uirtutum et uitiorum, siue animae siue corporis, ut 'sanitas',
'aegritudo', 'calor' uel 'frigus', prout calor dicitur uirtus ignis,
uel ignium, aut etiam iuuentutis, aut huius modi, et frigus oppositum.
Sed qualitas uocatur 'dispositio' ex eo quod subiectum secundum eam
dicitur bene uel male dispositum ad operandum uel non operandum, sed
non est firmatum in tali qualitate quin faciliter sit mutabile in
oppositam qualitatem, sicut iuuenes iam habituati ad doctrinas et
bonos mores, tamen saepissime totum amittunt si a studio modicum
retrahantur aut cum peioribus conuersentur.

Secunda clausula, de differentia inter habitum et dispositionem, iam
ex se et ex dictis est manifesta. Tamen Aristoteles, in
Praedicamentis, notat quod licet iste terminus 'dispositio' proprie
sumptus distinguatur contra hoc nomen 'habitus', tamen aliquando hoc
nomen 'dispositio' accipitur communiter, prout se extendit ad
praedictas qualitates, quibus res bene uel male se habent ad
operandum, siue sint de facili uel de difficili mobiles; et sic ipse
dicit quod 'dispositio' est in plus quam 'habitus', et quod omnis
habitus est dispositio sed non omnis dispositio est habitus.

Tertia etiam clausula est satis clara. Sed ex ea et ex quibusdam aliis
inferendum est quod licet isti termini 'sanitas', 'aegritudo',
'scientia', 'temperantia', 'iustitia' et huius modi ponantur de ista
specie, tamen non est credendum quod hoc nomen 'habitus', uel hoc
nomen 'dispositio', sit proprie loquendo genus ad illos terminos. Quia
genus praedicatur uere et uniuersaliter et pro semper de qualibet
suarum specierum, supposita constantia terminorum, et non est sic de
dictis terminis, quia nec omnis scientia est habitus nec omnis
scientia est dispositio, sed in uno firmato scientia est habitus et in
alio, qui non multum perseuerauit in studio, sua scientia non est nisi
dispositio, et sic de temperantia et iustitia, de sanitate et
aegritudine, et de aliis huius modi. Et etiam uerum genus aut uera
species de aliquo suorum indiuiduorum semper praedicabitur uere et
affirmatiue stante quod illud indiuiduum pro aliquo supponat, ut hic
homo quam diu erit hic homo erit homo et animal, et hoc album quam diu
erit hoc album erit album et coloratum. Sed haec aegritudo noua
Socratis est modo dispositio, et non habitus, et eadem inueterata erit
habitus, et non dispositio, ut dicit tertia clausula.

Iterum, manifestum est quod nihil ad rationem specificam caloris aut
sanitatis aut aegritudinis spectat an sit a subiecto suo faciliter aut
difficiliter separabilis. Ideo patet quod isti termini 'habitus' et
'dispositio' addunt alienas connotationes super illos terminos
praedictos; ideo non praedicantur de eis essentialiter, quo modo
debent praedicari genera, species et differentiae.

SDD 3.5.3

Secunda species qualitatis ponitur esse 'naturalis potentia' uel
'impotentia'.

Notandum est quod hic accipitur 'potentia' pro qualitate secundum quam
subiectum eius est innatum fortiter, prompte et bene agere et forte
resistere passionibus corruptiuis aut nociuis; et, e conuerso,
'impotentia' accipitur pro qualitate qua subiectum eius est innatum
faciliter pati, passioni corruptiuae uel nociuae non potens resistere,
uel etiam qua est impotens fortiter, prompte et bene agere. Unde
secundum qualitates quae sic potentiae dicuntur dicitur aliquis
fortis, robustus, sanatiuus, ut cursor, luctator et huius modi; et
secundum qualitates quae dicuntur 'impotentiae' dicitur aliquis
mollis, debilis, aegrotatiuus et caetera.

Et apparet mihi quod sic debeant poni conuenientia et differentia
inter qualitates huius secundae speciei et primae, quod ipsae
conueniunt quia utraeque sunt dispositiones ad bene uel male agendum
uel patiendum. Sed in hoc differunt quia si a natiuitate sint innatae
ex principiis generationis fortibus aut debilibus, illae uocantur
'naturales potentiae' uel 'impotentiae', et dicuntur esse de ista
specie, et si sint per doctrinam uel consuetudinem acquisitae, uel
aliter, dicuntur esse de prima specie.

SDD 3.5.4

(1) Tertia species qualitatis est 'passio', uel 'passibilis qualitas',
ut 'dulcedo', 'amaritudo', 'albedo', 'caliditas' et caetera. (2)
Dicuntur autem 'passiones', uel 'passibiles qualitates', triplici
ratione, scilicet uel quia earum subiecta dicuntur pati proprie ab
alterationibus secundum eas magis quam secundum qualitates de aliis
speciebus, prout apparet septimo Physicorum, uel quia innatae sunt
inferre sensibus passionem, ita quod sunt proprie obiecta sensuum, uel
etiam ex eo quod innatae sunt sequi ad passiones animae, ut rubedo ad
uerecundiam et palor ad iram. (3) Et differunt passiones et passibiles
qualitates sicut dicebantur in prima specie differre habitus et
dispositiones; dicuntur enim 'passiones' quae a suis subiectis
faciliter mobiles sunt, dicuntur autem 'passibiles qualitates' quae
sunt de difficili mobiles.

Haec pars continet tres clausulas. Prima nominat hanc speciem duobus
nominibus; omnis enim qualitas quae solet uocari 'passibilis qualitas'
uel 'passio' dicitur ad hanc tertiam speciem pertinere. Et non
accipitur hic hoc nomen 'passio' secundum illam rationem secundum quam
dicitur esse unum praedicamentum, sed secundum illas rationes quae
ponuntur in secunda clausula.

Secunda ergo clausula assignat triplicem rationem quare illae
qualitates dicantur 'passiones' uel 'passibiles qualitates', quarum
prima et secunda uidentur esse generaliores et tertia uidetur esse
magis specialis ad quosdam colores. Sed de prima illarum rationum
dubitatur. Quia Aristoteles uidetur eam negare, dicens quod passibiles
qualitates dicuntur non ex eo quod ea quae suscipiunt eas patiantur,
sed quia subiectiue sunt in sensibus. Sed breuiter dico quod illa
dicta Aristotelis debent exponi addendo hanc dictionem 'solum', ita
quod passibiles qualitates dicuntur non solum ex eo quod ... et
caetera. Vel potest exponi quod non dicuntur passibiles qualitates, uel
passiones, ex eo quod subiecta earum secundum eas actu patiantur, quia
etiam in quiete dicuntur passiones uel passibiles qualitates, sed bene
sic nominantur ex eo quod subiecta sunt innata pati et alterari
secundum eas.

Tertia clausula ponit differentiam inter illa duo nomina, et est satis
clara.  Tamen ex ea notari potest sicut de prima specie notabatur,
scilicet quod ista nomina 'passio' et 'passibilis qualitas' non sunt
proprie genera ad istas species 'albedo', 'dulcedo', 'caliditas'; hoc
enim eodem modo proberetur sicut de 'habitu' et 'dispositione'
probabatur. Ideo etiam non est credendum quod illa nomina quae sic
dicuntur communiter 'species qualitatis' sint proprie loquendo species
in quas immediate hoc genus 'qualitas' diuiditur (forte enim quod
illis proprie dictis speciebus non sunt nomina imposita). Unde si hae
essent proprie dictae species 'qualitatis', contra inuicem distinctae
et genera specierum inferiorum, tunc numquam eadem species
specialissima poneretur in pluribus harum specierum, cum diuersorum
generum et non subalternatim positorum diuersae sunt species et
differentiae. Et tamen Aristoteles ponit 'calorem' et 'frigus' tam in
prima specie quam in tertia; immo etiam possent poni in secunda, quia
homo per bonam calorem sibi innatum a natiuitate dicitur sanatiuus et
potens resistere aegritudinibus et nociuis passionibus. Ideo magis
credendum est quod illa nomina significent quosdam modos qualitatum,
attributos eis secundum aliquas proprietates earum, sicut apparuit in
exponendo illa nomina. Et hoc notauit Aristoteles in fine, dicens quod
fortasse alii quoque apparebunt qualitatum modi, sed qui maxime
dicuntur hi sunt.

SDD 3.5.5

Quarta species 'qualitatis' dicitur 'forma', uel circa aliquid
'constans figura'.

Notandum est quod aliqui termini sunt appropriate praedicabiles in
quale de terminis praedicamenti quantitatis, ut 'cubicum',
'pyramidale' et 'sphaericum' de corpore, similiter 'concauum',
'gibbosum', 'circulare', 'triangulare', 'asperum', 'leue' de
superficie, ita etiam 'rectum' aut 'curuum' de linea, et sic etiam de
numero 'par', 'impar', 'perfectum', 'abundans', 'quadratum', 'cubicum'
et caetera. Et omnia abstracta horum terminorum pertinent ad
praedicamentum qualitatis. Et quia hoc nomen 'figura' non est satis
commune ad comprehendendum huius modi qualitates omnes, quia non
conuenit proprie qualitatibus numerorum, ideo usus fuit ad placitum
hoc nomine 'forma', quod in proposito non accipitur secundum totum
ambitum suae communis significationis, sed restringitur ad illas solas
qualitates quarum concreta sunt appropriate innata denominare terminos
de praedicamento quantitatis. Sic enim, ad placitum, possumus uti hoc
nomine 'forma', cum etiam aliud nomen non habeamus impositum
comprehendens conuertibiliter omnes terminos de ista specie.

SDD 3.5.6

Qualia uero dicuntur quae secundum qualitates denominatiue dicuntur,
uel quo modo libet aliter ab eis, ut a 'candore' 'candidus' et a
'grammatica' 'grammaticus'.

Descripta prius 'qualitate', describit nunc 'quale', uel 'qualia'. Et
est intentio sua quod omnes illi termini sunt de praedicamento qualis
qui proprie praedicantur denominatiue in quale, et quod tales termini
sunt termini concreti dicti denominatiue secundum illos terminos
abstractos quod prius uocauimus 'qualitates'.

Et potest moueri duplex dubitatio circa istam partem. Prima est 'quare
non
 definiuit prius Aristoteles 'quantitatem' et 'quantum' sicut ipse
definit 'qualitatem' et 'quale'?". Secunda dubitatio est utrum
quilibet istorum terminorum 'qualitas' et 'quale' sit unum
praedicamentum, seu unum genus generalissimum; et uidetur quod non,
quia si sic, tunc erunt plura praedicamenta, seu generalissima, quam
decem, quod uidetur inconueniens.

Ad primum istorum potest dici breuiter quod bene sufficiebat
Aristoteli quod solum describeret uel 'quantitatem' et 'quantum' uel
'qualitatem' et 'quale', quia ex definitione unius potest
proportionaliter elici definitio alterius.  Nam sicut termini de
praedicamento qualis dicuntur qui proprie praedicantur in quale, ita
termini de praedicamento quanti dicuntur qui proprie praedicantur in
quantum; et sicut secundum qualitatem aliquid dicitur quale, ita
secundum quantitatem aliquid dicitur quantum, et sicut qualia dicuntur
denominatiue secundum qualitates, ita quanta secundum quantitates,
quia utrobique sunt termini abstracti et concreti.

Ad secundum dubium ego dico quod non est idem genus abstractum et
concretum, sed sunt diuersa genera, et est concretum genus concretorum
et abstractum genus abstractorum, ut si 'scientia' est genus ad
'musicam', 'sciens' debet esse genus ad 'musicum', ut habetur in fine
quarti Topicorum. Ideo 'qualitas' et 'quale' sunt diuersa
generalissima, sed in enumeratione decem praedicamentorum, uel
generalissimorum, reposita fuerunt sub uno membro, propter propinquam
attributionem abstracti ad concretum suum; et sic de 'quanto' et
'quantitate', de 'agere' et 'actione', et caetera.

Notandum est etiam quod auctor et Aristoteles dixerunt "uel quo modo
libet aliter ab eis", quia aliquando contingit quod terminus concretus
non dicitur denominatiue secundum aliquem terminum abstractum, propter
hoc quod qualitatibus non sunt talia nomina abstracta imposita. Vel
forte aliquando sunt imposita sed non secundum similem uocem, sicut
Aristoteles notat quod licet artificiose pugillator bene dicatur
pugillator denominatiue secundum artem pugillatoriam, tamen pugillator
secundum potentiam naturalem non dicitur pugillator denominatiue
secundum aliquod nomen abstractum, quia tali naturali potentiae non
est nomen impositum, tamen aliter dicitur denominatiue secundum illam
naturalem potentiam, scilicet quia illud nomen 'pugillator' connotat
illam naturalem potentiam, quod sufficit ad hoc quod praedicetur in
quale.

SDD 3.5.7

Proprietates qualitatis assignantur tres. Prima est quod in qualitate
est contrarietas; tamen hoc non conuenit omni qualitati, quia non
conuenit mediis contrariorum, ut 'rubeo' uel 'rubedini' nihil est
contrarium, nec conuenit figuris, ut triangulo uel quadrangulo.

Notandum est quod aliter, quantum ad praedicamentum qualitatis, uel
qualis, dicuntur contrarii termini abstracti, et aliter termini
concreti, et aliter etiam qualitates significatae per terminos
abstractos. Nam qualitates significatae per illos terminos dicuntur
contrariae secundum esse, quia non possunt esse simul in eodem
subiecto, sed bene successiue, ut caliditas intensa et frigiditas
intensa. Termini autem abstracti ex eo dicuntur contrarii quia
supponunt pro illis formis contrariis et significant eas, ut isti
termini 'albedo' et 'nigredo'. Termini autem concreti dicuntur
contrarii secundum praedicationem, quia non possunt simul uere
praedicari de eodem et pro eodem, sed bene successiue, ut isti termini
'album' et 'nigrum'.

SDD 3.5.8

Secunda proprietas est quod qualitati conuenit suscipere magis et
minus; sed hoc non conuenit omni qualitati, quia non conuenit illis de
quarta specie.

Notandum est quod intentio huius proprietatis est quod termini de
praedicamento qualitatis suscipiunt magis et minus, id est possunt
praedicari de suis subiectis cum additione horum aduerbiorum 'magis'
et 'minus', ut quod Socrates est aliquando magis albus et aliquando
minus. Et Aristoteles notat quod hoc proprie conuenit terminis
concretis, et non terminis abstractis; non enim dicimus 'magis', uel
'minus', 'albedo', sed 'magis albus' uel 'minus albus'.

SDD 3.5.9

Tertia proprietas, quae est proprie propria qualitati, est secundum
eam simile uel dissimile dici.

Ista proprietas sic conuenit qualitati sicut quantitati conueniebat
secundum eam aequale uel inaequale dici. Sed aliquando iste terminus
'similitudo' capitur multum large, et tunc non solum secundum
qualitatem, immo etiam secundum pati, uel passum esse, dicuntur aliqua
similia, ut dicit Aristoteles, quinto Metaphysicae. Tamen proprie
loquendo non dicuntur aliqua similia uel dissimilia nisi secundum
qualitatem.

SDD 3.5.10

Et notandum est quod, secundum Aristotelem, aliqui termini bene
connumerantur in praedicamento de ad aliquid et in praedicamento
qualitatis, ut isti termini 'habitus', 'dispositio', 'scientia'. Et
hoc est propter unam duarum causarum.  Prima est quia in aliquibus
genera dicuntur ad aliquid et species non, sed dicuntur qualitates, ut
'disciplina' dicitur ad aliquid, sed non 'grammatica' uel 'musica'.
Alia causa est quia forte idem terminus praedicatur in quale et
dicitur ad aliquid, ideo non est inconueniens ipsum in utroque
praedicamento connumerare.

 Istam partem ponit Aristoteles in libro Praedicamentorum, quae
dissonare uidetur illi regulae 'diuersorum generum et non
subalternatim positorum diuersae sunt species et differentiae'. Et ego
credo quod iste passus est de illis in quibus Aristoteles locutus est
secundum communem famositatem illorum de tempore suo, et non secundum
eius propriam opinionem et ueram determinationem. Quia ego credo, de
generibus et speciebus proprie dictis, impossibile esse quod genus sit
de uno praedicamento et species de alio. Quia omnes duo termini de
diuersis praedicamentis retinent sibi diuersos modos praedicandi,
propter diuersos modos connotationum alienarum; ideo numquam unus
praedicatur quidditatiue de altero, immo semper unus super alterum
habet alienam connotationem, uel ambo super inuicem, quod impedit
quidditatiuam praedicationem, et tamen oportet genus quidditatiue
praedicari de qualibet suarum specierum. Et ita etiam ego credo quod
numquam idem terminus qui est proprie de uno praedicamento potest esse
proprie de alio, nisi secundum aequiuocationem. Unde, de istis
terminis 'scientia' et 'disciplina', apparet mihi quod 'scientia'
proprie sit de praedicamento qualitatis et 'disciplina' de
praedicamento ad aliquid. Termini enim abstracti ponuntur in
praedicamentis secundum exigentiam praedicationum suorum concretorum.
Isti autem termini 'doctor' et 'discipulus' uere dicuntur ad inuicem
ad aliquid, sicut 'pater' et 'filius', uel 'dominus' et 'seruus', ideo
isti termini 'doctrina' et 'disciplina' sunt uere de illo
praedicamento; omnis enim doctor est ad aliquem doctor et omnis
discipulus est ad aliquem discipulus, sed non sic sciens dicitur ad
aliquid sciens.

		   SDD 3.6: DE ACTIONE ET PASSIONE

SDD 3.6.1

(1) Actio est secundum quam aliquid agere dicitur, et passio est
secundum quam aliquid pati dicitur. (2) Omnis autem actio et passio
est mutatio; et actio et passio sunt eadem mutatio, sed illa mutatio
prout secundum eam aliquid dicitur mutari uel mutatum dicitur
'passio'.

Istud sextum capitulum est de actione et passione, siue de
praedicamento actionis et passionis. Et continet tres partes: prima
ostendit quid sit actio et passio, secunda agit de speciebus actionis
et passionis, et tertia de earum proprietatibus. Secunda incipit ibi
"species actionis", tertia ibi "proprietates autem".

Prima pars continet duas clausulas, quarum prima describit actionem et
passionem quantum ad quid nominis, et secunda ostendit magis quae res
sint actio et passio, et quo modo se habeant ad inuicem et ad
mutationem.

Notandum est quod de actione et passione et de aliis quattuor ultimis
praedicamentis ego non intendo sequi doctrinam auctoris Sex
Principiorum. Quia puto quod errauit ex eo quod credidit nullos
terminos diuersorum praedicamentorum supponere pro eodem, et ideo
credidit quod actio esset una forma et passio alia, et quod passio
esset effectus actionis; quod est totum falsum, ideo dicta eius
fecerunt multos errare.

Notandum est ergo quod non est ponenda differentia, nisi secundum
uocem, inter agere et esse agens, nec inter pati et esse patiens; non
enim differt dicere 'B agit' et 'B est agens', nisi prout copula
propositionis est implicita uel explicita. Unde dicit Aristoteles
manifeste, in quinto Metaphysicae, quod idem est conualescere et esse
conualescens, uadere et esse uadens, secare et esse secans, et sic de
aliis.

Quantum ergo ad primam clausulam, manifestum est quod sicut isti
termini 'qualitas' et 'quale' se habent sicut abstractum et suum
concretum, ita etiam isti termini 'actio' et 'agens', uel 'agere', et
similiter isti termini 'passio' et 'patiens', uel 'pati'. Ideo
capiendo ista nomina 'qualitas', 'actio', et 'passio', et similiter
ista nomina 'quale', 'agens' et 'patiens' prout supponunt pro terminis
de illis praedicamentis, sicut qualitas est secundum quam aliquid
denominatiue dicitur quale et iste terminus 'qualitas' est abstractum
cuius concretum est iste terminus 'quale', ita exponitur quod 'actio'
est secundum quam denominatiue aliquid dicitur 'agens'; et hoc debebat
intendi per illas descriptiones. Vel si illa nomina capiantur prout
supponunt pro rebus significatis per illos terminos, adhuc sicut
qualitate aliquid est quale, ut albedine album, sic suo modo actione
aliquid est agens et passione aliquid est patiens.

Quantum ad secundam clausulam, apparet iam quae res sit actio uel
passio si apparet quae res sit mutatio, de quo est alibi
perscrutandum. Sed summarie, et sine probatione, ego nunc dico quod
omnis mutatio naturalis requirit agens quod agit et producit aliquam
formam uel dispositionem, et requirit etiam subiectum quod recipit
illam formam, siue illa forma sit qualitas, uel quantitas, uel motus
quem uocamus 'localem', uel etiam forma substantialis, et illa forma
uel dispositio est ipsa mutatio. Et uidendum est quod sicut domus non
est una res, sed ualde multae, ut lapides, ligna et lateres, ita
domificatio non est una mutatio, sed ualde multae, scilicet multi
motus locales, ut sectio huius ligni et apportatio huius lapidis ad
situm sibi conuenientem, et sic de unoquoque aliorum lapidum et
lignorum. Et sicut quilibet illorum lapidum uel lignorum dicitur pars
domus, ita quaelibet dictarum mutationum dicitur pars totalis
domificationis. Et sic sunt ibi multae actiones et multae passiones;
quaelibet enim talis mutatio dicitur una actio secundum quod
producitur ab agente et dicitur passio secundum quod recipitur in
subiecto, quod dicitur pati.

Sed aliae sunt actiones, supernaturales, quae uocantur 'creationes'.
Et talis mutatio non indiget subiecto quod recipiat illam rem quae a
creante producitur; immo deus posset creare materiam primam uel unam
simplicem intelligentiam, quae in nullo subiecto reciperetur. Et tunc
dico quod illa creatio, uel mutatio, est illa res quae creatur, quae
ex eo dicitur mutatio quia prius non est et posterius est, prout hoc
alibi debet declarari. Unde sic illa intelligentia uel materia esset
creatio et mutatio, et diceretur actio ea ratione qua creans faceret
eam, sed diceretur passio non ea ratione qua in ea aliquid
reciperetur, sed solum ea ratione qua fieret et produceretur in esse.
Unde sicut facere est agere, ita possumus dicere quod fieri est pati.

Sed notandum est quod dupliciter dicitur aliquid fieri: uno modo
simpliciter, et sine additione, alio modo secundum quid, et cum
additione. Simpliciter dicitur aliquid fieri quia producitur in esse,
ita quod ipsum prius non est et posterius est; sed dicitur fieri
secundum quid, et cum additione, quia fit tale quale ante non erat,
uel tantum quantum ante non erat, uel ibi ubi ante non erat, quamuis
ipsum ante fuerit, ut quod Socrates fit albus aut magnus. Ex quo
apparet quod fieri simpliciter est ipsa factio et ipsa mutatio; sed
fieri secundum quid non est ipsa factio, sed est subiectum illam
recipiens. Ideo etiam si omne fieri dicamus pati, illud pati quod est
fieri simpliciter est ipsa passio et illud pati quod est fieri
secundum quid non est ipsa passio, sed subiectum eius, quod fit tale
aut tantum.

SDD 3.6.2

(1) Species actionis et passionis ponuntur duae: prima attenditur
secundum hoc quod aliquid fit simpliciter, alia secundum hoc quod
aliquid fit secundum quid. (2) Illa autem species quae attenditur
penes facere uel fieri secundum quid potest diuidi secundum
intentiones nouem praedicamentorum accidentium, quia aliquid fit
album, aut tricubitum, aut pater, aut sedens, aut armatum, et caetera.

Ista pars continet duas clausulas: prima est diuisio tam 'actionis'
quam 'passionis' in duas species, secunda est subdiuisio unius
speciei.

Et apparet mihi, quantum ad primam clausulam, esse satis manifestum
quod multum differt 'homo fit' et 'homo fit albus', et similiter 'A
hominem facit' et 'A hominem facit album'. Ideo ista nomina 'fieri' et
'facere' bene sunt diuersarum rationum secundum quod sumuntur
simpliciter uel secundum quid; ideo sunt diuersarum specierum. Immo si
concreta sunt diuersarum specierum, ita oportet quod abstracta sint
diuersarum specierum correspondentium; unde si idem nomen sit
abstractum concretorum diuersarum rationum, oportet quod hoc sit
secundum aequiuocationem. Verbi gratia, horum concretorum 'mutare' et
'mutari' abstractum est hoc nomen 'mutatio', sed secundum diuersas
rationes, quarum secundum unam est de praedicamento actionis, scilicet
prout ipsa aliquid dicitur mutans, et secundum aliam est de
praedicamento passionis, prout ea aliquid dicitur mutari.

Iterum, etiam notandum est quod bene est differentia inter fieri
simpliciter et secundum quid, sicut ante tactum fuit. Quia fieri
simpliciter est ipsa factio; illud enim quod fit, ita quod ipsum prius
non est et posterius est, est ipsa factio, sed illud quod fit tale,
uel tantum, uel huius modi non est ipsa factio, sed est subiectum
eius. Et hoc est illud quod solet dici, scilicet quod aliquid dicitur
fieri uel pati, generari uel corrumpi, subiectiue, et aliud est illud
quod fit uel corrumpitur secundum quid et aliud est illud quod fit uel
corrumpitur simpliciter.

Notandum est etiam quod non sequitur 'fit album; ergo album fit', quia
sensus primae est quod aliquid fit album, et est fieri secundum quid,
sed cum dico 'album fit', sensus est quod illud pro quo supponit album
fit simpliciter. Et ita etiam non sequitur si domificator facit domum
quod ipse domum faciat, quia etiam non oportet si fiat domus quod
domus fiat. Sed tu quaereres utrum ergo domificator aliquid faciat. Et
ego dico quod sic, immo multa facit, scilicet illos motus quibus
apportat et situat simul lapides, ligna et lateres, per quos motus sic
se habent quae uocantur 'domus' et sunt domus.

Quantum ad secundam clausulam, apparet quod genera mutationum, et per
consequens actionum et passionum, secundum praedicamenta
distinguuntur. Nam si aliquid fiat album uel nigrum, dicitur
alteratio, si bicubitum uel tricubitum, dicitur augmentatio, et si
fiat ibi uel alibi, dicitur motus localis. Secundum autem alia
praedicamenta, ut uult Aristoteles, non diuersificantur per se species
mutationum, seu actionum et passionum; si enim aliquis fiat calceatus,
uel sedens, hoc est per motum localem suarum membrorum uel calceorum,
et si fiat pater, hoc est secundum generationem, uel alterationem, uel
emissionem spermatis per motum localem.

SDD 3.6.3

(1) Proprietates autem actionis et passionis assignantur in
Praedicamentis duae et quinto Metaphysicae una. Prima est habere
contrarium, ut calefacere et frigefacere sunt contraria, et calefieri
et frigefieri. (2) Secunda proprietas est suscipere magis et minus;
aliquid enim dicitur magis calefaciens et aliquid minus, et aliquid
magis calefieri et aliquid minus. (3) Tertia proprietas assignatur
quinto Metaphysicae, scilicet quod 'agens' et 'patiens' dicuntur ad
aliquid ad inuicem, et 'actiuum' etiam et 'passiuum', ut quod omne
secans est illud quod secatur secans et omne quod secatur a secante
secatur, et similiter omne sectiuum est secabilis sectiuum et omne
secabile sectiuo secabile, et sic de aliis.

Ista tertia pars continet tres clausulas, scilicet tres proprietates.
De prima uidetur dubium esse utrum calefacere et frigefacere sint
contraria, uel etiam durificare et mollificare, aut delectare et
contristare, et sic de aliis.  Videtur enim quod non: quia contraria
non simul conueniunt eidem, et tamen idem, scilicet tepidum, potest
simul calefacere et frigefacere, scilicet calefacere frigidius et
frigefacere calidius, et similiter idem ignis simul durificaret
laterem et mollificaret ceram, et iudex per eandem sententiam delectat
partem pro qua iudicat et contristat partem aduersam. Ad hoc potest
dici quod forte dicti termini non sunt ad inuicem contrarii nisi
ratione abstractorum suorum, uel solum dicuntur contrarii et
repugnantes sic quod non possunt simul dici uere de eodem respectu
eiusdem, sed bene successiue.

Secunda clausula est manifesta, quia dicti termini sunt praedicabiles
de suis subiectis cum additione istorum aduerbiorum 'magis' et
'minus'.

Tertia clausula est dubia, quia secundum eam uideretur quod ista
praedicamenta non essent distincta contra praedicamentum de ad
aliquid, quod est inconueniens. Sed responderi potest quod non
secundum quascumque habitudines terminorum ad inuicem dicuntur termini
esse de praedicamento ad aliquid, sed solum si de subiectis suis sint
praedicabilia proprie cum ista additione 'ad aliquid', ut pater est ad
aliquem pater, et seruus ad aliquem seruus, et duplum ad aliquid
duplum, licet etiam dicatur alicuius duplum. Modo faciens non dicitur
ad aliquid faciens (esset enim ualde impropria locutio), sed dicitur
aliquid faciens, nec quod fit dicitur ad aliquid fieri, sed ab aliquo
fieri. Ita etiam licet album dicatur albedine album et albedo albi
albedo, tamen hoc non facit quod illi termini sint proprie de
praedicamento ad aliquid, quia non dicimus album ad albedinem esse
album, sed albedine uel per albedinem, et si sessio dicitur alicuius
sessio uel habitus alicuius habitus, tamen non dicimus quod cappatus
sit ad aliquid cappatus nec sedens ad aliquid sedens. Ideo haec sunt
distincta contra terminos qui dicuntur proprie de praedicamento ad
aliquid.

Ultimo, circa ista duo praedicamenta, dubitatur de istis terminis
'corruptio', 'corrumpens', 'corruptiuum' et 'corrumpi' utrum sint de
praedicamento actionis uel passionis, uel agere uel pati. Et hoc magis
debet uideri in principali philosophia. Sed superficialiter potest
dici quod si dicitur aliquid corrumpens non agendo hoc sine quo illud
quod corrumpi dicitur non potest stare, tunc hoc nomen 'corrumpens' se
habet priuatiue ad hoc nomen 'agens', quia ex eo diceretur corrumpere
quia non ageret uel non conseruaret illud quod ad sui esse indigeret
agi uel conseruari ab eo, sicut dicimus nautam absentem esse causam
submersionis nauis, ut dicitur secundo Physicorum. Nomina autem
priuatiua reductiue ponuntur de praedicamentis terminorum positiuorum,
ut 'tenebra' est de praedicamento qualitatis quia 'lumen' est de illo
praedicamento, et 'ignorantia' de praedicamento in quo ponitur
'scientia', et 'unitas' uel 'punctum' de praedicamento quantitatis.

Haec sint dicta de actionibus et passionibus, quorum dictorum
correctio uel amplior determinatio requirenda est in locis Physicae
uel Metaphysicae ad hoc aptis, et etiam in sexto Ethicorum, prout
nomen 'actionis' restringitur ad opera prudentiae et nomen 'factionis'
ad opera artium, quoniam nunc determinatum est de eis prout synonyme
dicuntur ad inuicem.

			  SDD 3.7: DE QUANDO

SDD 3.7.1

Termini de praedicamento quando sunt qui proprie respondentur ad
quaestionem factam per 'quando?', uel illorum terminorum genera, ut
'hodie', 'cras', 'heri', 'quondam', 'anno isto', 'anno decimo
sequente', 'anno domini millesimo trecentesimo ...', et huius modi.

Istud capitulum septimum est de quattuor ultimis praedicamentis,
scilicet quando, ubi, situ et habitu. Et continet quattuor partes
secundum illa quattuor praedicamenta. Secunda incipit ibi "termini
autem", tertia ibi "termini uero", quarta ibi "de praedicamento
autem".

Notandum est quod Aristoteles dixit ista quattuor praedicamenta sic
esse manifesta quod sufficiebat de eis exemplaris declaratio. Ille
autem auctor Sex Principiorum hoc quod erat manifestum occultauit,
credens quod quando esset dispositio alia a tempore et re temporali,
derelicta a tempore in re temporali.

Sed tunc oportet dubitare quid significant tales termini de
praedicamento quando, et pro quo uel pro quibus supponunt, et si
significant tempus, quare non sunt de praedicamento quantitatis, sicut
tempus, et quare etiam ponuntur esse praedicamenta, ex quo sunt
dictiones syncategorematicae. Et iterum, cum termini praedicamentorum
debeant esse incomplexi, quo modo potest dici quod ista magna oratio
sit de aliquo praedicamento, scilicet 'anno domini millesimo
trecentesimo ...'; et iterum, isti sunt termini obliqui, quos non
credo posse esse per se subiecta uel praedicata propositionis, et
tamen termini praedicamentales debent posse subiici et praedicari.
Istae sunt dubitationes in hoc proposito.

Et respondendo ego dico primo quod hoc nomen 'tempus' significat motum
caeli et pro motu caeli supponit, ea ratione qua ipso mensurabiles
sunt motus et quietes, et esse rerum secundum suas durationes, eo modo
quo determinatum est in quarto Physicorum. Duplices autem sunt
termini, quantum spectat ad propositum, significantes huius modi motum
et tempus. Quidam enim respondentur ad quaestionem factam per
'quantum?', quaerentem de rebus quantum ad earum durationes uel
successiones sibi attributas, ut si quaeramus "quanta est", uel
"fuit", "ambulatio Socratis?", dicimus quod unius horae, uel duarum,
et "quantum uixit Plato?", dicimus quod sexaginta annis, et "quantum
stetit Socrates in domo Platonis", dicimus quod per tres dies. Et sic
ista praedicata 'unius horae', uel 'duarum', 'sexaginta annis', 'per
tres dies' et huius modi sunt de praedicamento quantitatis, et non de
praedicamento quando, quia non respondentur ad 'quando?'.

Alii autem sunt termini significantes huius modi motum et tempus qui
non respondentur ad 'quantum?', sed ad 'quando?'. Quia non significant
quanto tempore res est, fuit uel erit, sed significant determinatiue
in quo tempore res est, fuit uel erit, secundum certam distantiam ad
praesens, quod est nobis notum quia assistit nobis, uel etiam
aliquando secundum certam distantiam uel propinquitatem ad aliquod
tempus praeteritum uel futurum nobis determinatum, ut ad tempus
incarnationis Domini. Verbi gratia, sic dicitur, quinto Physicorum,
quod haec dictio 'nunc' significat idem quod 'in tempore breui
praesenti', puta illo in quo propositionem proferimus, sed 'modo' idem
quod 'in tempore propinquo praedicto nunc', et 'nuper' idem quod 'in
tempore non multum remoto', et 'quondam' et 'olim' idem quod 'in
tempore praeterito multum remoto a praesenti'. Et sic apparet quod
isti termini sunt de praedicamento quando, quia sic praedicantur et
nullum retinent alium modum praedicandi aliorum praedicamentorum.

Aliquando etiam respondemus ad 'quando?' non per talia aduerbia, sed
per nomina declinabilia, ut quod hoc dictum fuit anno immediate
praeterito, et talis genitus fuit anno incarnationis Domini millesimo
tricentesimo ..., et Aristoteles fuit per mille annos ante Christi
incarnationem, et sic de aliis.  Et omnia huius modi praedicata
pertinent ad hoc praedicamentum, ut 'hodie', id est 'in hac praesenti
die', et 'heri' uel 'cras', id est 'in die immediate praecedente uel
sequente hanc diem praesentem'. Tu ergo quaeres "quid significant
talia praedicata?". Respondeo quod significant uel connotant certa
tempora et distantia eorum ad praesens, quae quidem distantiae non
sunt nisi tempora intermedia, et connotant etiam quod illa tempora
sunt, fuerunt uel erunt assistentia rebus de quibus quaerimus quando
fuerunt uel erunt. Et haec omnia non sunt nisi illae res et huius modi
tempora quae anima intelligit coexsistere illis rebus et, sic ea
intelligendo, attribuit eis illa nomina haec designantia.

Sed tu quaereres "pro quo supponunt huius modi nomina?". Ad hoc
dicendum est quod in propositione affirmatiua et uera praedicatum
supponit pro eodem pro quo subiectum supponit; si ergo dicas
'Aristoteles fuit tali tempore', manifestum est quod subiectum
supponit pro Aristotele, ergo et praedicatum (si fuerit completum).
Sed si obliquus non possit esse sufficiens praedicatum uel subiectum,
tunc oportet supplere nominatiuum, ut quod Aristoteles fuit ens in
tali tempore. Sed si dicamus quando Socrates disputauit dicendo quod
Socrates disputauit heri, tunc resolue quod Socrates fuit disputans
heri, et habebis subiectum et praedicatum supponentia pro eodem, ut
haec dictio 'heri' est determinatio secundum quam totale praedicatum
acquirit sibi modum praedicandi in quando. Unde sic potest dici
pertinere ad praedicamentum de quando, scilicet non tamquam totale
praedicatum, sed tamquam determinatio secundum quam totale praedicatum
praedicatur in quando. Si autem, minus proprie, concedamus obliquos
supponere, ut dicendo 'Socratis asinus currit' quod 'Socratis'
supponat pro Socrate, sic dicemus quod 'heri' supponit pro tali die.

Sed ultra dubitatur quare tales terminos syncategorematicos ponimus
inter terminos praedicamentales. Respondeo quod si illi termini sunt
ad placitum indeclinabiles, non propter hoc debent dici simpliciter
syncategorematici, immo reputantur praedicatiui, ut dictum est, ex eo
quod sunt determinationes secundum quas totalia praedicata habent
tales modos praedicandi.

Deinde tu dubitas de hoc quod multi dictorum terminorum sunt complexi.
Respondeo quod talis complexio, ex determinatione et determinabili,
non tollit quin bene sint termini praedicabiles. Sed hoc prohiberet
complexio ex nomine et uerbo constituens propositionem; numquam enim
propositio significatiue sumpta est praedicabilis de aliquo.

Et adhuc, iterum, notandum est, circa omnia praedicamenta, quod ad
idem praedicamentum pertinent diuersi termini diuersimode: uno modo
tamquam quaesitiui, ut 'quid?', 'quantum?', 'quale?', 'quando?',
'ubi?', alii sunt praedicatiui, ut 'aliquid', 'aliquantum',
'aliquale', 'aliquando', 'alicubi'; esse enim hominem est esse
aliquid, et esse tricubitum est esse aliquantum, etiam secundum
quidditatiuam praedicationem, et esse album est esse aliquale, et esse
hodie uel fuisse heri est esse uel fuisse aliquando, et esse in domo
est esse alicubi. Verum est quod saepe Aristoteles dictis quaesitiuis
utitur tamquam praedicatiuis, et sic aequiualent 'quid' et 'aliquid',
'quale' et 'aliquale', et caetera; et sic consueuit Aristoteles
nominare praedicamenta.  Adhuc alii termini pertinent ad praedicamenta
tamquam distributiui, ut 'quidquid', uel 'quodcumque', 'quantumque',
'qualecumque', 'quandocumque', 'ubicumque', et adhuc alii tamquam
relatiui, ut 'illud', 'tantum', 'tale'; sic enim diceremus quod
Socrates est aliquid et illud est homo, et quantus, uel qualis,
Socrates est, tantus, uel talis, Plato est, et quando Socrates
legebat, tunc Plato audiebat, et ubi legebat, ibi audiebat; et ita
esset de aliis praedicamentis si ita essent illis imposita nomina
propria quaesitiua et relatiua. Haec autem sint dicta de quando.

SDD 3.7.2

Termini autem de praedicamento ubi sunt qui proprie respondentur ad
quaestionem factam per 'ubi?' uel illorum terminorum genera, ut 'hic',
'illic', 'in domo Socratis' uel 'ante domum eius', uel etiam si
quaeratur "ubi est uilla sancti Dionysii", respondetur quod ad duas
leucas prope Parisius uersus septentrionem.

De isto praedicamento ubi notanda sunt multa proportionaliter sicut
notabatur de praedicamento quando; ideo illa non repeto. Sed dico quod
non omnia illa praedicata significant locum proprie dictum, sed
aliquando significant corpora aliqua quorum loca sunt nobis nota cum
habitudine secundum propinquitatem uel distantiam uel situm ad illud
de quo quaerimus ubi est, sicut dicimus de uilla sancti Dionysii, et
sicut dicimus Socratem esse ante domum Platonis, uel supra domum suam,
uel iuxta Platonem, uel inter Nouum Pontem et Paruum, et sic de aliis.

SDD 3.7.3

Termini uero de praedicamento situs non sic habent commune nomen
quaesitiuum impositum, sed circumloquendo per plura uerba potest dici
quod illa praedicata sunt de praedicamento situs quae praedicabilia
sunt de subiectis supponentibus pro totis habentibus partes
determinatos situs habentes ad inuicem et ad loca sua, uel etiam
praedicabilia de subiectis supponentibus pro illis partibus illorum
totorum, quae quidem praedicabilia de illis subiectis uerificabilia
sunt diuersimode secundum situm illarum partium ad inuicem in suo toto
et ad suum locum, ut 'sedere', 'stare', 'iacere', et caetera.

Manifestum est quod licet maneat idem homo, tamen non eodem modo
membra eius situata sunt ad inuicem quando dicimus eum iacere uel
sedere uel stare. Immo et si membra sunt eodem modo ad inuicem situata
quando iacet et quando stat, tamen non similiter situata sunt ad
locum, et si hominis sedentis membra maneant similiter incuruata,
tamen si ponatur caput infra et pedes supra, non amplius dicetur
sedere; ideo talia praedicata sunt de praedicamento situs. Ita etiam
est de isto termino 'domus', quia lapides, ligna et lateres taliter
situata ad inuicem et ad locum dicuntur domus, quia si essent dispersa
uel in tumulo congregata non essent domus; et idem lignum sic in domo
positum uocatur 'trabes' et aliter positum uocatur 'columna' uel
'soliua', et lapides sic positi uocantur 'murus' et aliter positi, in
uico, super terra expansi, dicerentur 'calcia', et sic de plurimis
aliis. Et apparet quod huius modi termini non possunt poni in aliquo
prius dictorum praedicamentorum, quia non praedicantur secundum modos
praedicandi secundum quos sumuntur illa praedicamenta, prout
manifestum est uolenti inducere. Et manifestum est etiam quod propter
eorum significationes nihil extra oportet ponere nisi illa tota et
partes eorum et loca. Et si uarientur illa praedicata de eodem uel
eisdem, hoc non est nisi per motus locales illorum totorum uel suarum
partium secundum quos motus illae partes mutant situm ad inuicem et ad
locum. Et anima haec intelligens ut sic situata imponit eis illa
nomina.

SDD 3.7.4

(1) De praedicamento autem habitus, sicut de praedicamento situs,
dicemus circumlocutiue, notando primo quod cum habere dicatur
multipliciter, ipsum secundum multos modos pertinet ad alia
praedicamenta. (2) Sed de hoc praedicamento habitus, prout contra alia
praedicamenta distinguitur, sunt proprie termini quibus aliquod corpus
dicitur habituatum secundum adiacentiam corporis extrinseci, per modum
utilitatis aut ornatus, uel forte per modum nocumenti aut despectus,
ut isti termini 'uestitus', 'calceatus', 'coronatus', 'annulatus',
'armatus'.

Hic sunt duae clausulae: prima est de habere, uel habitu, pertinente
ad alia praedicamenta, secunda est de pertinente ad hoc ultimum
praedicamentum.

Quantum ad primam, patet quod cum dicimus hominem habere albedinem,
nihil aliud uolumus significare nisi quod ipse est albus uel aliqua
pars eius alba; et hoc pertinet ad praedicamentum qualitatis. Et si
dicimus hominem habere quantitatem, hoc significat quod est
aliquantus, et pertinet ad praedicamentum quantitatis. Et si dicimus
hominem habere actionem uel passionem, uel potestatem agendi uel
patiendi, hoc significat quod ipse agit uel patitur, uel potest agere
aut pati; et pertinet ad praedicamentum actionis uel passionis. Et si
dicamus Socratem habere patrem, hoc significat quod ipse est filius,
et pertinet ad praedicamentum ad aliquid; immo hoc modo loquendi
utimur communiter in uere relatiuis, ut quod dominus habet seruum et
seruus habet dominum, et maritus uxorem et uxor maritum, et causa
habet causatum et causatum habet causam, et totum habet partes et
partes habent totum, et sic de aliis.

Quantum ad secundam clausulam, apparet quod tales termini 'cappatus',
'armatus', et caetera, non pertinent ad aliquod prius dictorum
praedicamentorum, quia non retinent modos praedicandi illorum. Ideo
oportet quod ad aliud praedicamentum pertineant, scilicet ad illud
cuius abstractum ponitur iste terminus 'habitus' et concretum iste
terminus 'habituatum'; unde esse cappatum uel armatum est esse
habituatum, secundum praedicationem essentialem. Unde per habere et
haberi, prout pertinent ad istud praedicamentum, debemus intelligere
idem quod esse habituatum uel esse habitum, ut quod habens cappam est
habituatus et cappa est habita qua ille est habituatus. Ideo secundum
istam intentionem habere et habitus, prout hic de eis loquimur,
possunt dici duo genera generalissima, sicut quale et qualitas uel
agens et actio.

Et est ultimo notandum quod talia nomina 'armatus', 'uestitus' non
debent capi prout sunt participia praeteriti temporis dicta ab istis
uerbis 'armor' 'armaris' et 'uestior' 'uestiris', sed debent sumi
nominaliter, ita quod si ab aeterno habuisses circa te uestes quas
nunc habes et sicut eas habes, adhuc diceremus te esse uestitum et
habituatum, prout haec nomina pertinent ad hoc praedicamentum, licet
numquam uestireris. Ideo non oportet quod isti termini pertineant ad
praedicamentum actionis uel passionis. Et haec sint dicta de
praedicamenta.

		  SDD 3.8: DE GENERIBUS OPPOSITIONUM

SDD 3.8.1

Dicitur autem alterum alteri opponi quadrupliciter, scilicet relatiue,
ut 'duplum' et 'dimidium', contrarie, ut 'bonum' et 'malum',
priuatiue, ut 'uisus' et 'caecitas', contradictorie, ut 'sedet' et
'non sedet'.

Hoc octauum capitulum est de generibus oppositionum, propter hoc quod
saepe, in determinando de praedicamentis locutus est Aristoteles de
habere uel non habere contrarium, quod pertinet ad unum de generibus
oppositionum; et propter hoc in hoc capitulo uolo determinare de
ipsis. Et continet quinque partes: prima enumerat genera oppositionum,
secunda est specialiter de oppositione relatiua, tertia est de
contraria, quarta de priuatiua et quinta de contradictoria. Secunda
incipit ibi "relatiue dicuntur", tertia ibi "contrarietas", quarta ibi
"oppositio priuatiua", quinta ibi "contradictio proprie".

Notandum est quod oppositiones de quibus hic agitur non sunt proprie
nisi propositionum uel terminorum significatiuorum, excepta forte
contrarietate.  Horum autem generum oppositionum sufficientia sic
accipitur. Termini oppositi uel opponuntur ex eo quod unus implicat
negationem super alterum, propter quod non possunt dici de eodem
simul, aut ex eo quod, sine negationis implicatione, repugnat eis uere
dici de eodem simul. Si sit repugnantia ratione negationis in uno
implicitae, tunc uel illa negatio est simpliciter negans, uel est
negans aliquam dispositionem, connotando uel supponendo aliquod
determinatum substratum; et primo modo ponitur esse oppositio
contradictoria, secundo modo priuatiua. Si uero termini sint
simpliciter positiui, tunc uel simpliciter repugnat eis uerificari
simul de eodem et pro eodem, uel hoc repugnat eis non simpliciter sed
respectu eiusdem. Si secundo modo, tunc est oppositio relatiua.  Si
primo modo, hoc est dupliciter: uno modo quod licet illi termini non
possint uerificari simul de eodem et pro eodem, tamen possunt
successiue, ut 'album' et 'nigrum', 'calidum' et 'frigidum', et
caetera, et tunc dicitur esse contrarietas; alio modo quod nec simul
nec successiue possunt uerificari de eodem et pro eodem, et tunc non
sunt proprie contrarii, nec oppositi, sed disparati, ut 'homo' et
'asinus', 'albedo' et 'dulcedo', 'sol' et 'deus', et caetera.

SDD 3.8.2

Relatiue dicuntur opponi termini de praedicamento ad aliquid dicti
correlatiue ad inuicem, ut 'pater' et 'filius', 'dominus' et 'seruus',
'duplum' et 'dimidium', et caetera.

Ista oppositio relatiua dicitur secundum repugnantiam in praedicando
uere de eodem et pro eodem simul et respectu eiusdem, licet
simpliciter possint uerificari simul de eodem et pro eodem, quia
respectu diuersorum; quia idem est pater et filius, sed non respectu
eiusdem, et idem est duplum et dimidium respectu diuersorum, sed non
respectu eiusdem.

Sed tamen in aliquibus correlatiuis inuenimus quod ambo de eodem et
pro eodem uerificantur et respectu eiusdem, ut 'causa' et 'causatum',
cum causae aliquae sint sibi inuicem causae (ut materia et forma,
prout debet uideri secundo Physicorum et quinto Metaphysicae; ideo
eadem materia respectu eiusdem formae sibi inhaerentis est causa et
causatum), sed hoc est secundum diuersas species causae et diuersas
species causati; secundum autem eandem speciem causae et eandem
speciem causati esset oppositio et repugnantia prius dicta.

Iterum, uidetur mihi dicendum quod haec oppositio correlatiuorum ad
inuicem non habet locum in relatiuis aequiparantiae, cum illa sint ad
inuicem eiusdem rationis et eorundem nominum. Talia enim non debent
dici ad inuicem opposita, ut simile et simile, uel aequale et aequale.

SDD 3.8.3

(1) Contrarietas aliquando attenditur inter terminos significatiuos,
sicut sunt isti termini 'album' et 'nigrum', uel 'calidum' et
'frigidum', (2) aliquando inter propositiones, sicut sunt istae
'Socrates est albus', 'Socrates est niger', uel istae 'omnis homo
currit', 'nullus homo currit', (3) et aliquando inter res quae nec
sunt termini significatiui nec propositiones, sicut sunt albedo et
nigredo, caliditas et frigiditas.

In ista parte sunt tres clausulae, secundum tres modos diuersos
contrarietatum. Primus modus est terminorum significatiuorum, ad quem
requiruntur plura: primo quod illi termini sint ambo positiui,
scilicet sine inclusione negationis; secundo requiritur quod non
possint de eodem et pro eodem uerificari simul; tertio quod possint de
eodem et pro eodem uerificari successiue; quarto, ad hoc quod sit
contrarietas propriissime dicta terminorum, requiritur quod illi
termini maxime distent ab inuicem secundum significationem, ad istum
sensum quod eorum repugnantia sit propter significare uel connotare
dispositiones maxime distantes secundum transmutationem earum ad
inuicem, modo quo dicetur in tertia clausula. Per primam ergo istarum
condicionum differt contrarietas ab oppositione priuatiua et a
contradictione, per secundam differt a relatiua oppositione, per
tertiam differt a disparatione, et per quartam remouetur habitudo
contrariorum ad sua media (non enim diceremus proprie quod 'calidum'
et 'tepidum', uel etiam 'calidum remissum' et 'frigidum remissum' sint
contraria, sed isti termini 'calidissimum' et 'frigidissimum'.

Notandum est tamen quod saepe accipitur 'contrarietas' largius, prout
non requiritur illa ultima condicio, sed tres priores bene sufficiunt.
Unde sic, quinto Physicorum, dicitur quod omnis motus, saltem praeter
circularem, est de contrario in contrarium; unde sic concedit
Aristoteles in quantitate contrarietatem, et inter extremum et medium,
uel etiam inter diuersa media eorundem extremorum.

Notandum est etiam quod aliter etiam aliqui termini conceduntur esse
contrarii, licet nec simul nec successiue possint uerificari de eodem
et pro eodem, sed ex eo quod significant appropriate formas contrarias
et supponunt pro eis, ut isti termini 'albedo' et 'nigredo', uel
'caliditas' et 'frigiditas', et huius modi.

De secunda clausula dicendum est quod dupliciter accipitur
contrarietas propositionum. Uno modo secundum contrarium modum
enuntiandi, prout uniuersalis affirmatiua et uniuersalis negatiua de
eodem subiecto et eodem praedicato dicuntur contrariae, de qua
contrarietate prius satis determinatum fuit. Alio modo secundum
contrarietatem praedicatorum, scilicet prout termini contrarii
affirmantur de eodem termino singulari, uel etiam de eodem termino
communi distributo, ut 'Socrates est albus' et 'Socrates est niger',
uel etiam 'omnis homo est albus' et 'omnis homo est niger'.

Et sciendum est etiam quod in aliis tribus generibus oppositionum sunt
propositiones oppositae, scilicet contradictorie, ut 'omnis homo
currit', 'quidam homo non currit', priuatiue ut 'Socrates est uidens',
'Socrates est caecus', et relatiue, ut 'Socrates est pater Platonis'
et 'Socrates est filius Platonis'.

Quantum ad tertiam clausulam, notandum est quod res quae nec sunt
termini significatiui ad placitum nec propositiones dicuntur
contrariae ex tribus condicionibus sibi conuenientibus, sicut
dicebatur de terminis. Prima est quod sint formae uel dispositiones
non possibiles simul eidem adesse, uel inesse, secundum realem
inhaerentiam; secunda est quod possint eidem inesse successiue, uel
sibi similes; tertia est quod sint maxime distantes secundum
transmutationem earum circa idem, sicut essent summa caliditas et
summa frigiditas. Aliquando tamen, sicut dicebatur de terminis,
accipitur largius contrarietas formarum, prout tertia condicio non
requiritur, sed sufficiunt duae primae; et sic tepiditas diceretur
contraria caliditati intensae et frigiditati intensae.

Et notandum est quod non oportet contraria maxime distare secundum
distantiam magnitudinis seu extensionis, sed secundum transmutationem
de uno in reliquum circa idem subiectum, ita quod formae uel
dispositiones contrariae debent esse extrema maximarum transmutationum
possibilium in suis speciebus. Verbi gratia, cum calefactio sit
transmutatio de frigiditate in caliditatem, et frigefactio e conuerso,
tunc ergo maxima calefactio inciperet a summa frigiditate et
terminaretur ad summam caliditatem, et maxima frigefactio e conuerso.
Nulla autem minor caliditas esset extremum, siue terminus, maximae
calefactionis, quia subiectum adhuc ultra posset calefieri. Sic ergo
summa caliditas et summa frigiditas dicuntur maxime distare secundum
transmutationem de una in aliam, quia mutatio de tali specie non
potest ab anteriori termino incipere nec ad ulteriorem terminum
procedere. Sic etiam locus centri et concauum orbis lunae dicuntur
contraria et maxime distantia secundum ascensum et descensum, quia non
est possibile naturaliter ab altiori uel ad bassius descendere, et e
conuerso de ascendere.

Notandum est etiam quod de huius modi contrariis solet fieri
instantia. Quia si B sit calidissimum, uidetur quod nulla frigiditas
sit suae caliditati contraria, quia si esset sibi frigiditas
contraria, quaereretur ubi uel in quo subiecto illa esset. Et ponamus
quod sit in subiecto A, tunc statim sequitur quod illa caliditas B et
illa frigiditas A non sunt contrariae, quia non possunt eidem subiecto
inesse successiue, cum neutra possit sine corruptione a suo subiecto
separari.

Sed huius dubitationis solutio est quod omnis summa caliditas omni
summae frigiditati est contraria, in quibuscumque subiectis ipsae
fuerunt. Quod patet, quia si approximarentur ad inuicem, corrumperent
se inuicem. Ideo in secunda condicione dixi sub disiunctione quod
formae contrariae uel sibi similes possunt eidem inesse successiue.
Licet ergo caliditas B non possit inesse ipsi A, tamen potest sibi
inesse similis caliditas. Et hoc sufficit quantum ad illam secundam
condicionem.

SDD 3.8.4

Oppositio priuatiua est terminorum aptorum praedicari de eodem
subiecto quorum unus implicat alterum cum negatione nec negante nec
infinitante, ut isti termini 'caecus' et 'uidens', 'moueri' et
'quiescere'. Et huius modi terminorum abstracta consequenter etiam
dicuntur opponi priuatiue, ut 'uisus' et 'caecitas', 'motus' et
'quies'.

Notandum est quod numquam termini inuicem priuatiue oppositi possunt
uerificari simul de eodem subiecto et pro eodem. Multi autem sunt
innati uerificari de eodem et pro eodem successiue, ut 'uidens' et
'caecum', 'moueri' et 'quiescere', 'scire' et 'ignorare', et multa
alia. Sed etiam multi sunt qui nec simul nec successiue sunt innati
uerificari de eodem et pro eodem. Primo enim hoc patet de terminis
abstractis, uel omnibus uel plurimis, quia nomen abstractum priuatiuum
supponit pro subiecto priuato, et nomen abstractum positiuum supponit
pro forma inhaerente illi subiecto, ut 'surditas' pro aure et
'auditus' pro uirtute auditiua auri inhaerente; modo illud subiectum
numquam potest esse illa forma. Sed in multis termini concreti non
possunt uerificari de eodem et pro eodem, siue simul siue successiue,
ut 'corruptibile' et 'incorruptibile', 'corporeum' et 'incorporeum',
'extensum' et 'inextensum'.

Et ob hoc Aristoteles distinguit diuersos modos priuationum, quinto
Metaphysicae. Uno enim modo dicitur aliquid priuatum quia caret aliqua
dispositione quam aliquid aliud est innatum habere, sed non ipsum, nec
aliquid de suo genere uel de sua specie, sicut plantam diceremus
priuatam uisu et intelligentiam esse inuisibilem. Sed propriissime
priuatum dicitur quod caret dispositione quam ipsum innatum est habere
in tempore quo innatum est eam habere; unde sic dicuntur isti termini
priuatiui 'caecum', 'surdum', 'eunuchum'.

Aliquis autem posset obiicere de hoc quod dicimus 'moueri' et
'quiescere' opponi priuatiue, quia quod quiescit potest iterum moueri
et Aristoteles dicit, in Praedicamentis, quod non est possibile a
priuatione reuerti ad habitum.  Solutio: dico quod illud dictum
Aristotelis non debet intelligi uniuersaliter, sed solum ubi terminus
priuatiuus significat carentiam non solum actus, sed potentiae ad
actum, sicut 'caecum' non solum significat carentiam actus uidendi,
quoniam tunc dormiens esset caecus, immo significat carentiam et
uisionis et uirtutis uisiuae.

Notandum est etiam quod negatio negans non reddit terminum priuatiuum,
ut 'nemo' uel 'nihil', nec negatio infinitans, ut 'non homo'. Quia
terminus qui de nullo innatus est uere praedicari potest infinitari,
ut 'chimaera' (possumus enim dicere quod homo est non chimaera);
uterque autem terminorum priuatiue oppositorum debet posse uere dici
de aliquo, propter quod dicimus priuationem connotare aptitudinem in
subiecto.

SDD 3.8.5

Contradictio proprie non debetur nisi propositionibus. Tamen aliquando
nomen 'contradictionis' extenditur ad terminos; sic enim istos
terminos dicimus contradicere 'homo' et 'non homo', uel 'sedet' et
'non sedet', ita quod terminus finitus sibi infinito dicatur
contradicere.

Ista pars est manifesta. Nam de propositionibus contradictoriis
determinatum fuit prius satis. Nomen autem finitum et infinitum sic
opponi dicuntur quia numquam de eodem et pro eodem possunt uerificari
simul, et de omni termino pro aliquo supponente necesse est uerum esse
alterum ipsorum. Et hanc oppositionem uocamus 'contradictionem
terminorum'.

			   SDD 3.9: DE MOTU

SDD 3.9.1

'Motus' autem sex sunt species, scilicet 'generatio', 'corruptio',
'augmentatio', 'deminutio', 'alteratio' et 'loci mutatio'. Quia omnis
actio uel passio est motus, prout hoc nomen 'motus', large sumptus,
extendit se ad omnem mutationem, ideo, post considerationem de
praedicamentis, determinauit Aristoteles in suo libro Praedicamentorum
de sex speciebus motuum, sub breuiloquio, quia omnis profundatio de
eis pertinet ad alias superiores scientias.

Erit ergo hoc nonum capitulum de speciebus motus, seu mutationis. Quod
continet duas partes: prima est enumeratio specierum motus, secunda
est de contrarietate motuum et quietum. Secunda incipit ibi "motuum
autem".

De prima parte, quantum spectat ad logicam, sciendum est primo quod
motus, seu mutatio, dicitur aliquando secundum substantiam, aliquando
secundum qualitatem, et sic de aliis praedicamentis. Mutatio 'secundum
substantiam' uocatur quando aliqua substantia, id est non aliqua
substantia per se subsistens, sed aliquod praedicatum de praedicamento
substantiae, uere affirmatur et negatur prius et posterius de hoc
pronomine 'hoc', ut hoc prius est homo et posterius non est homo, uel
prius non est homo et posterius est homo, capiendo tam 'prius' quam
'posterius' pro praesenti tempore, prout hoc in naturalibus est magis
determinandum.

Mutatio autem 'secundum qualitatem' uocatur secundum quam de aliquo
subiecto supponente pro eodem prius et posterius mutatur responsio ad
quaestionem factam per 'quale?', ut si dicamus hoc prius esse album et
posterius nigrum, uel prius calidum et posterius frigidum; et ut sic
huius modi mutatio uocatur 'alteratio'. Sed mutatio 'secundum
quantitatem' uocatur secundum quam de subiecto supponente pro eodem
prius et posterius mutatur responsio ad quaestionem factam per
'quantum?', ut si plantam dicamus hodie esse bipedalem et cras
tripedalem, et ut sic huius modi mutatio uocatur 'augmentatio'; et sic
fit mutatio de minori ad maius, et uocatur 'deminutio' si fit e
conuerso.  Mutatio autem illa uocatur 'loci mutatio' secundum quam de
subiecto supponente pro eodem prius et posterius mutatur responsio ad
quaestionem factam per 'ubi?', ut quod Socrates prius est in domo et
posterius in foro. Et ita etiam uocaretur mutatio 'secundum ad
aliquid' uel 'secundum situm' secundum quam mutaretur praedicatum de
praedicamento ad aliquid uel de praedicamento situs, ut quod A prius
est aequale ipsi B, uel simile, et posterius est inaequale, uel
dissimile, uel quod Socrates prius stat et posterius sedet, et sic de
aliis praedicamentis.

Sed non enumerantur hic mutationes nisi secundum substantiam,
qualitatem, quantitatem et ubi, quia omnis mutatio secundum aliquod
aliorum praedicamentorum est mutatio secundum unum illorum quattuor,
prout hoc profundius perscrutandum est in quinto Physicorum, uel in
Metaphysica, ubi etiam uidendum est an in unaquaque illarum mutationum
aliqua res est quae producitur in esse uel abiicitur ab esse.

Et est etiam notandum quod omnis motus, uel mutatio, est generatio uel
corruptio, aut simpliciter aut secundum quid. Augmentatione enim quod
augmentatur generatur maius, id est fit maius, et corrumpitur minus,
id est desinit esse minus, et calefactione quod calefit generatur
calidum, id est fit calidum, et corrumpitur frigidum, id est desinit
esse frigidum, id est cessat esse frigidum, et quod mouetur localiter
corrumpitur hic et generatur illic, id est desinit esse hic et incipit
esse illic. Incipere enim et desinere uocantur 'generari' et
'corrumpi' quia exponuntur per prius non esse et posterius esse, et e
conuerso, sicut generari et corrumpi; et bene sic loquitur Aristoteles
in libro de Generatione et Corruptione.

SDD 3.9.2

Motui autem simpliciter contrariatur quies, et motui etiam secundum
aliquam speciem quies secundum illam speciem, ut motui secundum locum
quies secundum locum et motui secundum qualitatem quies secundum
qualitatem, et caetera. Et etiam motus motui contrariatur, ut generatio
corruptioni, augmentatio deminutioni, motus sursum motui deorsum,
calefactio frigefactioni, et huius modi.

De huius modi contrarietate motuum et quietum pertinet omnino ad
quintum Physicorum. Ideo de hoc nihil dico hic, nisi quod motus
dicitur contrarius quieti, id est iste terminus 'motus' isti termino
'quies'. Et non est hic contrarietas proprie dicta, sed accepta pro
'oppositione priuatiua'.  Contrarietas autem motus ad motum, uel
terminorum subiicibilium isti termino 'motus' ad inuicem est
contrarietas positiua, sed numquam propriissime dicta, quia deficit
illa condicio 'maxima distantia', eo quod omnis motus de uno termino
ad alium terminum est medius inter illos.

		 SDD 3.10: DE PRIORI SIMUL ET HABERE

SDD 3.10.1

Prius alterum altero multipliciter dicitur. Uno modo secundum tempus,
quia priori tempori coexsistit, uel coexsistebat; sic enim antiquius
dicitur esse prius. Secundo modo dicitur prius a quo non conuertitur
subsistendi consequentia; sic enim unum dicimus prius duobus quia
sequitur 'duo sunt; ergo unum est', et non conuertitur consequentia,
et sic etiam genus dicitur prius specie quia sequitur 'homo est; ergo
animal est' et non conuertitur consequentia ab 'animali' ad 'hominem'.
Tertio modo dicitur prius secundum ordinem, scilicet quia aliquo
signato tamquam primo, siue simpliciter siue secundum quid, quod est
illi propinquius dicitur prius et quod est remotius dicitur posterius.
Quarto modo dicitur prius uia dignitatis, quia potentius, uel
perfectius, uel nobilius, et caetera. Quinto modo dicitur aliquid
altero prius quia est uel dicitur causa illius, siue secundum esse
consequentia conuertatur siue non; et isto modo et secundo prius
uocatur 'prius secundum naturam'.

Quia Aristoteles in Praedicamentis, in capitulo de ad aliquid, locutus
fuit de simul natura, et quia etiam substantia est prior accidentibus,
et termini substantiales priores terminis accidentalibus, ideo, post
determinationem de praedicamentis, uoluit Aristoteles breuiter
determinare de 'priori', et similiter de 'simul'. Et quia etiam
'habere' dicitur multipliciter et secundum diuersos modos pertinet ad
diuersa praedicamenta, ideo etiam, post determinationem de
praedicamentis, uoluit Aristoteles distinguere modos quibus dicitur
'habere'. Et sic istud decimum capitulum est de 'priori', et de
'simul' et de 'habere'. Et secundum haec tria continet tres partes.
Secunda incipit ibi "simul autem", tertia ibi "habere etiam". Et quia
istud capitulum non multum pertinet ad logicam, ego uolo breuiter de
eo pertransire.

De primo ergo modo 'prioris' apparet quod ex natura et condicione
entis simpliciter successiui, et non permanentis, cuius modi suppono
esse tempus, est quod una pars eius sit prior et alia posterior. Et
tunc consequenter illud quod coexsistit priori tempori dicitur prius,
et quod non coexsistit illi priori tempori, sed posteriori, dicitur
posterius.

Quantum ad secundum modum, manifestum est quod si A potest esse sine B
et non B sine A, hoc non est nisi quia B dependet in esse suo ex A,
tamquam ex causa essendi ipsius, et non e conuerso. Ideo apparet quod
A est naturaliter prius ipso B. Et consequenter, ad huius modi
similitudinem, terminus significatiuus dicitur altero termino prior si
possibile est de ipso uerificari hoc uerbum 'est' secundo adiacens
ipso non exsistente uero de altero, et non e conuerso, aut quod
possibile est ita esse sicut per unam propositionem significatur non
exsistente ita sicut per aliam propositionem significatur, et non e
conuerso, sumendo totum ad bonum sensum, prout hoc determinabitur in
Practica Sophismatum. Sic enim iste terminus 'unum' dicitur prius isto
termino 'duo', ut dicit Aristoteles, et iste terminus 'animal' isto
termino 'homo', uel 'equus'.

Tertius modus est multum generalis, scilicet quia in quocumque ordine
est aliquid primum, siue simpliciter siue quo ad nos, aut secundum
nostram uoluntariam signationem, illud quod est ei in tali ordine
propinquus dicitur prius; ut in numeris, uno signato tamquam primo,
binarius immediate sequitur, ideo est prior ternario, et sic
consequenter; et rege exsistente primo in potestate regni, regina est
prior filio regis, et filius regis prior ducibus, et duces comitibus;
et in processione, signato episcopo uel decano tamquam primo,
antiquiores et maiores dicerentur priores, e conuerso autem, eo qui
portat crucem signato tamquam primo, iuniores et minores dicerentur
priores.

Quartus modus et quintus sunt satis manifesti. Et ideo oportet
intelligere quod illi modi non sic sunt distincti quin possint
supponere pro eodem, sed dicuntur secundum diuersas rationes, sicut
apparuit.

SDD 3.10.2

Simul autem dicuntur esse aliqua multipliciter. Primo modo tempore,
quia neutrum est uel fuit prius altero secundum tempus, ut quorum
generatio unius non praecedit generationem alterius. Secundo modo,
quia conuertuntur secundum essendi consequentiam et neutrum est causa
alterius, cuius modi sunt termini ad inuicem correlatiui; et haec
dicuntur simul natura. Tertio modo dicuntur etiam simul natura species
in quas genus primo diuiditur, siue quae, e conuerso, contra inuicem
diuidunt immediate aliquod genus. Et in quinto Physicorum ponitur
alius modus, scilicet simul secundum locum, quia sunt in eodem loco
proprio, uel etiam aliquando quia nihil est ipsorum medium, ut quae se
contingunt.

Videtur mihi quod ista pars sic est manifesta quod non sit expediens
tempus apponere in magna eius declaratione. Ideo solum dico quod
ubicumque innata sunt inueniri prius et posterius possunt aliqua dici
simul, priuatiue, sicut Aristoteles dicit, in decimo Metaphysicae,
quod aequale opponitur priuatiue maiori et minori.

SDD 3.10.3

Habere etiam multipliciter dicitur, prout declarat Aristoteles in fine
libri Praedicamentorum et in quinto Metaphysicae: uno modo habere
qualitatem sibi inhaerentem, ut homo scientiam, uel sanitatem, uel
caliditatem; alio modo habere quantitatem, ut bicubitatem,
tricubitatem uel magnitudinem; tertio modo habere habitum extrinsecum,
aut in toto corpore aut in aliquo membro, ut habere uestimentum uel in
digito annulum; quarto modo, habere membrum uel aliquam partem ipsius,
ut homo habet manum et pedem; quinto modo, prout uas dicitur habere
illud quod est in uase, ut dolium uinum; sexto modo, habere
possessionem, ut homo dicitur habere agrum uel domum; septimo modo, ut
uirum dicitur habere uxorem et uxorem uirum. Et quinto Metaphysicae
ponitur alius modus principalis, scilicet ducere alterum secundum suam
naturam uel suum impetum, ut tyrannus ciuitatem.

Dictum fuit, in septimo capitulo, quod primus modus pertinet ad
praedicamentum qualitatis, quia non significat aliud quam esse
aliquale, et similiter secundus modus ad praedicamentum quantitatis,
et tertius modus ad praedicamentum habitus. Et ultimus modus, qui ex
quinto Metaphysicae accipiebatur, dicitur secundum potestatem agendi
et mutandi uel prohibendi aliorum actiones, et sic pertinet ad
praedicamentum actionis. Sed septimus modus dicitur secundum
praedicamentum de ad aliquid, sicut dicebatur in septimo capitulo.
Sextus modus reducitur ad octauum, quia possessoris est ducere et
mutare sua sicut uult; et similiter quintus modus, quia ad hoc ponitur
uas ut prohibeat effluere et moueri contenta; et similiter quartus
modus, quia partes mouentur ad motum totius, uel forte dicimus totum
habere partem, et e conuerso, relatiue, et sic pertinet ad
praedicamentum de ad aliquid.

=====================================================================

		   SDD 4: TRACTATUS DE SUPPOSITIONE

       SDD 4.1: DE DIFFERENTIA SIGNIFICATIONIS ET SUPPOSITIONIS

SDD 4.1.1

Tractatus sequens erit de suppositionibus et quibusdam annexis eis. Et
primo dicemus de differentia significationis et suppositionis. Et non
intendo loqui de significatione uocis naturaliter, quia ex talibus
uocibus non formamus propositiones, sed solum intendo loqui de
significatione uocis ad placitum. Nec intendo, quantum ad hoc Summulae
de dialectica, loqui de suppositione materiali, quia sic omnis uox
litterata, quamuis non imposita ad aliquid significandum, potest
supponere, sed solum intendo loqui pro nunc de suppositione prout uox
secundum significationem sibi impositam potest uel non potest
supponere.

Quia non est propositionis supponere, sed termini qui est subiectum
uel praedicatum, ideo post tractatum de terminis praedicamentalibus
debet sequi iste quartus tractatus, qui est de suppositionibus et
quibusdam annexis eis. Et continebit iste tractatus sex capitula.
Primum erit de differentia inter significationem, suppositionem,
uerificationem et appellationem; secundum erit de multis diuisionibus
uocum significatiuarum ad placitum, ut appareat quae possunt supponere
et quae non; tertium erit de communibus modis et diuisionibus
suppositionum, quartum erit in speciali de suppositionibus terminorum
relatiuorum, quintum erit de appellationibus, et sextum erit de
ampliationibus et restrictionibus.

Primum capitulum continet quattuor partes. Prima proponit intentum,
secunda declarat differentiam significationis et suppositionis,
tertiam differentiam suppositionis et uerificationis, et quarta
differentiam suppositionis et appellationis; secunda incipit ibi
"dicto ergo modo", tertia ibi "uerificatio autem", quarta ibi
"appellatio autem".

Prima pars est satis manifesta. Proponit enim intentionem tractatus in
summa, quod de suppositionibus et quibusdam annexis eis, ut quod de
significationibus, uerificationibus, appellationibus, ampliationibus
et restrictionibus. Proponit etiam quod statim erit determinandum in
isto capitulo de differentia significationis et suppositionis.
Proponit etiam de qua significatione intendendum sit in hoc capitulo
et de qua non, et similiter de qua suppositione et de qua non. Et haec
plana sunt in textu.

Sed etiam addendum est quod hic non intendimus de supponere prout est
reddere suppositum uerbo apud grammaticum. Quia sic potest ita bene
supponere iste terminus 'chimaera' sicut iste terminus 'homo'; aeque
enim est congrua haec oratio 'chimaera currit' sicut haec 'homo
legit', et non est ita prout apud logicum de suppositione intendimus.
Etiam si dico 'homo est animal', ita bene 'animal' supponit sicut
'homo', quod non est sic de suppositione apud grammaticum.

SDD 4.1.2

(l) Dicto ergo modo capiendo 'significationem' et 'suppositionem',
differunt significatio et suppositio quia cuiuslibet dictionis quae
non materialiter sumpta est pars propositionis interest significare et
audienti eam conceptum aliquem constituere secundum institutionem sibi
ad placitum datam. (2) Sed non omnis talis dictionis est supponere,
quia solus talis terminus est innatus supponere qui aliquo demonstrato
per istud pronomen 'hoc' aut aliquibus demonstratis per istud pronomen
'haec' potest uere affirmari de illo pronomine.  Ideo iste terminus
'chimaera' non potest supponere, quia quocumque demonstrato falsum est
dicere 'hoc est chimaera' et, similiter, quibuscumque demonstratis,
falsum est dicere 'haec sunt chimaera'.

Ista pars continet duas clausulas, unam de significatione, aliam de
suppositione.

Quantum ad primam, notandum est quod data fuit nobis uirtus
uociferandi finaliter ut possemus aliis significare conceptus nostros,
et datus fuit nobis auditus finaliter ut nobis significarentur
conceptus uociferantium. Ita loquitur Aristoteles, in fine libri de
Anima, dicens "auditum enim habet animal ut significetur aliquid sibi;
linguam autem habet ut significet aliquid alteri"; et per 'linguam'
intendit uirtutem uociferatiuam, quaecumque illa fuerit. Et sic patet
quod uox significatiua debet significare audienti conceptum
proferentis et debet in audiente constituere conceptum similem
conceptui proferentis, nisi frustra uel deceptorie proferatur, aut
forte solum propter propriam delectationem quae est in audiendo se
ipsum, sicut est de eo qui solitarie cantat, aut propter aliquam talem
causam. Tamen manifestum est quod omnino disputantes et proferentes
hoc intendunt, scilicet quod uoces eorum praedicta duo operentur.

Sciendum est etiam quod uoces significatiuae naturaliter non ponuntur
in propositionibus, quia se ipsis, sine formatione alicuius
propositionis, innatae sunt facere sensum perfectum in audiente ad hoc
idoneo. Sed etiam nec illa uox quae uocatur 'non significatiua' intrat
propositionem, scilicet illa uox quae nec naturaliter nec secundum
impositionem sibi ad placitum datam significat aliquid, nisi forte se
ipsam uel conceptum sui ipsius, ut 'bu','ba'. Talis enim nec est nomen
nec uerbum nec syncategorema; ideo ad nihil deseruiret in
propositione, nisi sumeretur materialiter. Si enim dico 'bu currit',
haec non est propositio, quia haec uox 'bu' non habet significationem,
nec modum significandi secundum quem posset reddere suppositum uerbi;
si tamen sumeretur materialiter, bene esset propositio, ualens istam
'haec uox 'bu' currit''.

Quantum uero ad secundam clausulam, quae est de suppositione, apparet
mihi quod sit satis manifesta, nisi quod iunior posset dubitare, quia
iste terminus 'deus' potest supponere, et tamen quocumque demonstrato
per istud pronomen 'hoc' non uerificaretur de illo pronomine, quia
oporteret quod deus demonstraretur, quem demonstrare non possumus.
Aliqui respondent quod licet deus non possit demonstrari ad sensum,
tamen potest demonstrari ad intellectum.  Vel possumus dicere quod ad
hoc quod terminus possit supponere sufficit quod uere possit affirmari
uel de tali pronomine, uel de relatiuo referente aliquem terminum
priorem. Verbi gratia, uere dicimus 'prima causa est et ipsa est
deus', uel etiam 'omnipotens non est malus et ipse est deus'; sic
autem non est de 'chimaera', quia etiam si diceremus 'chimaera non est
lapis et ipsa est chimaera', haec esset falsa 'ipsa est chimaera'. Ita
tale pronomen relatiuum potest in propositio capi uice pronominis
demonstratiui.

SDD 4.1.3

(1) Verificatio autem differt a suppositione, quia uerificatio proprie
est propositionis et non termini, sed suppositio est termini et non
propositionis.  (2) Item, possibile est esse suppositionem terminorum
in propositione sine uerificatione propositionis, tam in affirmatiuis
quam in negatiuis, ut 'homo est asinus' uel 'homo non est animal'. (3)
Item, potest esse in negatiuis uerificatio sine suppositione, ut
'chimaera non est hircoceruus'. (4) Sed necesse est in affirmatiuis
ueris uerificationem propositionis esse pro aliquo uel aliquibus pro
quo uel quibus termini supponunt; et si sit terminus distributus,
oportet uerificationem esse pro omnibus pro quibus supponit si
propositio debeat esse uera, et si non sit terminus distributus,
sufficit pro aliquo uel aliquibus.

In hac tertia parte sunt quattuor clausulae. Prima dicit quod
uerificatio est propositionis et non termini, quod est quia
propositionis propria passio est esse ueram uel falsam. Omnis enim
propositio est uera uel falsa et omne uerum uel falsum est propositio,
prout logici utuntur istis nominibus 'uerum' et 'falsum'. Ita solet
dici, et est uerum si loquatur de propositionibus mentalibus et de
uero et falso principaliter dictis, et non secundum attributionem ad
aliud simpliciter uerum uel falsum. Omnis enim propositio mentalis est
uera uel falsa et omne simpliciter uerum uel falsum est propositio
mentalis, prout de uero et falso loquitur logicus. Si enim propositio
uocalis est uera uel falsa, hoc non est nisi in quantum significat
mentalem ueram uel falsam proferentis uel constituit mentalem ueram
uel falsam in animo audientis; et hoc est attributiue, sicut urina
dicitur sana eo quod significat sanitatem animalis, uel cibus sanus
quia est efficiens sanitatem animalis.

Sed tamen notandum est, ut uidetur mihi, quod de propositionibus
uocalibus, quae dicuntur uerae uel falsae significatiue solum, ex eo
quod repraesentant mentales ueras uel falsas, omnis propositio uocalis
est uera uel falsa. Quia non est propositio uocalis nisi repraesentet
propositionem mentalem, et omnis propositio mentalis est uera uel
falsa; ideo omnis uocalis repraesentat uerum uel falsum; ideo omnis
uocalis repraesentatiue, seu significatiue, est uera uel falsa.

Sed tamen credo quod non omnis uox quae est significatiue uera uel
falsa sit propositio uocalis, quia instantia apparet de istis
dictionibus impersonalibus 'legitur', 'amatur', 'tonat', 'pluit',
'ninguit', 'grandinat'; quaelibet enim earum repraesentat uerum uel
falsum, et tamen nulla earum est propositio. Quia omnis propositio
debet habere subiectum et praedicatum principales partes sui, et sic
non est hic; et etiam quia omnis propositio est oratio, cum propositio
describatur quod est oratio uerum uel falsum significans (loquendo de
propositione uocali), et tamen nulla illarum dictionum est oratio,
quia non conuenit sibi definitio orationis, scilicet cuius partes sunt
significatiuae separatae. Sic ergo tales dictiones uocales sunt uerae
uel falsae significatiue, quia repraesentant propositiones mentales
ueras uel falsas, sed tamen non sunt propositiones neque orationes,
quia non componuntur ex pluribus uocibus seorsum significantibus, quod
requiritur ad hoc quod uox dicatur propositio uel oratio ultra illud
quod oportet ei correspondere propositionem mentalem. Immo ex pacto
disputantium, ipsi possunt consentire quod nihil plus uel aliud
intelligant per hanc uocem 'A' quam per hanc uocem 'homo currit'
quantum ad significationem ad placitum, et tunc sequitur, si est uerum
dicere 'homo currit', quod est uerum dicere 'A', et tamen haec uox 'A'
non est oratio nec propositio, cum non habeat partes per se
significatiuas.

Tunc ergo quando dicebatur, in prima clausula, quod propositionis est
uerificatio, et non termini, hoc erat intelligendum de mentalibus. Et
si hoc uolumus intelligere de uocalibus, tunc 'termini non est
uerificatio' id est 'nullus terminus est uerus uel falsus', capiendo
'terminum' pro eo quod significatiue sumptum potest esse subiectum uel
praedicatum propositionis. Sed si caperemus 'terminum' pro dictione
aequiualenti propositioni, tunc talis terminus posset dici uerus uel
falsus significatiue, sicut et propositio uocalis.

Deinde etiam, quando dicebatur, in eadem prima clausula, quod termini
est supponere, et non propositionis, hoc est uerum de propositione
significatiue sumpta et de termino prout terminus dicitur subiectum
uel praedicatum propositionis.

SDD 4.1.4

(1) Appellatio autem differt a suppositione, quia est dare terminum
supponentem et non appellantem, sicut sunt termini recti de
praedicamento substantiae, ut 'animal', 'planta', 'aurum', (2) et est
dare terminum appellantem et non supponentem, ut 'chimaera', 'uacuum',
uel hoc totum 'homo hinnibilis', (3) et est dare terminum appellantem
et supponentem, ut 'album', 'pater', 'sedens', uel hoc totum 'homo
albus', sed aliud appellat et pro alio supponit, ut 'album' supponit
pro re quae est alba et appellat albedinem. (4) Omnis enim terminus
pro aliquo supponens et aliud pro quo non supponit significans
appellat omne illud quod significat aliud ab eo pro quo supponit, per
modum adiacentis ei pro quo supponit.

Apparet quod ista quarta pars continet quattuor clausulas. Prima est
de terminis supponentibus et non appellantibus, qui sunt termini recti
de praedicamento substantiae; et hoc est quia non connotant alienam
dispositionem cum substantia quam significant et pro qua supponunt. Et
ita etiam est de multis terminis abstractis de praedicamento
qualitatis, ut 'albedo', 'caliditas', 'humiditas'.

Sed dubitatur de terminis obliquis de praedicamento substantiae an
supponant uel appellent. Et ego dico quod numquam, proprie loquendo,
supponunt; quia nullus terminus, proprie loquendo, supponit nisi sit
subiectum uel praedicatum propositionis, et obliquus non potest per se
esse subiectum uel praedicatum propositionis, ut suppono. Unde patet
quod quacumque re demonstrata non est uerum dicere 'hoc est lapidis',
uel 'lapidem', nisi ad istum sensum, uel consimilem, 'hoc est lapidis'
id est 'hoc est pars lapidis'; sed tunc 'lapidis' non supponit, sed
hoc totum 'pars lapidis'. Ergo obliquus non potest esse per se
subiectum uel praedicatum propositionis, unde apparet quod non
supponit.  Tamen dico quod obliquus bene appellat: quia si dico
'asinus Socratis currit', hoc totum 'asinus Socratis' supponit pro
asino, et non pro alio quam pro asino, et tamen iste terminus
'Socratis' significat aliud ab asino; ideo iste terminus 'Socratis'
appellat Socratem tamquam adiacentem asino, id est tamquam
possidentem, licet non tamquam inhaerentem.

Sed etiam tu quaeres an dicendo 'animal rationale currit' sit ibi
aliqua appellatio a parte subiecti. Et ego dico quod non, supposito
quod 'animal' sit uere terminus de praedicamento substantiae et
'rationale' sit uere differentia specifica 'animalis', nullum accidens
connotans; sed solum ibi est contractio suppositionis, sine
appellatione dispositionis alienae. Et ita esset dicendo 'animal homo
currit', uel dicendo 'animal quod est homo currit'; uel etiam dicendo
'animal quod non est homo currit': uidetur enim quod sic negatiue
dicere non est nisi excipere, siue remouere, 'hominem' a suppositione
huius termini 'animal'. Et si aliquis uult hoc uocare 'appellationem',
placet mihi.  Tamen terminus substantialis rectus per se sumptus bene
supponit pro substantiis et nihil appellat.

Secunda clausula est de appellantibus et non supponentibus, ut
'chimaera', 'uacuum', 'homo hinnibilis'. Hoc apparet, quia quocumque
demonstrato non est uerum dicere 'hoc est chimaera', uel 'hoc est
uacuum', uel 'hoc est homo hinnibilis'. Sed in ista propositione 'homo
hinnibilis currit', ista dictio 'hinnibilis' appellat potentiam ad
hinniendum, non circa illud pro quo totum subiectum supponit, sed
circa illud pro quo altera pars, scilicet 'homo', supponeret si per se
sumeretur; et quia hoc appellatum non potest adiacere homini, ideo per
hanc dictionem 'hinnibilis' non solum contrahitur suppositio
'hominis', sed tota aufertur. Ita est de isto termino 'uacuum', quod
apparet si loco istius termini acciperetur definitio dicens quid
nominis, scilicet 'locus non repletus corpore'. Iste enim terminus
'locus', si per se sumeretur in propositione, bene supponeret, sed
propter appellationes terminorum appositorum remouetur suppositio. Et
sic appareret de 'chimaera' si daretur definitio dicens quid nominis.

Tertia clausula est de termino supponente et appellante. Apparet enim
quod 'album' supponit pro substantia et appellat albedinem tamquam
illi substantiae inhaerentem.

Quarta clausula est una regula quae iam satis est manifesta ex dictis.
Sed apponendum est quod ubi subiectum propositionis pro nullo
supponeret, sicut est de illis dictis in secunda clausula, adhuc ibi
bene esset appellatio eo modo quo dictum fuit in illa secunda
clausula.

     SDD 4.2: DE DIVISIONIBUS VOCUM SIGNIFICATIVARUM AD PLACITUM

SDD 4.2.1

(1) Nunc uidendum est quae dictiones uel orationes possunt supponere
et quae non. Et ad hoc uidendum ponendae sunt aliquae diuisiones uocum
significatiuarum ad placitum, quia de aliis non curamus. (2) Et est
prima diuisio quod quaedam sunt incomplexae, quae uocantur
'dictiones', et quaedam complexae, quae uocantur 'orationes'.

Hoc secundum capitulum est de pluribus diuisionibus uocum
significatiuarum, quod continet sex partes, secundum quod in eo
ponuntur sex diuisiones; secunda incipit ibi "secunda diuisio", tertia
ibi "item uocum", quarta ibi "iterum uocum", quinta ibi "uox
complexa", sexta ibi "nunc diuidendae".

Prima pars continet duas clausulas, quarum prima proponit intentionem
capituli et est per se manifesta. Secunda diuidit uocem significatiuam
in complexam et incomplexam, quae etiam est satis manifesta, nisi quod
dubitatur de istis 'pluit', 'tonat', 'amatur', scilicet prout 'amatur'
est uerbum impersonale; sed de hac dubitatione dictum est in
praecedenti capitulo.

SDD 4.2.2

(1) Secunda diuisio est quod uocum incomplexarum aliae sunt
praedicabiles et subiicibiles per se sumptae, ut 'homo', 'lapis',
'album', (2) aliae nec subiicibiles nec praedicabiles, ut 'non',
'ergo', 'sicut', (3) aliae praedicabiles et non subiicibiles, ut
'quodlibet', 'omne', 'nemo', 'nihil', et forte 'albus', 'niger'. (4)
Sed nullae sunt subiicibiles quin sint praedicabiles.

Ista diuisio continet tria membra et remotionem quarti. Et constat
quod primum membrum et secundum sunt satis manifesta. Sed tertium
membrum et quarta clausula habent plus de dubitatione, scilicet quare
omne subiicibile est praedicabile et non e conuerso.

Ad quod potest responderi notando primo quod in hac tota parte nihil
intendimus de subiectione uel praedicatione uocum materialiter
sumptarum, sed significatiue.

Et tunc dico primo de illis adiectiuis non substantiuatis in neutro
genere quod secundum grammaticum non possunt reddere suppositum uerbo,
ideo etiam non possunt esse subiecta propositionum, propter defectum
congruitatis; sed uerbo iam habente suppositum, adiectiua possunt
apponi ad designandum quid adiaceat subiecto uel ei pro quo subiectum
supponit. Tamen uerum est quod adiectiuum substantiuatum in neutro
genere potest esse subiectum, quia resoluitur in substantiuum et
adiectiuum, ut 'album' id est 'res alba'.

Sed de istis terminis 'quodlibet', 'omne', 'nemo', 'nihil' et
similibus est difficilius. Tamen de 'nemo' et 'nihil' dicendum est
quod negatio sequens copulam propositionis non potest esse negans,
immo solum est infinitans terminum cui apponitur. Unde haec est
affirmatiua de praedicato infinito 'lapis est nullus homo', et ualet
istam 'lapis est non homo'; negatio autem infinitans est bene pars
subiecti uel pars praedicati. Sed negatio praecedens copulam potest
esse negans si intelligatur cadere super copulam, et tunc se tenet ex
parte copulae; ideo nec ponitur pars subiecti nec pars praedicati, sed
potius pars copulae. Modo negationes implicitae in istis terminis
'nihil', 'nemo', 'numquam' et huius modi sunt impositae ad negandum si
ponantur in principio propositionis, ubi potest poni negatio negans;
ideo si dico 'nemo est lapis', propositio est negatiua, et subiectum
est iste terminus 'homo', implicitus in hac dictione 'nemo'.

Sed de signis affirmatiuis, ut 'omnis', 'quilibet', quare non possunt
ita bene esse partes subiectorum sicut praedicatorum? Potest dici quod
signum distributiuum positum a parte praedicati nihil operatur super
copulam uel super subiectum, ideo totaliter dicitur pertinere ad
praedicatum. Sed positum a parte subiecti operatur super copulam et
super praedicatum, confundendo ipsum, licet non distributiue, ideo nec
ponitur esse pars subiecti nec pars praedicati, sed ponitur tamquam
condicio totalis propositionis.

Sed tunc uidetur difficilius de signo particulari: quia nihil operatur
super copulam uel super praedicatum si ponatur a parte subiecti,
propter quod uidetur quod ita bene deberet poni pars subiecti, sicut
esset pars praedicati si poneretur a parte praedicati.

Ad hoc possunt dari multae responsiones. Prima est quod signum
particulare omnino frustra ponitur in propositione, siue a parte
subiecti siue a parte praedicati, prout ista regula concederetur,
scilicet quod indefinita et particularis aequipollent gratia formae,
quia sic omnino nihil mutatur de summa propter additionem uel
subtractionem signi; ideo nec debet reputari pars subiecti nec pars
praedicati, nec aliqua condicio propositionis nisi frustratorie
apposita.

Et ego ostendo quod illud signum particulare, etiam positum a parte
praedicati, non sit pars praedicati. Quia istae duae gratia formae
aequipollent 'B est A' et 'B est aliquod A'; ideo quaecumque
contradicit uni contradicit alteri; modo constat quod ista 'nullum B
est A' contradicit primae; ergo similiter contradicit secundae, et
tamen non contradiceret ei si iste terminus 'aliquod' esset pars
praedicati, quia iam non essent de eodem subiecto et eodem praedicato,
quod tamen requiritur ad contradictionem formalem. Ideo uidetur mihi
quod talis dictio posita siue in subiecto siue in praedicato non debet
dici pars subiecti nec pars praedicati; uel si ponatur esse pars
praedicati, ita debet poni pars subiecti, sed tamen pars frustratorie
apposita, quia ea ablata nihil mutaretur de summa.

Sed alio modo signum particulare ponitur aliquando in propositione,
uel etiam signum uniuersale, ad determinandum indefinitam, scilicet
signum uniuersale ad designandum quod praedicatum uerificatur de
subiecto pro omni eius supposito et particulare ad designandum quod
ueritas sit pro aliquo et non pro omni, uel saltem quod ueritas sit
nota pro aliquo et non sit nota pro omni; et propositio indefinita se
habet ad hoc indifferenter. Unde sic proprie sumendo signum
particulare leges bene ponunt differentiam inter propositionem
particularem et indefinitam, et saepius per indefinitam intelligunt
uniuersalem, et non particularem. Et isto modo signum uniuersale et
particulare non deseruiunt ad subiiciendum, sed ad designandum
quantitatem propositionis quando ponuntur a parte subiecti.

SDD 4.2.3

(1) Item, uocum incomplexarum quaedam sunt categorematicae, quaedam
syncategorematicae et quaedam mediae, seu mixtae. (2) Dicuntur autem
pure syncategorematicae quia praeter conceptus quos immediate
significant nihil significant, nisi forte ea quae termini quibus
adiunguntur significant, ut istae dictiones 'non', 'et', 'uel',
'ergo', et huius modi. (3) Dicuntur autem pure categorematicae quia
non solum significant conceptus quos immediate significant, sed etiam
res illis conceptibus conceptas, et sunt per se subiicibiles et
praedicabiles, et nullum purum syncategorema includunt, ut 'homo',
'lapis', 'albedo', 'album' et huius modi. (4) Sed dicuntur mediae, uel
mixtae quia significant praeter conceptus quos immediate significant
res illis conceptibus conceptas, sed non sunt per se subiicibiles uel
praedicabiles, uel quia implicant categoremata et syncategoremata, ut
'hodie', 'alicubi', 'nemo', 'nihil', 'secum', et multa alia.

Ista tertia pars continet quattuor clausulas. Prima est diuisio trium
membrorum, quae apparebit per alias clausulas. Aliae tres clausulae
declarant tria membra praedictae diuisionis.

Propter quarum declarationem, notandum est quod categorema dicitur uel
a praedicando uel a significando. Si dicatur a praedicando, tunc omnis
dictio dicitur pure categorematica si sit per se subiicibilis uel
praedicabilis et quod nullum syncategorema includat; multae enim sunt
dictiones praedicabiles quae non sunt pure categorematicae quia
implicant negationes, ut 'nemo', 'nihil', et termini priuatiui. Si
autem categorema dicitur a significando, tunc categoremata dicuntur
quasi per se significatiua et syncategoremata dicuntur quasi non per
se significatiua, sed cum alio; dicitur enim a 'syn' graece, quod est
'cum' latine, quasi cum alio significatiua.

Sed tamen oportet scire quod omnis dictio quae potest intrare
propositionem est per se imposita ad aliquid significandum, scilicet
ad significandum aliquem mentis conceptum, sicut a principio huius
libri dicebatur, prout Aristoteles dicit, in libro Peri Hermeneias,
quod ea quae sunt in uoce sunt earum quae sunt in anima passionum
notae, id est signa. Unde quantum ad huius modi significationem non
est differentia quin omnis uox ponenda in propositione habeat per se
aliquam significationem sibi impositam ad placitum.

Sed ultra aliquae uoces sunt impositae ad significandum per se, ultra
illos conceptus, res conceptas illis conceptibus, ut iste terminus
'asinus' asinos, iste terminus 'albus' albedinem et iste terminus
'hodie', uel 'cras', tempus aliquod. Et tales uoces uocantur 'pure
categorematicae' si sint per se praedicabiles et nullum syncategorema
includant, sed mediae, uel mixtae, si non sint per se praedicabiles
aut aliquod syncategorema includant.

Aliae autem sunt uoces significatiuae quae ultra illos conceptus non
significant per se res aliquas illis conceptibus conceptas, ut sunt
copulae et negationes et signa distributiua. Unde istae propositiones
'deus est deus' et 'deus non est deus' nihil omnino aliud, plus aut
minus significant ad extra quam iste terminus 'deus', dum tamen haec
dictio 'est' sumatur praecise ut copula, sicut post dicetur. Nec ista
oratio 'omnis homo est animal' plus uel minus uel aliud significat
praeter conceptus animae quam ista 'nullus homo est animal'. Unde
signa solum significant quo modo termini uocales et mentales eis
correspondentes supponunt, nihil ultra significando. Et istae copulae
'est' et 'non est' significant diuersos modos complectendi terminos
mentales in formando propositiones mentales, et illi modi complectendi
sunt conceptus complexiui pertinentes ad secundam operationem
intellectus, prout ipsa addit super primam operationem. Et ita etiam
istae dictiones 'et', 'uel', 'si', 'ergo' et huius modi designant
conceptus complexiuos plurium propositionum simul, uel terminorum, in
mente, et nihil ulterius ad extra. Et tales uoces uocantur 'pure
syncategorematicae' quia non sunt significatiuae ad extra nisi cum
aliis, ad istum sensum quod totum aggregatum ex dictionibus
categorematicis et syncategorematicis significat bene res extra
conceptas, sed hoc est ratione dictionum categorematicarum.

SDD 4.2.4

Iterum, uocum incomplexarum quibusdam correspondent conceptus complexi
et quibusdam conceptus incomplexi. Et illae quibus correspondent
conceptus complexi possunt et debent exponi quantum ad quid nominis
per orationes illis aequiualentes in significando. Illae autem quibus
correspondent conceptus incomplexi non habent definitiones praecise
exponentes quid nominis.

Notandum est quod dictiones quibus correspondent conceptus incomplexi
sunt aliquae categorematicae, aliquae syncategorematicae. Credo enim
quod illi conceptus a quibus sumuntur istae dictiones
syncategorematicae 'et', 'uel', 'si', quamuis sint conceptus
complexiui plurium propositionum uel terminorum, tamen non sunt
complexi ex pluribus, sed simplices. Et ita etiam est de conceptu
huius uerbi 'est' prout praecise sumitur tamquam copula. Unde sic est
dictio pure syncategorematica; tamen forte prout connotaret certum
tempus, iam exiret a simplicitate, nec esset purum syncategorema,
prout alias dicetur.  Verum est tamen quod bene sunt quaedam
syncategoremata quibus correspondent conceptus complexi, ut 'tantum',
'solum', 'secundum quod', et syncategoremata implicita in 'incipit' et
'desinit', et huius modi. Ideo propositiones in quibus ponuntur
indigent exponi per plures propositiones, ut 'tantum homo currit'
exponitur quia homo currit et nihil aliud ab homine currit (ideo
apparet quod haec dictio 'tantum' implicat apud conceptum sibi
correspondentem copulam affirmatiuam et negatiuam, et distributionem
in negatiua.

Termini etiam categorematici aliqui habent conceptus simplices
correspondentes, ut 'homo', 'albedo', uel etiam 'album', et alii
conceptus complexos, ut 'chimaera', 'uacuum'. Idem enim significat, et
nihil plus uel minus, iste terminus 'uacuum' quam ista oratio 'locus
non repletus corpore'.  Immo, quia nomina imponimus ad placitum ad
significandum, nos possumus cuilibet orationi imponere dictionem
aequiualentem, ut quod idem aequiualenter intelligamus per istam
dictionem 'A' sicut per istam propositionem 'homo currit', et tunc
manifestum est quod isti dictioni 'A' correspondet conceptus
complexus.

SDD 4.2.5

Vox complexa, quae dicitur 'oratio', alia est perfecta, alia
imperfecta. Et perfectarum quaedam est propositio, ut 'homo currit',
alia non, ut 'Petre, fac ignem', sicut a principio libri dictum fuit.
Imperfectarum autem orationum quaedam sunt complexae ex uerbo et
determinatione uerbi sine recto reddente suppositum uerbo, ut 'currit
uelociter', aliae ex nomine substantiuo recto categorematico et aliquo
alio apposito per modum determinationis, ut 'homo albus', uel 'asinus
Roberti' uel 'equus qui ambulat', aliae ex pluribus substantiuis
aliqua coniunctione coniunctis, ut 'homo et equus', 'equus uel
asinus', aliae ex solo categoremate et syncategoremate, ut 'non homo',
'nullus homo', 'omnis homo', 'tantum Socrates'.

Omnia quae in ista parte posita sunt sunt manifesta per se. Et positae
sunt omnes dictae diuisiones uocum significatiuarum ad placitum ad
discutiendum quae earum possunt supponere et quae non. Et quia nulla
uox potest supponere proprie nisi possit per se subiici uel
praedicari, ideo oportebit uidere quae praedictarum possunt subiici
uel praedicari et quae non. Et cum ego posueram in hac parte quattuor
membra orationum imperfectarum, ego per hoc non intendo excludere quin
multi sint alii modi complexionum, etiam in orationibus imperfectis,
sed istos quattuor modos ego posui tamquam de quibus in proposito est
magis considerandum, quia considerato de eis facile esset considerare
de aliis.

SDD 4.2.6

(1) Nunc diuidendae sunt uoces quae possunt subiici uel praedicari ab
illis quae non possunt, et etiam quae possunt supponere ab illis quae
non possunt; et de hoc ponendae sunt regulae. (2) Prima est, sicut
ante tactum fuit, quod omnis terminus possibilis supponere potest
subiici uel praedicari in propositione categorica, sed non
conuertitur. (3) Secunda regula est quod nulla dictio pure
syncategorematica potest subiici uel praedicari per se. (4) Tertia
regula est quod nullum nomen obliquum potest subiici uel praedicari
per se. (5) Quarta regula est quod nullum uerbum potest subiici uel
praedicari nisi uerbum infinitiui modi, quod bene subiicitur uel
praedicatur, ut 'secare est agere'.  (6) Quinta regula est quod omne
nomen substantiuum et rectum, uel etiam adiectiuum rectum in neutro
genere substantiuatum potest subiici uel praedicari; de adiectiuo
autem non substantiuato est bene dubitatio inter doctores. (7) Sexta
regula est quod nulla oratio perfecta potest subiici uel praedicari.
(8) Septima regula est quod nulla oratio imperfecta primo modo potest
subiici uel praedicari nisi uerbum sit infinitiui modi. (9) Octaua
regula est quod omnis oratio imperfecta secundo modo potest subiici
uel praedicari. (10) Nona regula est quod oratio imperfecta tertio
modo potest subiici uel praedicari, sed forte non omnis talis. (11)
Decima regula est quod oratio imperfecta quarto modo potest
praedicari, sed non omnis talis potest subiici nisi syncategorema sit
negatio infinitans, et non negans. (12) Undecima regula est quod nulla
oratio imperfecta secundo modo potest supponere si illud quod positum
est per modum determinationis repugnet substantiuo; sed si non
repugnet, potest supponere. (13) Duodecima regula est quod de omni
dictione cui correspondet conceptus complexus dicendum est sicut de
oratione cui ipsa aequiualet, scilicet quae explicat quid nominis
ipsius orationis. (14) Tertia decima regula est quod omne nomen
substantiuum rectum et pure categorematicum cui correspondet conceptus
simplex potest supponere. (15) Quarta decima regula est quod omne
nomen infinitum quod potest esse subiectum uel praedicatum potest
supponere. Et aliae multae possent dari regulae, sed istae sufficiant,
quia uidentur principaliores.

Apparet manifeste quod ista longa pars continet quindecim clausulas,
quarum prima proponit intentum et aliae quattuordecim sunt
quattuordecim regulae, quarum aliquae sunt satis manifestae et aliquae
sunt bene dubitabiles.

Prima regula est satis manifesta ex dictis prius et dicendis. Et
secunda etiam communiter concessa est. Unde si dicamus 'quodlibet est
aliquid' uel 'nihil est chimaera', non est credendum quod isti termini
'nihil' et 'quodlibet' sint pura syncategoremata ideo quia sunt
substantiuata. Immo cum syncategoremate distributiuo implicant
dictionem pure categorematicam, quae est subiectum propositionis;
oportet enim resoluere 'quodlibet est aliquid' id est 'quaelibet res
est aliquid', et similiter 'nihil est chimaera' id est 'nulla res est
chimaera'.

Sed tertia regula habet maiorem dubitationem. Quia quam plurimi tenent
quod obliquus potest esse subiectum propositionis et supponere solum,
uidelicet quando ponitur in principio propositionis, scilicet antequam
ponatur aliquis rectus. Verbi gratia, in hac propositione 'hominis
asinus currit' dicunt quod haec sola dictio 'hominis' sit subiectum et
totum residuum sit praedicatum uel se tenens ex parte praedicati uel
copulae; et similiter, dicendo 'hominem asinus uidet', 'hominem' est
totale subiectum et residuum se tenet ex parte praedicati. Sed omnes
illi concedunt quod si rectus praecedat obliquum, tunc obliquus non
est subiectum propositionis, sed rectus praecedens est subiectum, uel
saltem pars subiecti, ut in ista propositione 'asinus hominis currit'
hoc totum 'asinus hominis' est subiectum. Et illi habent pro se plures
rationes, quas breuiter nunc recolligam.

Prima ratio est: quia haec est uniuersalis 'cuiuslibet hominis asinus
currit'; ergo 'hominis' est ibi subiectum, et non 'asinus' nec hoc
totum 'hominis asinus'. Consequentia patet: quia propositionis
uniuersalis oportet subiectum esse distributum et nihil distribuitur
ibi nisi 'hominis'. Sed antecedens probatur. Primo, quia eius
contradictoria est particularis, scilicet 'alicuius hominis asinus non
currit', et particularis non contradicit nisi uniuersali. Secundo,
quia contrariae sunt uniuersalis affirmatiua et uniuersalis negatiua,
et tamen istae sunt contrariae 'cuiuslibet hominis asinus currit' et
'nullius hominis asinus currit', quia eis conuenit lex contrariarum,
et non contradictoriarum, nec subalternarum, nec subcontrariarum;
possunt enim simul esse falsae, sed non simul uerae.

Item, suppono ex determinatione Aristotelis, primo priorum, quod iste
est bonus syllogismus ex obliquis 'cuiuslibet hominis asinus currit,
Socrates est homo; ergo Socratis asinus currit', et suppono etiam quod
talis syllogismus est in prima figura, quia hoc uult Aristoteles et
quia non posset poni in aliqua aliarum figurarum. Et ex istis
suppositis sequitur iam quod haec est uniuersalis, sicut dicebatur,
'cuiuslibet hominis asinus currit', quia maiore exsistente particulari
uel indefinita non ualet syllogismus in prima figura.  Secundo, etiam
sequitur quod 'hominis' est ibi subiectum: quia est in dicto
syllogismo medium, et tamen in prima figura medium debet esse
subiectum maioris et praedicatum minoris.

Item, syllogizetur sic 'omnem equum homo est uidens, equus regis est
equus; ergo equum regis homo est uidens'. Tunc ego quaero quid in
maiore est subiectum: utrum haec dictio 'equum' (et habeo propositum),
uel haec dictio 'homo', uel aggregatum ex eis? Et tunc ego ostendo
quod nec 'homo' nec aggregatum sit subiectum. Primo, quod 'homo' non
sit subiectum patet: quia, sicut dicebatur, maior non esset
uniuersalis, sed indefinita, et minor etiam esset indefinita, et ex
ambabus indefinitis non ualet syllogismus. Iterum, si 'homo' esset ibi
subiectum, tunc istae essent uniuersales 'equum omnis homo uidet' et
'equum nullus homo uidet'; ergo essent contrariae, quod est falsum,
quia in casu possibili possunt simul esse uerae. Iterum, si 'homo'
esset ibi subiectum, tunc oporteret quod iste terminus 'equum' esset
praedicatum uel pars praedicati, quod uidetur impossibile, quia nec
praedicatum nec aliqua pars praedicati debet in propositione
praecedere subiectum et copulam, immo subiectum debet praecedere
copulam et totum praedicatum.

Deinde etiam ostendo quod hoc totum 'equum homo' non debet hic esse
subiectum: quia isti duo termini nullam habent ad inuicem conexionem
in constructione propter quam deberent esse unus terminus, siue unum
extremum, alicuius propositionis. Et hoc confirmatur: quia in bono
syllogismo non debent esse nisi tres termini, scilicet medium et duae
extremitates, et tamen in praedicto syllogismo essent ualde multi
termini; nam in maiore essent duo termini, unus 'equum homo' et alter
'uidens', et in minore essent duo alii termini, unus 'equus regis' et
alter 'equus', et adhuc in conclusione esset quintus terminus
appositus, scilicet hoc totum 'equum regis homo', et haec sunt
inconuenientia.

Item, ad principale arguitur sic, de propositionibus aequiualentibus
et quarum una exponitur per aliam. Concedendum est in eis esse idem
subiectum uel aequiualens et idem praedicatum uel aequiualens. Sed
tales propositiones in quibus primo ponitur obliquus exponuntur
secundum aequiualentiam per propositiones in quibus manifeste ille
terminus obliquus mutatus in rectum subiicitur, ut 'hominis asinus
currit' id est 'homo est cuius asinus currit', similiter 'equum homo
uidet' id est 'equus est quem homo uidet', et sic de aliis.

Sed non obstantibus istis rationibus, ego credo oppositum, sicut satis
ego probaui in quaestione sexta primi peri Hermeneias; et repeto nunc
aliquas rationes quas ibi feci. Una est per definitionem subiecti et
praedicati: subiectum enim est de quo aliud dicitur et praedicatum est
quod dicitur de alio. Sed dicendo 'hominis asinus est currens' apparet
manifeste quod iste terminus 'currens' mediante hoc uerbo 'est'
dicitur non de 'hominis' solum sed de hoc toto 'hominis asinus', et
principalius de 'asinus' quam de 'hominis' secundum grammaticam, cui
nulla scientia potest contradicere (quia omne uerum omni uero consonat
et omnis scientia est uera). Ergo secundum descriptionem subiecti et
praedicati conuenientius est dicere quod 'currens' sit praedicatum et
'hominis asinus' subiectum, et quod 'asinus' sit principalior pars
subiecti quam dicere alio modo.

Item, si dico 'Brunellus est regis asinus', omnes concedunt quod hoc
totum 'regis asinus' est praedicatum, et non apparet quin huius
propositionis praedicatum posset fieri subiectum et subiectum
praedicatum, conuertendo, sine aliqua incongruitate apud grammaticum
et sine aliqua falsitate apud logicum.

Item, in ista 'asinus hominis currit' omnes concedunt quod hoc totum
'asinus hominis' est subiectum, et tamen omnino secundum congruitatem
grammaticae et ueritatem logicae ista 'hominis asinus currit'
aequiualet illi; quare ergo poneretur inter eas tanta differentia quod
non esset idem subiectum in eis?

Item, in ista 'quilibet hominis asinus currit' omnes concedunt hoc
totum 'hominis asinus' esse subiectum; auferatur ergo hoc
syncategorema 'quilibet', quod nec est subiectum nec praedicatum, nec
pars subiecti nec pars praedicati: quare non remaneret idem subiectum
quod ante? Nulla de hoc apparet ratio nisi fictitia.

Istae rationes apparent mihi probabiles et magis persuasiuae quam
rationes ad oppositum. Sed forte difficilius argui potest destruendo
fundamentum ipsorum, scilicet quod tales propositiones debeant resolui
sicut prius dicebatur; nam si hoc sit destructum, ipsi non poterunt
saluare quo modo copula distinguat inter subiectum et praedicatum, nec
quo modo conuertantur tales propositiones, et sic de multis aliis quae
nituntur saluare per huius modi resolutionem.

Ideo arguamus contra huius modi resolutionem. Primo, quia ista
propositio 'Socratis asinus est' uidetur esse de 'est' secundo
adiacente, et tamen secundum illam resolutionem esset de 'est' tertio
adiacente.

Item, haec est uera 'Aristotelis equus est mortuus', et resoluens
esset falsa.

Item, ista est clarior secundum ueritatem uel falsitatem et secundum
constructionem grammaticalem 'regis asinus currit' quam ista 'rex est
cuius asinus currit', et non est dicendum quod sic clarior indigeat
resolui in obscuriorem.

Item, difficilius arguitur: quia si sic oporteret resoluere,
sequeretur quod in ista propositione 'hominis asinus currit' non esset
copula praedicati ad subiectum, nec explicita nec sufficienter
implicita, quod est inconueniens, cum copula debeat esse formale
propositionis. Consequentia patet: quia in nullo nomine implicatur
copula, cum copula debeat esse uerbum et significare cum tempore
(saltem in suppositione accidentali, ut dicetur post) et nullum nomen
significet cum tempore; nec implicatur in hoc uerbo 'currit', quia
licet hoc uerbum 'currit' implicet 'est currens', tamen hoc totum
esset de praedicato, et aliud 'est' poneretur esse copula; modo hoc
uerbum 'currit' non implicat duplex 'est'; ergo talis propositio
'hominis asinus currit' non haberet copulam et, per consequens, non
esset congrua, uel saltem non esset perfecta, quod est falsum.

Item, oporteret in infinitum resoluere, quia qua ratione oporteret
resoluere istam 'hominis asinus currit', eadem ratione oporteret de
ista propositione 'homo est cuius asinus currit' resoluere istam
partem 'cuius asinus currit', et sic in infinitum.

Item, si talis resolutio posset sustineri in affirmatiuis, tamen non
posset sustineri in negatiuis: quia ista est uera 'Brunellum Socrates
non uidet' posito quod Brunellus et Socrates sint mortui, et tamen
resoluens est falsa, scilicet 'Brunellus est quem Socrates non uidet'.
Similiter haec est uera 'chimaeram Socrates non uidet', et tamen
resoluens est falsa, scilicet 'chimaera est quam Socrates non uidet'.

Sed aliqui cauillant, dicentes quod negatiua non debet sic exponi, sed
sic: 'Brunellum Socrates non uidet' id est 'Brunellus non est quem
Socrates uidet'.  Contra hoc obiicitur: quia pono istam propositionem
'Brunellum homo non uidet', posito quod Socrates non uideat eum et
Plato uideat eum; tunc dicta propositio est uera, et tamen exponens
est falsa, scilicet ista 'Brunellus non est quem homo uidet', quia
contradictoria eius est uera. Et ista ratio apparet mihi bona et
difficilis.

Apparet ergo mihi quod melius est dicere quod in tali propositione
'hominis asinus currit', hoc totum 'hominis asinus' est subiectum,
sicut est praedicatum in ista conuertente 'currens est hominis
asinus'. Unde 'hominis' est tamquam determinatio huius substantiui
'asinus', quae si praeponatur uel postponatur non differt, siue
secundum congruitatem siue secundum ueritatem uel falsitatem, sicut
non differunt 'homo albus' et 'albus homo'; nomina enim et uerba
transposita idem significant si non interueniant syncategoremata, ut
habetur primo peri Hermeneias. Ideo non uidetur mihi rationabile quod
in ista propositione 'hominis asinus currit' debeamus separare
'hominis' et 'asinus' magis quam in ista 'asinus hominis currit'.

Et est facile respondere ad rationes in oppositum. Ad primam ego dico
quod ista propositio 'cuiuslibet hominis asinus currit' nec est pure
uniuersalis nec pure indefinita, quia nec totale subiectum est
distributum nec indefinite sumptum, sed est indefinita de recto et
uniuersalis de obliquo, sicut de modalibus dictum fuit quod aliquando
sunt uniuersales simpliciter, tam de dicto quam de modo, et aliquando
sunt uniuersales de dicto et particulares de modo, et aliquando e
conuerso. Et quia denominatio debet magis esse a substantiuo et recto
quam a sua determinatione, ego possum dicere quod ista 'cuiuslibet
hominis asinus currit' uocanda est 'indefinita', quamuis sit de
obliquo distributo; ista autem est simpliciter uniuersalis 'quilibet
hominis asinus currit'.

Sed tu arguis quod illa alia sit uniuersalis, quia sua contradictoria
est particularis. Ego nego, quia non bene sumebatur contradictio; immo
ambae in aliquo casu possunt simul esse uerae, scilicet si quilibet
homo haberet duos asinos, unum currentem et alium non currentem. Immo
contradictoria eius est 'alicuius hominis nullus asinus currit', et
haec est dicenda uniuersalis, quamuis de obliquo indefinito.

Sed quando dicitur ultra quod istae sunt contrariae 'cuiuslibet
hominis asinus currit' et 'nullius hominis asinus currit', ego dico
quod ipsae non sunt perfecte contrariae, sed istae sunt perfecte
contrariae 'cuiuslibet hominis quilibet asinus currit' et 'nullius
hominis asinus currit'. Tamen illae praedictae habent magnam
propinquitatem ad contrarias, propter hoc quod in negatiua
distribuitur tam rectus quam obliquus; ideo retinent legem
contrariarum, sicut etiam dictum fuit de aliquibus modalibus, in
capitulo de Modalibus.

Ad aliam rationem ego concedo quod ille est bonus syllogismus ex
obliquis, quia sub quocumque termino distributo contingit sumere et
inferre conclusionem, siue ille terminus sit subiectum, siue
praedicatum, siue pars subiecti, siue pars praedicati. Esset enim
bonus syllogismus 'Socrates est uidens omnem equum, Brunellus est
equus; ergo Socrates est uidens Brunellum'. Et non oportet quod tales
syllogismi sint proprie in aliqua trium figurarum quas in principio
libri Priorum distinxit Aristoteles, quia ibi ipse non distinxit nisi
figuras et modos syllogismorum in quibus in utraque praemissa medium
est totale subiectum uel totale praedicatum. Ideo nego quod dictus
syllogismus ex obliquis sit proprie de aliqua illarum trium figurarum,
sed dicitur de prima quia maiorem habet similitudinem ad illam quam ad
alias; ideo non bene concluditur quod maior sit uniuersalis. Nec est
inconueniens sic ex indefinitis syllogizare, dum tamen fiat sumptio
sub termino distributo; uerbi gratia, 'uidens omnem equum est homo,
bestia regis est equus; ergo uidens bestiam regis est homo'.

Sed ultra, de alio syllogismo, scilicet 'omnem equum homo est uidens,
equus regis est equus; ergo equum regis homo est uidens', respondeo
quod syllogismus est bonus. Et si tu quaeris "quid in maiore est
subiectum?", dico quod haec dictio 'homo' est ibi subiectum, et
praedicatum est 'equum uidens', quia determinatio debet uniri cum suo
determinabili, cum quo construitur; modo haec dictio 'equum'
construitur cum 'uidens' sicut determinatio cum suo determinabili;
ideo cum 'uidens' sit manifeste ex parte praedicati, 'equum' etiam est
ex parte praedicati. Unde ego noto quod secundum grammaticam aliquando
permittitur quod praedicatum ponatur ante subiectum; ideo non est
mirum si aliquando aliqua pars praedicati ponatur ante subiectum. Cum
enim dictio sit posita per modum determinationis et non sit innata
construi cum subiecto, sequitur quod est possibile quod construatur
cum praedicato.

Et pono exemplum quod uirtute grammaticae, ex qua requiritur
congruitas, si dico 'albus sum ego', subiectum huius propositionis non
est iste terminus 'albus', quia propositio esset incongrua, sed iste
terminus 'ego', sed si tu diceres 'album est ego', tunc 'album' esset
subiectum, et non 'ego', quia intelligendo quod 'ego' esset subiectum,
propositio esset incongrua. Unde, correlarie, concludendo, ego credo
quod haec est uera et bona conuersio 'albus sum ego; ergo album est
ego', et est uere facere de subiecto praedicatum et e conuerso.

Et ex his apparet quod soluuntur omnes instantiae, nisi illa quae
dicit quod tunc sequeretur quod istae essent uniuersales 'equum omnis
homo uidet' et 'equum nullus homo uidet', et per consequens essent
contrariae, quod est falsum, quia possunt simul esse uerae in casu
possibili. Ad istam instantiam ego respondeo quod illae non sunt
contrariae, quia ad contrariandum requiritur quod quidquid pertinet ad
subiectum distribuatur in utraque et quidquid pertinet ad praedicatum
distribuatur in negatiua, ut sit repugnantia ad affirmatiuam, et non
est sic in proposito.

Ad ultimam rationem dicendum est quod minor neganda est. Non enim est
uniuersaliter conueniens expositio, neque aequipollentia, sicut dictum
est, licet aliquando sit aequipollentia. Sed etiam, quantum ad
maiorem, non est uerum quod omnium aequipollentium in ueritate uel
falsitate sit idem subiectum.  Quod apparet primo quia istae
aequipollent 'quidam homo currit' et 'quoddam currens est homo', et
istae similiter 'tantum homo currit' et 'omne currens est homo'; et
etiam istae 'hominis asinus currit' et 'asinus hominis currit', in
quibus tamen dicunt non esse idem subiectum, quamuis, ut puto, dicant
falsum, sed tamen sequitur ex hoc quod ipsi non possunt de illa regula
se iuuare.

Haec ergo sint dicta tamquam probabilia, si alicui non appareant
demonstratiua, de tertia regula.

De quarta autem regula non oportet dubitare. Omnes enim grammatici
dicerent istam esse incongruam 'amat est homo', nisi 'amat'
acciperetur materialiter, sicut dicendo ''amat' (id est haec dictio
'amat') 'est uerbum', similiter ''amat' est dictio dissyllaba',
''amat' est uox significatiua', et sic de aliis. Sed de uerbis
infinitiui modi Aristoteles format propositiones, sicut
exemplificabatur.

Quinta regula etiam non inuenitur habere instantiam quantum ad primam
partem.  Sed de adiectiuo non substantiuato puto quod non possit esse
subiectum propositionis per se, scilicet sine substantiuo, quia esset
incongruitas nisi subintelligeretur substantiuum. An autem possit
praedicari per se, in uirtute substantiui subintellecti, dubito, cum
in conuersione debeat fieri de subiecto praedicatum et de praedicato
subiectum, et adiectiuum non potest fieri per se subiectum nisi
substantiuetur. Et de hoc recurratur ad grammaticam si non potest
determinari ueritas per logicam.

Sexta regula similiter conceditur, quia apud omnes grammaticos oratio
esset incongrua. Et eodem modo septima regula habet suam ueritatem,
sicut sexta et quarta. Et similiter octaua regula numquam inuenitur
habere instantiam.

Sed nona regula habet difficultatem, sicut tertia. Quia multi tenent
quod in talibus categoricis de copulato uel disiuncto subiecto totum
copulatum uel disiunctum non debet poni subiectum, sed solum prima
pars, ut si dico 'homo et asinus currunt', 'homo' debet poni subiectum
et totum residuum ex parte praedicati, et debet fieri resolutio 'homo
et asinus currunt' id est 'homo est qui et asinus currunt'; similiter
'homo uel asinus est risibilis' id est 'homo est qui uel asinus est
risibilis'. Et ita dicunt quia uidetur eis quod aliter non posset bene
assignari quanta est ista 'omnis homo uel asinus est risibilis', uel
etiam ista 'omnis homo et asinus currunt'; uel etiam ista 'Socrates
uel asinus currit', uel etiam ista 'Socrates uel Brunellus currit',
quae non possunt dici singulares eo quod subiectum est praedicabile de
pluribus, scilicet de Socrate et Brunello.

Et similiter non posset dici quanta est ista 'omnis homo uel omnis
asinus currit', quae apparet esse uniuersalis et non est uniuersalis:
quia non possent assignari singulares quae sequerentur ad eam; licet
enim sequatur 'ergo Socrates uel Brunellus currit', tamen argutum est
quod illa non est singularis.

Et cum omni indefinitae debet posse assignari uniuersalis et
singularis, tunc quaereretur quae esset uniuersalis et quae esset
singularis huius indefinitae 'homo uel asinus currit' uel huius 'A et
B sunt C'.

Item, iste syllogismus est in prima figura 'omnis homo uel asinus
currit, Socrates est homo; ergo Socrates uel asinus currit', et in
prima figura medium debet subiici in maiore et praedicari in minore,
et hoc est iste terminus 'homo'; ergo ... et caetera.

Sed, non obstantibus istis rationibus, ego credo contrarium, et possum
ad propositum adducere multas rationes, similes illis quas adduxi pro
tertia regula. Sed pro nunc arguo: quia si dico 'chimaera uel asinus
est animal', propositio est congrua et hoc totum disiunctum 'chimaera
uel asinus' reddit suppositum huic uerbo 'est'; ideo secundum naturam
et condicionem disiunctionis si illud uerbum cum praedicato sequente
sit uerum de una parte illius disiuncti, sequitur quod propositio est
uera, et tamen resoluens est falsa, scilicet 'chimaera est quae uel
asinus est animal'.

Item, quando determinatum fuit de hypotheticis, dicebatur quod si
istae sunt hypotheticae 'Socrates est ubi Plato est', 'Socrates legit
quando Plato audit', ita, simili ratione, istae sunt hypotheticae
'Socrates est qualis Plato est', 'Socrates est quantus Plato est',
'Socrates est quod Plato est'; ergo similiter ista est hypothetica
'homo est qui uel asinus currit', cuius prima categorica est 'homo
est' et secunda est 'qui uel asinus currit', in qua tamen hoc totum
disiunctum 'qui uel asinus' est subiectum, nisi facias infinitam
resolutionem, et sic reuertitur propositum.

Et iterum manifestum est quod ista est simplicior et euidentior
'materia et forma sunt compositum' quam ista 'materia est quae et
forma sunt compositum'; quare ergo indigeret resolui in illam?

Et iterum omnes concedunt praedicatum disiunctum, ut quod Socrates est
homo uel asinus. Et non apparet rationabilis causa quare de illo
praedicato non posset fieri subiectum per conuersionem.

Ideo non apparet mihi quod ista nona regula debeat negari propter
tales modicas difficultates. Verum est tamen quod subiectum copulatum
solet capi dupliciter. Uno modo collectiue, ut 'materia et forma sunt
compositum', 'Brunellus et Fauellus ualent decem libras', posito quod
unus ualeat sex et alter quattuor; et talis propositio non potest
resolui in copulatiuam, puta quod materia est compositum et forma est
compositum, uel quod Brunellus ualet decem libras et Fauellus ualet
decem libras. Si ergo dicas "quanta est ista 'materia et forma sunt
compositum'?", dicam quod est indefinita, et eius contradictoria est
'nulla materia et forma sunt compositum'. Et si dicas "sed quae sunt
eius singulares?"; dicam quod sunt istae 'haec materia et forma sunt
compositum', 'illa materia et forma sunt compositum', et sic de
omnibus aliis, demonstrando unam materiam et unam formam. Si dicas
"quanta est ista 'Brunellus et Fauellus ualent decem libras'?", dicam
quod est singularis, et eius contradictoria est 'Brunellus et Fauellus
non ualent decem libras'. Si quaeras quae est uniuersalis ad talem
singularem, ego dico quod primo oportet capere terminum communem, qui
erit hoc totum copulatum 'asinus et asinus', et tunc fiet distributio
sic 'omnis asinus et asinus ualent decem libras'.

Sed alio modo subiectum copulatum capitur, diuisiue (prout 'diuisiue'
opponitur ad 'collectiue'). Et tunc propositio resolubilis est in
copulatiuam, ut 'Socrates et Plato currunt' id est 'Socrates currit et
Plato currit'. Et est sumenda contradictio praeponendo negationem toti
propositioni, uel per negatiuam de subiecto disiuncto, scilicet
'Socrates uel Plato non currit' uel etiam secundum resolutionem,
scilicet 'Socrates non currit uel Plato non currit'. Et similiter si
dico 'omnis homo et asinus currunt' sequitur secundum resolutionem in
copulatiuam quod omnis homo currit et asinus currit. Et si quaeras
quanta est illa, dico quod nec est pure uniuersalis nec pure
indefinita, sed uniuersalis quantum ad primam partem subiecti et
indefinita quantum ad secundam; et sua contradictoria est uel
praeponendo negationem uel proportionaliter sicut ante dictum est.

Sed tunc etiam dicendum est aliquid de subiecto disiuncto, ut si dico
'Socrates uel Plato currit' uel si dico 'Brunellus uel Fauellus ualet
decem libras'. De quo sciendum est primo quod hic non habet locum
sensus collectiuus, quia ista nomina 'collectiuum' et 'disiunctum'
habent quodam modo repugnantiam.

Sed adhuc ultra notandum est quod ubi ponitur in principio signum
distributiuum propositio potest distingui secundum compositionem et
diuisionem, ut dicendo 'omnis homo uel asinus currit'. Quia potest
esse quod signum intelligitur solum distribuere primum nomen, scilicet
'homo', et tunc propositio non est totaliter uniuersalis, sed partim
uniuersalis et partim indefinita, et ualet istam 'omnis homo currit
uel asinus currit'; et contradicit sibi quod nec omnis homo nec asinus
currit, uel per negationem praecedentem totam propositionem et
cadentem super copulam (quia est regula generalis), uel per
copulatiuam contradicentem disiunctiuae aequiualenti.

Alio modo potest intelligi quod signum distribuat totale subiectum, et
tunc propositio est pure et simpliciter uniuersalis, et ualet istam
'omne quod est homo uel asinus currit'. Et contradicit sibi quod homo
uel asinus non currit uel quod aliquid quod est homo uel asinus non
currit. Et eius singulares, in quibus oporteret inducere ad
concludendum talem uniuersalem, sunt 'Socrates currit', 'Plato
currit', 'Brunellus currit', 'Fauellus currit', et sic de singulis,
tam hominibus quam asinis. Et non est difficile hoc uidere, quia etiam
uetulae sic loquuntur.

Sed tunc dubitatur utrum ista sit singularis 'Socrates uel Brunellus
currit'.  Et ego dico quod non, sicut bene arguebatur, sed magis habet
modum indefinitae.  Indefinita enim habet uim disiunctiuae, ut 'homo
currit' ualet istam 'Socrates currit uel Plato currit ...' et sic de
aliis. Et ideo singulares istius indefinitae 'homo uel asinus currit'
essent istae 'Socrates currit', 'Plato currit', 'Brunellus currit',
'Fauellus currit', et sic de singulis aliis, tam hominibus quam
asinis.

Similiter dico quod haec simpliciter et proprie non est uniuersalis
'omnis homo uel asinus currit'. Quia uniuersalis debet habere modum
copulationis (haec enim 'omnis homo currit' ualet istam 'Socrates
currit et Plato currit ...' et sic de singulis aliis hominibus); ideo
huius indefinitae 'homo uel asinus currit' uniuersalis simpliciter
esset 'omnis homo uel omnis asinus currit'.

Notandum est etiam quod in propositione de subiecto copulato si uerbum
sit singularis numeri, ut 'omnis homo et asinus currit', oportet ad
hoc quod propositio sit congrua quod haec additio 'et asinus'
exponatur tamquam determinatio nominis praecedentis, sub isto sensu
'omne quod est homo et asinus' uel sub isto sensu 'omnis homo qui est
asinus', ita quod proprie loquendo propositio non sit de subiecto
copulato. Quia subiectum copulatum aequiualet subiecto pluralis numeri
in reddendo suppositum uerbo; ideo oportet uerbum esse pluralis
numeri.

Et haec sunt principalia, in quibus tamen aliqui dubitant propter
defectum instructionis in grammatica aut in logica.

Et etiam notandum est quod adhuc aliquis posset quaerere quis
praedictorum sensuum sit magis de uirtute, seu proprietate, sermonis
in ista 'omnis homo uel asinus currit', utrum scilicet solum iste
terminus 'homo' distribuatur uel totale subiectum distribuatur. Et ego
dico quod ad hoc est dicendum diuersimode, secundum diuersum modum
locutionis uel scripturae. Quia si immediate post 'homo' appareat
signum diuisionis, scilicet pausa uel punctum, tunc uocabitur
propositio 'diuisa' et solum distribuetur 'homo', et si non, tunc
uocabitur 'composita', et distribuetur totale subiectum.

Haec sint dicta de nona regula. De illo quod apponebatur, scilicet
"sed forte non omnis talis", potest dici quod hoc apponebatur propter
copulationem uel disiunctionem ex obliquis, ut 'Socratis et Platonis'
aut etiam 'Socratis uel Platonis', quia tale complexum non potest
subiici uel praedicari, sicut nec nomen obliquum, per se.

Decima regula apparet. Quia si dico 'omnis homo currit' uel 'nullus
homo currit', uel 'non homo currit' ita quod negatio sit negans, nos
dicimus quod solum iste terminus 'homo' est subiectum. Sed si dicamus
'lapis est nullus homo' uel 'Socrates est omnis homo', nos dicimus
quod hoc totum 'omnis homo', uel 'nullus homo', est praedicatum, sicut
ante dictum fuit. Si autem dicamus 'non homo currit' et negatio
ponatur infinitans, tunc dicimus quod hoc totum 'non homo' est
subiectum. Dicebatur tamen quod non omne tale complexum potest
praedicari, quia instantia est de talibus 'si homo', 'et homo', 'uel
homo', 'aut homo', et sic de aliis.

Undecima regula est manifesta. Quia si dico 'homo hinnibilis currit',
ista dictio 'hinnibilis' prohibet supponere pro hominibus et ista
dictio 'homo' prohibet supponere pro hinnibilibus; ideo totum pro
nullo supponit. Et ita esset si diceretur 'homo non risibilis currit',
uel 'homo qui est equus currit', uel 'homo qui non est animal currit'.

Duodecima regula est per se nota. Ob hoc enim istud nomen 'uacuum' pro
nullo supponit sicut nec ista oratio 'locus non repletus corpore'. Nec
etiam dictio supponeret aut praedicaretur uel subiiceretur si
imponeretur ad significandum aequiualenter alicui totali propositioni.

Tredecima regula etiam apparet. Quia nulla est causa in tali
substantiuo prohibens suppositionem; non enim implicatur in eo aliqua
determinatio repugnans determinabili.

Ultima regula apparet mihi uera. Quia maxime inter alios terminos
infinitos uidetur quod iste terminus 'non ens' non posset supponere.
Quod est falsum, quia quamuis pro nullo uno supponat, tamen pro
pluribus collectiue supponit; unde uere dicimus quod exercitus est non
ens et quod Socrates et Plato sunt non ens, quia sunt et non sunt ens.
Si ergo contra dictam regulam esset instantia, hoc esset de tali
complexo 'non ens quod non est entia'; si enim Socrates et Plato
dicantur non ens, tamen sunt non ens quod est entia.

      SDD 4.3: DE COMMUNIBUS MODIS ET DIVISIONIBUS SUPPOSITIONUM

SDD 4.3.1

Nunc dicendum est de communibus modis et diuisionibus suppositionum.
Et erit prima diuisio suppositionis quod quaedam est propria et
quaedam impropria, seu transsumptiuam. Propria dicitur quando uox
supponit secundum suam naturam uel significationem sibi communiter
institutam; impropria est quando uox supponit secundum significationem
alterius uocis, ex transsumptione, propter similitudinem uel ironiam
aut huius modi aliam causam, ut si dicamus pratum ridere.

Hoc tertium capitulum est de communibus modis et diuisionibus
suppositionum, quod continebit octo partes. Prima est diuisio
suppositionis in propriam et impropriam, secunda est diuisio in
personalem et materialem, tertia est diuisio personalis in communem et
discretam, et in absolutam et relatiuam, quarta est diuisio
suppositionis communis in naturalem et accidentalem, quinta est
diuisio in confusam et determinatam, sexta est diuisio confusae in
distributiuam et non distributiuam, septima est de causis et modis
confusionis distributiuae, octaua est de causis et modis confusionis
non distributiuae. Secunda incipit ibi "aliter diuiditur", tertia ibi
"personalis suppositio", quarta ibi "communis suppositio", quinta ibi
"item suppositio", sexta ibi "confusa suppositio", septima ibi "multae
autem", octaua ibi "similiter etiam".

De prima parte manifestum est quod aliquando aliquem hominem dicimus
esse asinum si ipse est rudis, quia asinus uidetur esse animal rude.
Et sic iste terminus 'asinus' non ponitur in illa propositione ad
supponendum proprie, quia nec pro se, nec pro asinis, ad quos
impositum est ad significandum supponit, sed pro his pro quibus
supponeret iste terminus 'rudis' si loco istius termini 'asinus'
positus fuisset in propositione. Unde sic etiam uirum crudelem uocamus
'leonem', et deum 'agnum pium' uel 'leonem de tribu Iuda'; et sic
dicimus pratum ridere, et aliquem litus maris arare si aliquis aliquid
operaretur sine utilitate. Et similiter secundum ironiam dicit pater
filio suo 'oh! tu es ualde bonus puer', et intendit quod hoc
praedicatum 'bonus puer' supponat non pro bono puero sed pro malo. Sed
huius modi suppositio non pertinet ad scientias speculatiuas, sed ad
sermones poeticos; ideo haec suppositio praetermittatur ad praesens.

SDD 4.3.2

(1) Aliter diuiditur suppositio in materialem et personalem. (2) Et
uocatur suppositio 'personalis' quando subiectum uel praedicatum
propositionis supponit pro suis significatis ultimatis uel pro suo
significato ultimato, ut iste terminus 'homo' pro hominibus in ista
propositione,homo currit,. (3) Sed suppositio 'materialis' dicitur
quando uox supponit pro se aut pro sibi simili, aut pro suo
significato immediato, quod est conceptus secundum quem imposita est
ad significandum, ut iste terminus 'homo' in ista propositione 'homo
est species'.

Haec pars continet tres clausulas. Prima est diuisio suppositionis et
aliae duae sunt declarationes membrorum diuisionis.

De prima sciendum est quod aliqui posuerunt tertium membrum, quod
uocauerunt 'suppositionem simplicem'. Quia crediderunt naturas
uniuersales esse distinctas praeter animam a singularibus; ideo
dixerunt terminum communem supponere personaliter quando supponit pro
ipsis singularibus, et simpliciter quando supponit pro illa natura
uniuersali, et materialiter quando supponit pro se ipso. Sed credo
quod Aristoteles illam opinionem bene destruxit in septimo
Metaphysicae; ideo auferenda est illa suppositio simplex, saltem
secundum illam expositionem.

Aliter autem alii uocant suppositionem 'simplicem' quando uox supponit
pro conceptu secundum quem imponitur et materialem quando supponit pro
se ipsa uel consimili. Et hoc potest permitti, sed non curo, quia
utramque uoco suppositionem materialem.

Notandum est etiam quod suppositio non uocatur 'personalis' quia pro
persona, nec 'materialis' quia pro materia. Ideo ista nomina hic
usitantur satis improprie, secundum illos sensus quos aliae duae
clausulae exprimunt. Et sic consueuerunt logici uti istis nominibus,
quod licuit eis, quia nomina sunt significatiua ad placitum.

Propter alias clausulas rememorandum est quod ante dictum fuit,
uidelicet quod dictiones categorematicae innatae supponere significant
res aliquas mediantibus conceptibus earum, secundum quos conceptus,
uel similes, impositae fuerunt ad significandum. Sic ergo illas res
illis conceptibus conceptas uocamus 'significata ultimata' in
proposito, illos autem conceptus uocamus 'significata immediata'. Et
ex hoc patet satis secunda clausula.

Sed pro tertia notandum est quod cum uniuersalia secundum
praedicationem principaliter dicta non sint praeter animam, illa non
sunt nisi conceptus animae, quibus anima indifferenter concipit plures
res, ut omnes homines indifferenter concipit conceptu a quo imponitur
hoc nomen 'homo', et sic de conceptu 'animalis' quantum ad animalia,
ideo cum species et genera sint uniuersalia secundum praedicationem,
apparet quod species et genera sunt tales conceptus animae. Verum est
tamen quod consequenter termini uocales dicuntur etiam genera et
species, ut istae uoces 'homo' et 'animal', sed non dicuntur
uniuersalia, uel genera aut species principaliter, immo significatiue,
secundum attributionem ad illos conceptus uniuersales, eo quod
secundum eos impositi sunt ad significandum res aliquas, sicut urina
ex eo dicitur sana quia significat sanitatem animalis. Et consequenter
etiam termini scripti uocantur, mediantibus uocibus, genera aut
species, aut singularia, aut subiecta aut praedicata.

Iste ergo terminus uocalis 'homo', si supponat pro illo conceptu
secundum quem impositus est ad significandum homines, ut dicendo quod
homo est quoddam uniuersale uel quod homo est species, id est ille
terminus mentalis cui subordinatur haec uox 'homo', tunc haec uocatur
'suppositio materialis'.  Similiter si uox supponat pro se ipsa uel
consimili, aut pro scriptura sibi correspondente, ut dicendo quod
'homo' est dissyllabum, uel nomen quattuor litterarum, uel est
scriptum in libro meo de pulcra littera, omnis talis suppositio
uocatur 'materialis'.

Et est notandum circa hanc suppositionem materialem quod si uox aliqua
supponat materialiter pro uoce, non oportet tamen quod supponat semper
pro se ipsa, sed supponit saepe pro alia simili uel proportionali.
Verbi gratia, si dico 'hominem esse animal est uerum', uel 'hominem
esse lapidem est falsum', subiecta harum propositionum, quae sunt
orationes infinitiui modi, supponunt materialiter pro propositionibus.
Quia suppono quod nihil est uerum uel falsum nisi propositio; ideo si
haec est uera 'hominem esse lapidem est falsum', oportet quod 'hominem
esse lapidem' supponat pro aliqua propositione; ergo non pro se, quia
non est propositio; sed supponit pro propositione indicatiui modi sibi
proportionali, scilicet pro tali propositione 'homo est lapis'. Sic
enim consueuimus saepe uti tali propositione infinitiui modi, licet
etiam saepe possit supponere personaliter, ut si dico 'Socratem bene
agere est sibi bonum', uel 'secare est agere', uel 'hominem esse album
est hominem esse coloratum', uel 'deum esse est deus', et sic de
aliis.

Sed circa dicta sunt dubitationes plures iuuenibus. Prima dubitatio
est "si terminus aut oratio uocalis possit supponere in aliqua
propositione materialiter et personaliter, quae suppositio debet
reputari de uirtute sermonis?", hoc est dictum an talis propositio
'homo est species', 'animal est genus', 'amo est uerbum' et huius
modi, sit uera uel falsa de uirtute sermonis, aut forte distinguenda.
Et de hoc fuit triplex opinio.

Quidam enim dixerunt istam esse falsam de uirtute sermonis 'homo est
species'. Quia principalis suppositio est personalis; uoces enim sunt
impositae ad supponendum pro suis significatis ultimatis, quia non
possumus ea portare ad disputationes, et non fuerunt impositae ad
supponendum pro se ipsis, quia etiam sic possunt supponere uoces non
impositae ad significandum, ut quod 'bu' est duarum litterarum et
'buba' duarum syllabarum'. Et tunc dicunt illi quod de uirtute
sermonis ueritas uel falsitas debet attendi secundum primam et
principalem suppositionem, ideo secundum personalem. Et sic ista est
falsa 'homo est species'; ideo simpliciter, de uirtute sermonis, ipsa
dicenda est falsa.

Alia opinio ponit contrarium, scilicet quod de uirtute sermonis haec
est uera 'homo est species'. Quia sermo in significando et supponendo
non habet uirtutem nisi ex impositione ad placitum et usu, et non
possumus scire quae fuit impositio nisi per usum auctorum. Auctores
autem et philosophi usi sunt ista tamquam uera 'homo est species',
quae non est uera nisi secundum suppositionem materialem; ergo in hac
propositione debemus hanc suppositionem materialem reputare de uirtute
sermonis.

Tertia opinio, cui ego assentio, est quod uox in significando uel
supponendo non habet uirtutem propriam nisi ex nobis. Unde per
conuentum disputantium, ut in obligationibus, possumus sibi imponere
nouam significationem, et non uti eius communi significatione, et
possumus loqui transsumptiue et ironice ad alienam significationem.
Sed tamen locutionem 'propriam' uocamus quando utimur uoce secundum
significationem sibi communiter et magis principaliter institutam, et
uocamus 'impropriam' locutionem si aliter utamur ea, quamuis liceat
aliter uti ea. Et absurdum est dicere simpliciter quod propositio
auctoris sit falsa si ponat eam secundum locutionem impropriam
secundum quam sit uera; sed debemus dicere quod uera est, quia
secundum sensum uerum est posita, iuxta dictum Aristotelis, primo
Ethicorum, quod sermones intelligendi et recipiendi sunt secundum
materiam subiectam. Sed bene debemus dicere quod propositio non esset
uera si posita esset et recepta secundum propriam locutionem. Si ergo
huius modi proprietatem locutionis uolumus, ad placitum, uocare
'uirtutem sermonis', tunc dicerem quod ista 'homo est species' est
uera sicut ponitur ab auctoribus, sed non est uera de uirtute
sermonis, id est non esset uera si poneretur secundum propriam
locutionem, quia primo et principaliter uoces fuerunt impositae ad
significandum ut starent pro suis significatis ultimatis, et non pro
se, ut dicebatur prius. Videtur ergo mihi omnino quod ubi apparet
auctorem posuisse aliquam proposisitionem ad aliquem sensum uerum,
licet non secundum propriam locutionem, negare simpliciter
propositionem esset esse dyscolum et proteruum. Sed ne erretur debet
bene dici quod propositio non est uera secundum proprium sensum, siue
de uirtute sermonis, et debet ostendi secundum quem sensum est uera.

Aliae possunt moueri particulares dubitationes, ut "quo modo 'currit'
supponit in ista propositione 'currit non potest esse subiectum
propositionis'?  si dicas quod supponit materialiter, pro se, tunc
propositio iam esset falsa, quia de facto subiicitur in dicta
propositione." Respondeo quod supponit materialiter pro omni tali
termino; sed propositio indiget exponi ad uerum sensum, scilicet quod
nullus talis terminus 'currit' potest esse subiectum propositionis
significatiue sumptus, potest tamen sumptus materialiter.

Alia dubitatio est "quo modo subiectum supponit in ista suppositione
'nomen est uox significatiua ad placitum'? uidetur quod supponat
materialiter, quia pro se et pro multis aliis terminis". Dico quod
supponit personaliter, quia non supponit pro se ea ratione qua est
talis uox, sed ea ratione qua iste terminus 'nomen' cum multis aliis
terminis sunt significata ultimata huius dictionis 'nomen'. Ita et in
hac propositione uocali 'omnis uox est sonus' termini supponunt
personaliter, licet supponant pro se ipsis, quia non supponunt pro se
ipsis nisi ea ratione qua sunt cum aliis uocibus et sonis significata
ultimata harum uocum 'uox' et 'sonus'.

Alia dubitatio est de ista propositione 'genus est species ipsius
uniuersalis'. Et ego dico quod propositio bene esset uera capiendo
totum significatiue et personaliter et etiam capiendo istos terminos
'genus' et 'uniuersalis' materialiter. Nam personaliter est uera, quia
isti termini 'animal', 'planta', 'substantia', 'color' et huius modi
sunt de significatis ultimatis horum terminorum 'genus' et
'uniuersale,; ideo propositio significatiue est uera, quia iste
terminus 'animal', qui est unum genus, est species huius termini
'substantia', qui est unum uniuersale. Et est uera materialiter, quia
iste terminus 'genus' est species huius termini 'uniuersale'.

Dubitatur etiam de istis propositionibus 'Socrates est prima
substantia' et 'homo est secunda substantia'. Dico quod isti termini
'Socrates' et 'homo' supponunt materialiter prout tales propositiones
ponuntur in Praedicamentis.  Sed de isto termino 'substantia' dicendum
est quod saepe usitatur in logica et philosophia prout supponit pro
terminis de praedicamento quod uocamus 'praedicamentum substantiae'.
Et apparet mihi quod est suppositio materialis, et sic supponit in
dictis propositionibus, quia sic sunt uerae et sic ponuntur ab
auctoribus. Sed quando istud nomen 'substantia' supponit pro rebus per
se subsistantibus significatis per terminos substantiales, tunc est
suppositio personalis. Et ita etiam diceretur de isto termino
'qualitas' et de isto termino 'accidens', et sic de multis aliis.
Supponunt enim saepe pro terminis de praedicamento qualitatis et de
praedicamentis accidentium, et sic materialiter, etiam aliquando pro
rebus sognificatis per illos terminos, et sic personaliter. Si ergo
dicatur 'album est accidens', termini supponunt materialiter, et si
dicatur 'album est homo' uel 'album est substantia', termini supponunt
personaliter (dico prout tales sunt uerae).

Dubitatur etiam de istis 'color est primum obiectum uisus', et 'sonus
est primum obiectum auditus', et 'homini accidit esse album', et
'triangulo conuenit per se et primo habere tres angulos aequales
duobus rectis', et 'isosceli hoc conuenit per se, sed non primo', et
huius modi. Dico quod istae propositiones 'color est primum obiectum
uisus' et 'sonus est primum obiectum auditus' possunt exponi secundum
suppositionem personalem, id est aliquis color primo obiicitur uisui;
et potest esse uera si inter omnia quae principaliter obiiciuntur
uisui sit aliquis color qui obiicitur uisui et quod nihil aliorum
prius obiiciatur uisui. Et sic Aristoteles, ponens mundi aeternitatem,
negaret istam 'color fuit primum obiectum uisus', quia nullus color
obiiciebatur uisui quin alius prius obiicieretur si ponamus omnem
colorem generabilem et corruptibilem. Et proportionaliter diceretur de
sono et auditu. Sed forte quod auctores posuerunt tales propositiones
secundum suppositionem materialem, ad istum sensum quod talis
propositio est per se et primo uera, quia conuertibiliter, 'color',
uel 'coloratum', 'est uisibile' (et oportet accipere 'colorem' large,
prout se extendit ad lucem); et sic sonus dicitur primum obiectum
auditus, id est haec propositio est uera per se et primo 'sonus', uel
'sonorum', 'est audibile'. Sic enim dicuntur per se et primo, sicut
diceretur de ista propositione 'homo est risibilis'.

In ista autem propositione 'homini accidit esse album', totum debet
sumi materialiter, ad istum sensum quod talis propositio 'homo est
albus' est uera per accidens. Et similiter de triangulo et isosceli,
scilicet ad istum sensum quod talis propositio 'triangulus habet tres
angulos aequales duobus rectis' est uera per se et primo, ista autem
'isosceles habet tres angulos aequales duobus rectis' est uera per se,
sed non primo, quia non conuertibiliter.

Similiter si dico 'deum non esse est falsum', 'hominem esse animal est
uerum', subiecta supponunt materialiter pro talibus propositionibus
'deus non est', 'homo est animal'. Si uero dico 'hominem esse asinum
nihil est', tunc omnes termini sumuntur significatiue, tamen subiectum
non supponit. Si autem dico 'deum esse est deus', ego dico uerum et
ambo termini supponunt personaliter.

SDD 4.3.3

Personalis suppositio diuiditur in communem et discretam. Communi
suppositione supponit terminus communis, ut 'homo', et discreta
discretus, ut 'Socrates' uel 'hic homo'. Iterum etiam diuiditur
suppositio personalis in absolutam, quae fit per terminum absolutum,
et relatiuam, quae fit per terminum relatiuum.

In hac parte ponuntur duae diuisiones, quae sunt per se manifestae.
Quae autem dicenda sunt in speciali de suppositione relatiua dicentur
in sequente capitulo.

SDD 4.3.4

Communis suppositio solet diuidi in naturalem et accidentalem.
Suppositio 'naturalis' uocatur secundum quam terminus indifferenter
supponit pro omnibus pro quibus potest supponere, tam praesentibus
quam praeteritis uel futuris; et hac suppositione utimur in scientiis
demonstratiuis. Suppositio 'accidentalis' uocatur secundum quam
terminus supponit solum pro praesentibus, uel pro praesentibus et
praeteritis, uel pro praesentibus et futuris, secundum exigentiam
uerborum et praedicatorum, ut post dicetur; et hac suppositione utimur
in sermonibus historialibus, qua etiam maxime utuntur sophistae.

Multi moderni negant suppositionem naturalem ad illum sensum qui
positus est in textu. Sed, sine recitatione opinionum suarum, ego
ostendo quod saepe utimur ea. Primo quia ista uerba 'intelligere',
'scire', 'cognoscere', 'opinari', 'significare' et multa alia faciunt
supponere uel teneri terminos cum eis constructos pro omnibus,
praesentibus, praeteritis et futuris. Unde sequitur 'homo qui fuit
intelligitur', ut Aristoteles, 'ergo homo intelligitur'; similiter
'homo qui erit intelligitur', ut antichristus, 'ergo homo
intelligitur', sicut ego dixi in Sophismatibus, capitulo quinto,
scilicet de Ampliationibus.

Secundo, hoc etiam apparet in tali propositione 'omne quod est uel
fuit uel erit B currit'; subiectum enim supponit pro praesentibus,
praeteritis et futuris, siue illa propositio sit uera siue falsa.

Tertio, etiam hoc apparet ubi terminus confunditur per istas
dictiones, uel consimiles, 'perpetuo', 'aeternaliter', 'semper'. Tales
enim dictiones impositae fuerunt, prout uidetur apparere ex usu
auctorum, ad distribuendum pro omni tempore praesenti, praeterito uel
futuro. Unde non appareret esse usus rectus istius dictionis 'semper'
si diceremur semper Socratem currere ex eo quod curreret hac tota hora
solum, licet ea sola uteremur tamquam praesente.  Unde licet in dicto
casu posset ista concedi 'omni tempore Socrates currit', tamen omnes
abhorrerent dicere quod aeternaliter Socrates currit, uel quod
perpetuo Socrates currit, uel quod semper Socrates currit. Sed tales
concederet Aristoteles de eo quod est caelum moueri. Unde uidetur quod
ista 'semper homo est animal' non aequiualet isti 'omni tempore homo
est animal', sed isti 'omni tempore praesente, praeterito uel futuro
homo est, fuit uel erit animal'. Sed haec, ut uidetur mihi, non
possunt demonstrari, nec eorum opposita, quia dependent ex
significatione uocum ad placitum.

Deinde etiam, quarto, scientiae demonstratiuae utuntur huius modi
suppositione. Quia si dicamus, in libro Meteorum, quod omne tonitruum
est sonus factus in nubibus aut omnis iris est reflexio uel refractio
lucis, non intendimus hoc dicere solum pro praesentibus, immo si
nullum in praesenti esset tonitruum uel iris, tamen ita diceremus. Et
si geometer habeat demonstrationem quod omnis triangulus habet tres
angulos aequales duobus rectis, non est imaginandum quod habeat per
hoc scientiam solum de triangulis qui modo sunt, immo si illa scientia
sua habitualis maneat per tres annos et interim multi trianguli
generentur, ipse habebit de illis scientiam sicut de aliis, sine noua
demonstratione. Et hoc manifeste dicit Aristoteles, primo Posteriorum,
sic "de omni quidem dico quod non est in aliquo sic et in aliquo non,
nec aliquando sic et aliquando non'. Et hoc declarat exemplo, dicens
"ut de omni homine animal, quoniam si uerum est quendam dicere
hominem, uerum est dicere animal, et si nunc alterum, et alterum",
quod iterum confirmat signo, dicens "signum autem est quoniam
instantias sic proferimus de omni interrogantes si quidam non aut si
aliquando non".

Sed tamen conuenienter posset dici quod in hoc casu talis locutio ad
talem intentionem non est de proprietate sermonis, sed ad
breuiloquium. Cum enim demonstratiue uolentes loqui dicimus quod omne
tonitruum est sonus factus in nubibus et quod omnis eclipsis lunae est
propter interpositionem terrae inter solem et lunam, propositiones non
essent uerae de proprietate sermonis, cum hoc uerbum 'est' de
proprietate sermonis non sit impositum ad significandum nisi praesens
tempus, et tamen forte quod nec est tonitruum nec eclipsis lunae in
presente tempore. Et ita tales propositiones ad breuius loquendum
ponuntur loco talium 'omne tonitruum quandocumque est, fuit uel erit
est, fuit uel erit sonus factus in nubibus' et 'omnis eclipsis lunae
quandocumque est, fuit uel erit est, fuit uel erit propter
interpositionem terrae inter solem et lunam. Nec tales propositiones
propter hoc sunt negandae quia uerae sunt sicut positae sunt, sed
essent falsae si ad sensum proprium essent positae et receptae. Et
quia sophistae non uolunt recipere propositiones nisi secundum sensus
proprios, ideo non solent uti hac suppositione in isto casu modo
praedicto.

Item, sicut intellectus potest concipere hominem et animal sine
differentia temporis illis conceptibus a quibus imponuntur isti
termini 'homo' et 'animal', ita uerisimile est quod potest formare
conceptum complexiuum illorum sine differentia temporis; et erit tunc
propositio mentalis omni tempori praesenti, praeterito et futuro
indifferens, ideo etiam termini pro omnibus de illis temporibus
supponunt indifferenter. Sed non habemus uocem proprie impositam ad
significandum talem copulam mentalem; ideo, ad placitum, possumus hac
uoce 'est' uti ad significandum talem copulam, per quam non
significabitur magis tempus praesens quam praeteritum uel futurum,
immo nullum, ideo sic erit suppositio naturalis terminorum.

Immo forte ex fide nostra possumus ostendere quod tales possumus
formare propositiones mentales. Quia deus posset omnia conseruare in
quiete, sine motu (dico omnia alia a motu); ponamus ergo quod ita
faciat; tunc nullum esset tempus, si omne tempus est motus, sicut
determinat Aristoteles, quarto Physicorum, et tamen animae beatae
scirent et intelligerent deum esse bonum et ipsas ei assistere, per
propositiones mentales; et per copulas illarum propositionum mentalium
non cointelligerent tempus, quia etiam scirent nullum tempus esse, et
sic scirent se et deum non esse in tempore praesente nec se tempori
praesenti coexsistere. Et uidetur mihi quod copula uocalis imposita
praecise ad significandum talem conceptum complexiuum esset pure
syncategorematica; aliae autem, quae connotant certum tempus, iam
participant de categoremate, quia praeter conceptum significant etiam
rem extra conceptam aliam ab illis quas subiectum et praedicatum
significant, scilicet tempus.

Adhuc potest argui pro ista suppositione naturali. Quia sicut possum
indifferenter omnia animalia, puta homines, equos, asinos et caetera,
uno conceptu concipere, a quo sumitur hoc nomen 'animal' absque hoc
quod concipiam homines uel equos uel asinos conceptibus specialibus a
quibus sumuntur ista nomina 'homo', 'equus', 'asinus', ita omnia
tempora ego possum concipere indifferenter uno conceptu communi, a quo
sumitur hoc nomen 'tempus' absque hoc quod concipiam conceptibus
specialibus ad praesentiam, praeteritionem et futuritionem. Ergo
posito quod necesse esset in propositione categorica copulam
significare cum tempore, tamen non oporteret conceptibus specialibus
eam significare determinate praesens tempus aut determinate
praeteritum aut futurum, sed posset secundum conceptum communem ex
parte temporum significare tempus sine differentia praesentis,
praeteriti uel futuri.

Haec sint dicta de suppositione quam aliqui, utentes nominibus ad
placitum, uocauerunt 'naturalem'.

SDD 4.3.5

(1) Item, suppositio personalis et communis diuiditur in confusam et
determinatam. (2) Vocatur autem suppositio 'determinata' alicuius
termini si necesse sit ad ueritatem propositionis in qua ponitur uel
talis propositionis in forma quod ipsa sit uera pro aliquo determinato
supposito, ut si ista sit uera 'homo est albus', oportet quod sit uera
pro isto homine et isto albo uel pro illo homine et illo albo, et sic
de singulis. (3) Sed suppositio alicuius termini uocatur 'confusa' si
propositio in qua ponitur uel talis in forma possit esse uera absque
hoc quod sit uera pro aliquo uno supposito illius termini, sicut haec
propositio 'omnis homo est animal' est uera, et tamen non requiritur
ad eius ueritatem quod sit uera pro Socrate uel pro Platone.

Ista pars continet tres clausulas, scilicet diuisionem bimembrem et
amborum membrorum diuisionis declarationem. Et apparet ex expositione
membrorum quod diuisio posita est sub uerbis satis propriis. Dico
tamen quod in suppositione determinata non oportet ueritatem esse pro
uno solo supposito, immo aliquando est uera pro quolibet, sed hoc
requiritur et sufficit quod sit uera pro aliquo uno. Unde notandum est
statim quod duae sunt condiciones suppositionis determinatae alicuius
termini communis. Prima est quod ex quolibet supposito illius termini
possit inferri terminus communis remanentibus aliis in propositione
positis. Verbi gratia, quia in ista 'homo currit' iste terminus 'homo'
supponit determinate, ideo sequitur 'Socrates currit; ergo homo
currit', 'Plato currit; ergo homo currit', et sic de quolibet alio
singulari contento sub 'homine'. Secunda condicio est quod ex termino
communi sic supponente possint inferri omnia singularia disiunctiue,
secundum propositionem disiunctiuam; uerbi gratia, sequitur 'homo
currit; ergo Socrates currit uel Plato currit uel Iohannes currit ...'
et sic de aliis.

In omni autem suppositione confusa deficit una istarum condicionum. Si
quaeras "quo modo sciam ego quando erit suppositio determinata?", dico
primo quod tu hoc poteris scire si uideas quod duae praedictae
condiciones obseruentur; secundo tu hoc scies si uideas quod nulla sit
ibi causa confusionis, et illae causae confusionis postea
declarabuntur.

SDD 4.3.6

(1) Confusa suppositio diuiditur in distributiuam et non
distributiuam, quae solet uocari 'confusa tantum'. (2) Distributiua
est secundum quam ex termino communi potest inferri quodlibet suorum
suppositorum seorsum, uel etiam omnia simul copulatiue, secundum
propositionem copulatiuam, ut 'omnis homo currit', sequitur 'ergo
Socrates currit', 'ergo Plato currit', uel etiam 'ergo Socrates currit
et Plato currit ...' et sic de singulis. (3) Sed confusa tantum est
secundum quam non sequitur aliquod singularium seorsum retentis aliis
in propositione positis, nec sequuntur singularia disiunctiue,
secundum propositionem disiunctiuam, licet forte sequantur secundum
propositionem de disiuncto extremo.

Ista pars, sicut prior, habet tres clausulas, scilicet diuisionem
bimembrem et declarationem membrorum diuisionis.

Et manifestum est quod suppositio distributiua differt ab aliis
suppositionibus quia terminus communis secundum eam infert quodlibet
suorum singularium seorsum; aliae autem hoc non faciunt. Ideo si
propositio sit uera, oportet quod sit uera pro quolibet supposito,
quod non requiritur in aliis.

Suppositio autem confusa tantum differt a suppositione determinata
quia secundum suppositionem confusam non inferuntur ex termino communi
singularia secundum propositionem disiunctiuam, quod bene fit secundum
suppositionem determinatam. Verbi gratia, in ista propositione 'omnis
homo est animal' iste terminus 'animal' supponit confuse tantum, et
non sequitur 'omnis homo est animal; ergo omnis homo est hoc animal
uel omnis homo est illud animal ...' et sic de aliis, quia prima est
uera et omnes aliae sunt falsae. Et propter hoc etiam est talis
habitudo harum suppositionum ad inuicem quia ad distributiuam sequitur
bene determinata, uel etiam confusa tantum, sed ad neutram harum
sequitur distributiua formali consequentia. In communi autem modo
confusionis ex determinata suppositione bene sequitur confusa;
sequitur enim bene 'animal est omnis homo; ergo omnis homo est
animal'. Sed ex confusa non sequitur determinata nisi causa
confusionis remoueatur; ideo non sequitur 'omnis homo est animal; ergo
animal est omnis homo', sed remoto signo distributiuo, quod erat causa
confusionis, bene sequitur, ut 'omnis homo est animal; ergo animal est
homo'. Quare autem dixi "in communi modo confusionis" dicetur post.

SDD 4.3.7-1

Multae autem sunt causae confusionis distributiuae termini communis.
Primo enim modo signum uniuersale affirmatiuum distribuit terminum
immediate sequentem et cum ipso constructum, ut in ista propositione
'omnis homo est animal' 'homo' distribuitur.

Ista septima pars, quae est de causis confusionis distributiuae,
continet quinque particulas, secundum quinque regulas, quarum prima
est de signo uniuersali affirmatiuo. Sunt autem signa uniuersalia
affirmatiua ualde multa et diuersa, quaedam substantialia et quaedam
pertinentia ad praedicamenta accidentium. Substantialium sunt quaedam
distributiua partium subiectiuarum, ut 'omnis', 'quilibet',
'quisquis', 'quicumque', 'uterque', et aliud est distributiuum partium
integralium, ut 'totus'. Signa autem uniuersalia pertinentia ad
praedicamenta accidentium sunt 'quantumcumque', 'quotcumque',
'quotienscumque', 'qualecumque', 'qualitercumque', 'quomodocumque',
'ubicumque', 'semper', 'perpetuo', 'aeternaliter', adhuc etiam
'quantumlibet', 'qualelibet', 'ubilibet', et caetera, de quibus
oportebit aliquid dicere quanto breuius erit conueniens.

Haec autem signa 'omnis' et 'quilibet' ponuntur tamquam aequiualentia.
De quibus faciliter dubitatur primo utrum in ista 'non omnis homo
currit' 'homo' distribuatur. Et dicendum est quod non: quia regula est
quod negatio negans si post se inueniat terminum communem qui ipsa
circumscripta esset distributus, ipsa remouet distributionem, et si
inueniat terminum communem qui ipsa circumscripta non esset
distributus, ipsa distribuit illum.

Tunc quaeritur de ista 'omnis homo albus currit' utrum 'homo'
distribuatur uel 'albus'. Et ego dico quod nec 'homo' seorsum nec
'albus', sed hoc totum complexum 'homo albus' distribuitur. Quia
regula est quod complexum ex nomine substantiuo et nomine adiectiuo
per modum determinabilis et determinationis ponitur in propositione
tamquam unus terminus, sic quod totum simul distribuitur, et nihil
eius partialiter distribuitur, siue substantiuum praecedat adiectiuum
siue sequatur.

Sed tunc quaeritur de ista 'omnis homo est albus' utrum hoc totum
'homo albus' distribuatur. Et ego dico quod non, sed 'homo' tantum,
quia non est complexio per modum determinationis ad suum
determinabile, sed per modum praedicati ad subiectum mediante copula.

Quaeritur etiam de ista 'quilibet asinus hominis currit' quid ibi
distribuatur, et similiter de ista 'quilibet hominis asinus currit',
et de ista 'hominis quilibet asinus currit', et de ista 'cuiuslibet
hominis asinus currit'. Dico de duabus primis, et de omnibus talibus,
scilicet in quibus signum praecedit rectum et obliquum et signum est
de casu recti, et non de casu obliqui, quod totum complexum ex recto
et obliquo simul distribuitur, et neuter seorsum, sicut dicebatur de
substantiuo et adiectiuo. Obliquus enim ad rectum est sicut
determinatio ad determinabile, quem ad modum est de adiectiuo et
substantiuo, nisi interueniant syncategoremata, uel praecedant, quae
faciant differentiam, de quibus statim dicetur.

Sed de ista tertia propositione 'hominis quilibet asinus currit', ego
dico quod ista dictio 'hominis' nullo modo distribuitur, sed manet
secundum acceptionem eius determinatam. Sed ista dictio 'asinus'
distribuitur, non tamen simpliciter, sed contracta per istam dictionem
'hominis', sumptam determinate.  Et ideo si debeamus sumere sub ista
distributione in syllogizando, oportet sic syllogizare 'hominis
quilibet asinus currit, Brunellus est illius hominis asinus; ergo
Brunellus currit'.

De ista autem quarta propositione 'cuiuslibet hominis asinus currit',
dico quod non distribuitur rectus, sed solum 'hominis', propter hoc
quod signum non est de casu recti, sed de casu obliqui.

Deinde de istis distributiuis 'quisquis', 'quicumque', uel etiam
'quidquid' et 'quodcumque', apparet mihi quod aequiualeant ad inuicem,
et etiam sumuntur saepe secundum aequiualentiam ad istud signum
'omnis', uel 'omne', et sic non oportet plus de eis dicere. Sed
aliquando capiuntur antecedenter ad suum relatiuum, uel expressum uel
subintellectum, ut si dico 'quidquid currit mouetur' uel 'quidquid
currit, ipsum mouetur'. Et tunc dubitatur quid ibi distribuatur. Et
ego dico quod resoluendum est in adiectiuum et substantiuum:
'quidquid' id est 'quacumque res', ut 'quidquid currit' id est
'quaeque res', uel 'quaecumque res', 'currit, ipsa mouetur'. Et
apparet quod haec dictio 'res' distribuitur, sed non sola, sed
restricta per 'currit'. Unde aequiualet dicere 'quaeque res', uel
'quaecumque res', 'currit, ipsa mouetur' et dicere 'omnis res quae
currit mouetur'; et ibi hoc totum 'res quae currit' distribuitur
simul. Dico autem "aequiualet" quantum ad distributionem; utrobique
enim non distribuitur 'res' nisi pro suppositis quibus conuenit hoc
praedicatum 'currit'. Sed bene est differentia in casu ampliationum;
propter quod in Sophismatibus dictum fuit quod ista est concedenda
'omnis res quae erit est', quia 'res', ex eo quod construitur cum
'est', restringitur, et ista est neganda 'quaecumque res erit, ipsa
est', quia 'res' ampliatur ex eo quod construitur cum 'erit'. Iste
ergo est modus distributionis huius nominis 'quidquid', uel
'quodcumque', quando sumitur antecedenter ad suum relatiuum. Sed si
simpliciter diceretur quod quicumque homo est animal, tunc
aequiualerent 'quicumque' et 'omnis'.

De isto autem termino 'uterque' dubitatur. Et dicitur quod distribuit
terminum sequentem pro duobus, uel demonstratis, ut si dicatur
'uterque istorum', siue 'uterque istorum hominum', uel per relationem
determinatis, ut si dicatur 'equus et asinus sunt albi et uterque
illorum currit'.

Nunc etiam dubitatur de isto distributiuo 'totus', ut si dicatur
'totus Socrates est minor Socrate' uel 'totus homo est in domo'. Quid
ergo ibi distribuitur per hoc nomen 'totus'? Dicendum est quod saepe
accipimus hoc nomen 'totus' categorematice, ut aequiualet huic
orationi 'habens partes', et tunc de eo non est ad propositum.
Aliquando autem capitur syncategorematice, et tunc aequiualet dicere
'totum' et 'quaelibet pars'. Ideo non est credendum quod in dictis
orationibus haec dictio 'totus' sit pure syncategorematica, immo
implicat in se hoc syncategorema 'quaelibet' et hoc categorema 'pars'.
Ideo cum dico 'totus Socrates est minor Socrate', oportet resoluere,
ad hoc quod exprimatur quod distribuitur. Dico enim quod hoc totum
complexum 'pars Socratis' distribuitur simul, tamquam unus terminus.
Et ita dicendo 'totus homo' hoc complexum 'pars hominis' distribuitur.

Et sciendum est quod de proprietate sermonis aliter exponitur 'totus
homo' et 'homo totus', quia 'totus homo' id est 'quaelibet pars
hominis' et 'homo totus' id est 'hominis quaelibet pars'. Et multum
differunt, quia si Socrates est in ista domo et Plato extra, haec est
falsa 'quaelibet pars hominis est in ista domo' et haec est uera
'hominis quaelibet pars est in ista domo'. Aliae autem sunt
acceptiones huius nominis 'totum', de quibus dicendum erit magis in
Sophismatibus.

Nunc etiam dicendum est de istis distributiuis 'ubique' et 'semper'.
Et dico quod istae dictiones implicant syncategorema distribuens et
categorema distributum. Quia 'ubique' ualet idem quod 'in omni loco'
et 'semper' ualet idem quod 'in omni tempore', uel forte idem quod hoc
totum 'in omni tempore praesente, praeterito uel futuro', sicut dixi
prius. Et ita, suo modo, de 'perpetuo' et 'aeternaliter'.

Sed de 'ubicumque' et 'quandocumque' dicendum est proportionaliter
sicut de 'quodcumque'. Si enim 'quandocumque' capiamus pro 'semper' et
'ubicumque' pro 'ubique', iam dictum est de eis. Sed illa nomina
uidentur esse magis imposita ad hoc quod antecedenter ponantur ad sua
relatiua, 'ibi' et 'tunc'; uerbi gratia, 'quandocumque est eclipsis
lunae, tunc est interpositio terrae inter solem et lunam' et
'ubicumque est homo, ibi est animal'.

Dubitatur ergo quid ibi distribuatur. Et ego dico quod hoc apparet per
resolutionem. Nam 'quandocumque' ualet idem quod 'in quocumque
tempore' et 'ubicumque' ualet idem quod 'in quocumque loco'; ideo
distribuuntur isti termini 'tempore' et 'loco', sed non simpliciter,
sed restricti per illud quod apponitur, ut in exemplis praedictis non
distribuitur 'tempus' nisi pro illis temporibus in quibus sunt
eclipses lunae, nec 'locus' nisi pro locis in quibus sunt homines.

Similiter est dicendum de 'qualiscumque' et 'quantuscumque'.
Distribuunt enim istos terminos 'qualitas' et 'quantitas' restrictos
per appositiones et sumuntur antecedenter ad sua relatiua, 'talis' et
'tantus'. Ut 'qualiscumque est Socrates, talis est Plato': sensus est
quod quacumque qualitate Socrates est qualis, tali Plato est qualis;
distribuitur ergo qualitas solum pro qualitatibus quibus Socrates est
qualis. Et ita in ista 'quantuscumque est Socrates, tantus est Plato'
distribuitur 'quantitas' pro illis quantitatibus quibus Socrates est
quantus; sensus enim est 'quacumque quantitate Socrates est quantus,
tanta Plato est quantus.

Ita si dico 'quotcumque sunt homines, tot sunt asini', ibi
distribuitur iste terminus 'numerus' restrictus ad illos numeros
quibus homines sunt aliquot; et ualet istam 'quocumque numero homines
sunt aliquot, tanto asini sunt aliquot'.

Ita si dico 'quotienscumque Socrates dormit, totiens ipse somniat',
ibi distribuitur iste terminus 'uicibus' restrictus ad uices quibus
Socrates dormit; et ualet istam 'quibuscumque uicibus Socrates dormit,
tot uicibus ipse somniat'. Et quia iste terminus 'uices' significat
numerum actuum interruptorum, ideo distribuitur iste terminus totalis,
scilicet 'numerus dormitionum interruptarum quibus Socrates dormit';
unde ualet istam 'quocumque numero dormitionum interruptarum Socrates
dormit, tanto numero somniationum interruptarum ipse somniat'.

Ita si dico 'quomodocumque Socrates agit, sic Plato agit', uel
'quomodocumque Socrates se habet ad Platonem, sic Iohannes se habet ad
Robertum', hic distribuitur iste terminus 'modus' restrictus ad illos
modos quibus Socrates agit uel quibus se habet aliqualiter ad
Platonem; et est sensus 'quocumque modo Socrates agit, sic Plato agit'
uel 'quocumque modo Socrates se habet ad Platonem, sic Iohannes se
habet ad Robertum'. Iste autem terminus 'qualitercumque' uidetur mihi
aequiualere isti termino 'quomodocumque'.

Et sciendum est quod sicut aliquando accipimus istum terminum
'quicumque' sine habitudine ad relatiuum sequens, ita forte possumus
facere de 'quantuscumque' et 'qualiscumque' et 'ubicumque', et caetera.
Et tunc si Socrates diceretur quantuscumque uel qualiscumque, hoc
significaret quod ipse esset omni quantitate quantus aut omni
qualitate qualis; et apparet manifeste quid ibi distribueretur, quia
'quantitate' et 'qualitate'.

Sed de 'qualislibet' aliqui dicunt quod debet exponi id est 'de
qualibet specie qualitatis aliquam qualitatem habens'; et apparet tunc
quid ibi distribuitur, quia hoc totum 'specie qualitatis'.

SDD 4.3.7-2

Secundo modo, negatio negans distribuit omnem terminum communem
sequentem eam qui ea remota non esset distributus et nihil distribuit
quod praecedit eam.

Dico "negatio negans" ad differentiam negationis infinitantis, quae
non distribuit nisi terminum quem infinitat. Si ergo dicamus 'non homo
est albus' et capiamus negationem negatiue, tunc distribuuntur 'homo'
et 'albus', et hoc uerbum 'est' quantum ad tempus consignificatum per
ipsum.

Et est notandum quod ad istum modum distributionis reducitur
distributio signorum uniuersalium negatiuarum. Quia signum uniuersale
negatiuum nihil aliud est quam dictio implicans in se negationem cum
signo particulari affirmatiuo.  Idem enim ualent 'nullus' et 'non
ullus', 'nihil' et 'non aliquid', 'neuter' et 'non alter', 'numquam'
et 'non umquam', et sic de aliis; et ideo tale signum uirtute illius
negationis distribuit omnem terminum sequentem qui non esset
distributus remota illa negatione cum signo particulari implicita.

Notandum est etiam quod si propositio sit hypothetica, negatio posita
in prima categorica nihil operatur in secunda categorica nisi
praeponatur toti propositioni ita quod intelligatur cadere super totam
hypotheticam simul. Verbi gratia, dicendo 'homo non currit et equus
est albus', isti termini 'equus' et 'albus' non distribuuntur. Sed si
dicerem 'non homo currit et equus est albus', et negatio caderet super
totam hypotheticam, sensus esset quod non est ita quod homo currit et
equus est albus, et tunc in ipsa totum distribueretur, quia
contradiceret isti copulatiuae 'homo currit et equus est albus', ideo
ualeret istam disiunctiuam 'nullus homo currit uel nullus equus est
albus', in qua totum est distributum.

Sed tunc circa hoc oritur dubitatio de ista propositione 'Socrates non
est ubi homo est', an iste terminus 'homo' distribuatur. Et ego dico
quod illa propositio potest poni categorica, et est sensus 'Socrates
non est ubi homo est' id est 'Socrates non est ens ubi homo est', et
hoc totum 'ens ubi homo est' est praedicatum compositum ex
determinabili et determinatione: hoc enim nomen 'ens' est tamquam
determinabile et hoc totum 'ubi homo est' est tamquam eius
determinatio, et tunc totum distribuitur, et conuerteretur propositio
in istam 'nullum ens ubi homo est est Socrates'. Sed etiam ipsa potest
poni hypothetica, et ualeret unam copulatiuam, sicut alias dictum
fuit; ualeret enim istam 'Socrates non est alicubi et ibi homo est';
et tunc non distribueretur 'homo'.

Deinde etiam dubitatur de ista 'animal quod non est homo est
substantia' utrum distribuatur substantia. Et dicendum est quod non,
quia illa negatio non est negans totalem propositionem, cuius
praedicatum est 'substantia' et subiectum est hoc totum 'animal quod
non est homo', et copula est illud uerbum 'est' positum in medio. Sed
bene distribuitur 'homo', quia illius propositionis haec pars 'quod
non est homo', licet non sit propositio, quia est pars propositionis,
tamen habet similitudinem ad unam propositionem quantum ad
suppositiones et distributiones terminorum. Taliter enim supponunt et
appellant termini in oratione quae est pars propositionis et quae per
se sumpta esset propositio qualiter supponerent et appellarent si
esset propositio per se sumpta.

SDD 4.3.7-3

Tertio modo, terminus communis distribuitur per negationem
infinitantem ipsum, ut si dico 'animal est non homo', quia sequitur
'ergo animal est non Socrates', 'ergo animal est non Plato', et sic de
aliis; similiter sequitur 'non homo est animal; ergo non Socrates est
animal', 'ergo non Plato est animal', licet negatio sit infinitans.

Circa istum modum dubitatur de ista 'nullus non homo currit' et de
ista 'omnis non homo currit' quo modo se habeat 'homo'. Et ego dico
quod in prima 'homo' non amplius distribuitur, quia negatio praecedens
tollit distributionem negationis infinitantis; ideo non sequitur
'nullus non homo currit; ergo nullus non Socrates currit'. Sed tamen
dicendum est quod ille terminus totalis infinitus, scilicet 'non homo'
distribuitur; unde quocumque demonstrato quod non est homo sequitur
'nullus non homo currit; ergo hoc non currit'.

Sed de ista 'omnis non homo currit' dicendum est similiter quod iste
terminus 'non homo' distribuitur, sed iste terminus 'homo' non amplius
distribuitur.  Quia una regula solet poni "quidquid mobilitat
immobilitatum immobilitat mobilitatum", id est quod habet naturam
distribuendi terminum non distributum, ipsum remouet distributionem
distributi. Modo ita est quod dicendo 'non homo' currit, ista dictio
'homo' est distributa et iste terminus 'non homo' non est distributus.
Ideo apposito signo uniuersali, quod habet naturam distribuendi,
'homo' non amplius distribuitur et 'non homo' distribuitur, unde non
sequitur 'omnis non homo currit; ergo omnis non Socrates currit'.

SDD 4.3.7-4

Quarto modo, per comparationem distribuitur terminus communis sequens
et terminans comparationem, tali modo quo nomen comparatiui gradus
distribuit ablatiuum sequentem ipsum et terminantem comparationem, ut
dicendo 'maior homine' 'homine' distribuitur. Et similiter idem nomen
mediante ista dictione 'quam' distribuit nominatiuum sequentem
terminantem comparationem, ut dicendo 'maior quam homo' 'homo'
distribuitur. Similiter etiam in comparatione secundum nomen positiui
gradus mediante hac dictione 'sicut' comparatiue sumpta distribuitur
nominatiuus sequens terminans comparationem, ut si dicatur 'Socrates
est ita magnus sicut aliquis equus', iste terminus 'equus', uel
'aliquis equus', distribuitur. Adhuc superlatiuus gradus habet modum
distribuendi specialem; distribuit enim complexum ex substantiuo suo
et relatiuo diuersitatis sibi apposito, quod patet per eius
exponentes; dicitur enim ens primum quia est omni alio ente prius uel
quia nullum aliud ens est prius eo, et homo fortissimus uel quia est
omni alio homine fortior uel quia nullus alius homo est fortior eo.

Breuiter circa istam partem notandum est quod si ablatiuus praecederet
comparatiuum, ipse non distribueretur, ut si dico 'Socrates est homine
fortior', 'homine' non distribuitur. Sed quid dicetur de ista 'equus
est fortior omni homine'? utrum 'homine' distribuitur? Ego dico quod
non, propter regulam dictam in parte praecedente, scilicet "quidquid
mobilitat immobilitatum, immobilitat mobilitatum". Duplex enim est
distributiuum super 'homine', scilicet 'fortior' et 'omni'; ideo unum
aufert quod alterum faceret si esset solum. Unde istae aequiualent
'equus est fortior homine' et 'equus est omni homine fortior', et
similiter istae 'equus est fortior omni homine' et 'equus est homine
fortior'. Et si aliqua plura sint dicenda circa istam partem, illa
dicentur in Sophismatibus.

SDD 4.3.7-5

Quinto modo, fit distributio per multas dictiones implicantes in se
uel in suis exponentibus negationes, sicut sunt nomina priuatiua et
relatiua diuersitatis, aut ista uerba 'incipit' et 'desinit', aut
istae dictiones 'sine', 'praeter', 'solus', et sic de multis aliis, de
quibus in speciali erit dicendum in Sophismatibus.

Circa istam particulam hoc solum noto quod si propositio in qua talia
distributiua ponuntur indigeat propter eius obscuritatem exponi per
alias propositiones uel aliam propositionem, terminus dici potest
habere talem suppositionem aut tales suppositiones quam uel quas
inuenitur habere in sua exponente uel in suis exponentibus.

SDD 4.3.8-1

Similiter etiam multae sunt causae confusionis non distributiuae.
Prima est quod signum uniuersale affirmatiuum confundit non
distributiue terminum communem sequentem ipsum non immediate, ut in
hac propositione 'omnis homo est animal' iste terminus 'animal'
supponit confuse non distributiue; quod apparet quia non sequitur
'omnis homo est animal; ergo omnis homo est Socrates', ideo non
supponit distributiue. Similiter non sequitur secundum propositionem
disiunctiuam 'ergo omnis homo est hoc animal uel omnis homo est illud
animal ...' et sic de aliis animalibus, quia antecedens est uerum et
consequens falsum; ergo non supponit determinate, ergo supponit tertio
modo, scilicet confuse tantum.

Haec ultima pars huius capituli, quae est de causis confusionis non
distributiuae, habet plures particulas, sicut praecedens, secundum
plures regulas.

De prima ergo regula, quae nunc posita est, dubitatur statim quo modo
supponat 'animal' in ista propositione 'uidens omnem asinum est
animal'; uidetur quod supponat confuse tantum, per praedictam regulam.

Solutio: dicendum est quod supponit determinate, et non confuse. Ideo
regulae apponendum est quod ille terminus communis sequens signum non
immediate si debeat confundi per ipsum construatur cum aliquo termino
confuso per illud signum. Verbi gratia, 'cuiuslibet hominis asinus est
currens': primo per istud signum 'cuiuslibet' confunditur distributiue
iste terminus 'hominis', qui immediate sequitur; deinde confunditur
non distributiue iste terminus 'asinus', qui construitur cum isto
termino 'hominis' iam confuso, deinde etiam confunditur non
distributiue hoc uerbum 'est' quantum ad tempus consignificatum, quia
construitur cum isto termino 'asinus', et ultimo etiam iste terminus
'currens', qui construitur cum 'asinus' et cum 'est'.

Sed cum dicebatur 'uidens omnem asinum est animal', iste terminus
'animal' non construebatur cum aliquo termino prius confuso, quia non
construebatur cum 'asinum', qui prius confundebatur. Ita si dico
'asinus cuiuslibet hominis est currens', ibi nec confunditur hoc
uerbum 'est' nec hoc praedicatum 'currens', quia neutrum habet
conexionem in constructione grammaticali cum isto termino 'hominis'
prius confuso.

Sed tu dices "quid ergo dicam de ista 'omnem hominem asinus est
uidens'?  utrum 'asinus' confundatur?". Et ego dico quod sic: quia
'uidens' construitur cum 'hominem', quod primo confundebatur, et
iterum 'asinus' et hoc uerbum 'est' construuntur cum 'uidens', ideo
confunduntur non distributiue. Et propter hoc est regula uniuersalis
quod si signum uniuersale praecedat totum residuum propositionis,
ipsum distribuit aliquid et residuum confundit non distributiue si
residuum habet conexionem cum distributo.

Dubitatur etiam de ista 'quodlibet regis animal est equus', posito
quod nullus rex habeat aliquod animal aliud ab equo (tunc enim
propositio est uera), et quaeritur quo modo stent ibi 'regis' et
'animal' et 'equus'. Et ego dico quod hoc totum simul 'regis animal'
distribuitur, ut prius dicebatur, sed neutra pars distribuitur,
scilicet nec 'regis' nec 'animal', immo utraque tenetur confuse non
distributiue. Non enim contingit descendere ad aliquod determinatum
suppositum, quia si sub 'animal' descenderetur ad 'asinum' propositio
esset falsa, et si sub 'rege' descenderetur ad unum regem qui perdidit
omnia animalia sua, propositio etiam esset falsa. Et sic patet quod
complexi distributi neutra pars distribuitur, sed tenetur confuse
tantum.

Deinde etiam est dubitatio de ista 'omnis materia et forma sunt
compositum'.  Et ego dico quod 'forma' supponit confuse tantum, quia
nec contingit descendere ad aliquod suppositum nec ad omnia secundum
propositionem disiunctiuam. Et sic esset de omni tali propositione,
scilicet ubi subiectum copulatum tenetur collectiue. Sed si tenetur
diuisiue, ut dicendo 'omnis homo et asinus currunt', tunc 'asinus'
tenetur determinate, propter hoc quod talis, ut dicebatur, resoluenda
est in hanc hypotheticam 'omnis homo currit et asinus currit', ubi
'asinus' supponit determinate.

Sed de ista 'omnis homo uel asinus currit' dictum fuit quod uno modo
potest intelligi quod distributio cadat solum super 'homo', et tunc
iterum resoluenda est in hanc hypotheticam 'omnis homo currit uel
asinus currit', ubi 'asinus' supponit determinate, ideo sic supponebat
in prima. Alio modo potest intelligi quod distributio cadat super
totum subiectum, et sic istud totum 'homo uel asinus' simul
distribuitur pro omni eo quod est homo uel asinus; et quia omnis homo
est homo uel asinus, et etiam omnis asinus est homo uel asinus, ideo
distribuitur pro omni homine et pro omni asino, ideo totum tenetur
distributiue, ut dictum est.

SDD 4.3.8-2

Secundo modo, terminus communis confunditur non distributiue per
duplex distributiuum antecedens ipsum quorum utrumque sine reliquo
distribueret ipsum, ut si dico 'omnis non homo currit', uel etiam
'nullus non homo currit', iste terminus 'homo' tenetur confuse non
distributiue. Ita si dico 'nullus homo est nullus homo' uel 'nullus
homo est omnis homo', iste terminus 'homo' positus in praedicato
tenetur confuse tantum.

Ex ista regula apparet de relatiuis diuersitatis et de isto uerbo
'differt', quae ponuntur distribuere ablatiuos sequentes. Verbi
gratia, si dico 'B differt ab homine', 'B est aliud' (uel 'diuersum')
'ab homine', iste terminus 'homine' distribuitur. Et ideo si
praeponeretur negatio negans, tunc 'homine' remaneret confuse tantum,
ut dicendo 'A non differt ab homine' uel 'A non est aliud ab homine';
et ita etiam si diceretur 'A differt ab omni homine', ibi 'homine'
teneretur confuse tantum.

Ita, si diceretur 'nullus homo omnem asinum uidet', 'asinum' teneretur
confuse tantum, sed si diceretur 'omnis homo omnem asinum uidet', tunc
'asinum' distribueretur, quia licet praecedant duo signa distributiua,
tamen regula non habet ibi locum, eo quod primum signum sine secundo
non distribueret 'asinum'.

Sed uidetur mihi quod ab ista regula debet excipi distributio quae est
per comparationem. Verbi gratia, si dico quod equus est maior homine,
ibi 'homine' distribuitur, et si appono signum, dicendo quod equus est
maior omni homine, uerum est quod distributio aufertur, sed tamen non
remanet confusio, immo 'homine' supponit determinate. Quod probo: quia
contingit descendere ad supposita disiunctiue, secundum propositionem
disiunctiuam. Verbi gratia, si dico 'equus est maior omni homine',
oportet quod ille equus sit maior minimo homine, et tunc, supposito
quod ille sit Socrates, erit uerum quod ille equus erit maior Socrate
uel erit maior Platone, et sic de aliis.

Si ergo quaeratur "cur tam uarie? quare magis in aliis tenet regula
quam in istis?", ego dicam quod est eo quia excedens aliqua plura uel
unum aliquorum plurium necesse est statim quod excedat minimum
illorum, et si omnia excedat, oportet adhuc quod excedat maximum
illorum; sed si omnis homo est animal, non oportet quod omnis homo sit
minimum animal nec quod omnis homo sit maximum animal, et sic de
aliis, sed hic unum et ille aliud.

Iterum, a dicta regula debent excipi duae negationes simul positae
similiter ad sequentia se habentes. Illae enim non faciunt nisi se
inuicem destruere; ideo talis remanet suppositio terminorum sicut
illis negationibus ablatis, ut 'non nullus homo currit' uel 'Socrates
uidet non nullum hominem'; ibi 'homo' et 'hominem' supponunt
determinate.

SDD 4.3.8-3

Adhuc, tertio modo, ponuntur quaedam specialia confundentia sine
distributione terminos communes sequentes, scilicet termini qui
respondentur ad 'quotiens?', ut 'ter', 'quater', et caetera, ut 'hodie
ter comedi panem'.  Iterum, etiam dicitur quod copulatio ex terminis
de praedicamentis quando et ubi habent potestatem sic confundendi, ut
'hodie et heri bibi uinum' uel etiam 'Parisius et Romae uenditur
panis'.

Istae confusiones, ut mihi uidetur, proueniunt ex hoc quia tales
propositiones possunt resolui in copulatiuas quarum categoricae habent
eundem terminum in praedicato, sed tamen quarum una categorica quantum
ad illud eundem terminum uerificatur pro uno supposito et alia pro
alio, ut 'ter comedi panem', quia una uice comedi panem, et alia uice
comedi panem, et tertia uice comedi panem, licet alium prima, alium
secunda et alium tertia. Similiter hodie et heri bibi uinum, quia
hodie bibi uinum et heri bibi uinum, licet aliud et aliud; ita
Parisius et Romae uenditur panis, quia Parisius uenditur panis et
Romae uenditur panis, licet alius et alius. Ideo etiam si alibi
similis modus inueniatur, ibi similis suppositio concedatur.

Aliqui etiam uoluerunt dicere quod in exceptiua terminus communis
supponit confuse tantum, ut quod in ista 'omnis homo praeter Socratem
currit' iste terminus 'homo' supponit confuse tantum, quia non
contingit descendere ad aliquod suppositum; non enim sequitur 'ergo
Plato praeter Socratem currit', quia propositio esset inepta et
incongrua. Sed ego dico quod 'homo' ibi distribuitur, non tamen
simpliciter, sed per exceptionem restrictus ad homines alios a
Socrate, ita quod hoc totum simul 'homo alius a Socrate' distribuitur.
Quod patet sic: quia resoluitur propositio in istam hypotheticam
'Socrates non currit et omnis homo alius a Socrate currit', et tunc
manifeste contingit descendere.

SDD 4.3.8-4

Quarto modo, ista uerba 'scio', 'cognosco', 'intelligo' et multa